‘Nederland schendt recht van asielzoekers in coronacrisis’

Vreemdelingenrecht Nieuwe asielzoekers worden vanaf deze maandag niet meer opgevangen in een azc. Dat is in strijd met het recht, zeggen experts.

De Friezenhal van het WTC EXPO is de afgelopen maand omgebouwd tot tijdelijke opvanglocatie voor vluchtelingen Foto Catrinus van der Veen / ANP
De Friezenhal van het WTC EXPO is de afgelopen maand omgebouwd tot tijdelijke opvanglocatie voor vluchtelingen Foto Catrinus van der Veen / ANP

Nederland schendt het individuele recht van vreemdelingen om asiel aan te vragen in Nederland. Dat zeggen migratie-experts naar aanleiding van de brief met maatregelen tegen Covid-19 die het ministerie van Justitie en Veiligheid zondag verstuurde. Daarin staat dat Nederland nieuwe asielzoekers niet meer toelaat in de opvang en stopt met het registreren, identificeren en horen van vreemdelingen. Dat betekent in de praktijk dat mensen geen asiel meer kunnen aanvragen, als ze dat willen.

Maandagavond laat werd duidelijk dat er wel noodonderdak komt. Daar kunnen mensen terecht die in Nederland aankomen, „maar niet meer tot de asielprocedures en COA-opvang worden toegelaten.” Wanneer die opvang gereed is, is onduidelijk. De asielprocedure blijft ontoegankelijk zolang de noodmaatregelen tegen corona van kracht zijn.

Asielopvang is geregeld in Europees recht – en op basis daarvan heeft Nederland ook eigen regels. Daarin staat duidelijk dat iedere Europese lidstaat de plicht heeft vreemdelingen die asiel willen aanvragen, op te vangen. „Dat kan minimaal, bijvoorbeeld door tenten aan te bieden”, zegt Lieneke Slingenberg, verbonden aan de Vrije Universiteit, „maar een dak boven het hoofd moeten lidstaten regelen.”

„In het Europees asielrecht is geen ruimte voor het níet bieden van opvang”, zegt ook Jorrit Rijpma, als migratieonderzoeker verbonden aan de Universiteit Leiden. Volgens Tesseltje de Lange, hoogleraar migratierecht in Nijmegen, kan binnen die Europese regels ook geen uitzondering worden gemaakt als het gaat om de bescherming van de volksgezondheid – waar het ministerie zich onder meer op beroept. „Er is geen grondslag om iemand op basis daarvan niet tot opvang toe te laten.” Alle deskundigen onderkennen dat deze situatie uniek is, maar kijken naar de geldende wetten en regels.

Lees ook een eerder bericht over de situatie rond vluchtelingen : Asielzoekerscentra voorlopig dicht voor nieuwe asielzoekers

Paviljoens en tenten

Opmerkelijk is dat het noodonderdak, dat zal bestaan uit paviljoens of tenten, niet als quarantaine-lokatie zal worden uitgerust. In de brief van zondag schreven de bewindslieden van Justitie nog dat „meespeelt” bij de genomen maatregelen dat „van vreemdelingen die nu Nederland bereiken niet steeds en op voorhand bekend is waar zij verbleven hebben voor hun komst naar Nederland”.

Of asielzoekers een risico vormen voor de volksgezondheid lijkt onwaarschijnlijk: „Ze vormen geen ander risico dan bijvoorbeeld toeristen die hier ook rondlopen, de grenzen zijn immers niet dicht”, zegt Menno de Jong, viroloog aan het Amsterdamse UMC. „Een deel van de maatregelen, zoals niet meer kunnen eten in openbare gelegenheden, zal de risico’s die zowel toeristen als vluchtelingen met zich meebrengen, beperken.”

Politieke partijen D66, ChristenUnie, GroenLinks en de SP willen duidelijkheid over de opvang. Er is begrip voor het feit dat corona vraagt om ingrijpende maatregelen, „maar het kan niet zo zijn dat Nederland mensen geen bescherming meer biedt”, aldus Maarten Groothuizen (D66). VVD’er Bente Becker noemt het juist „logisch” dat de „normale handelswijze” niet door kan gaan. „Het voorkomen dat asielzoekers elkaar en andere mensen besmetten verdient prioriteit.”

Asieladvocaten houden de ontwikkelingen goed in de gaten, maar zijn sceptisch. „We stappen mogelijk naar de rechter”, zegt voorzitter van de vereniging voor asieladvocaten Wil Eikelboom. „Ik had niet gedacht dat het in Nederland zover zou komen dat je de toegang tot de asielprocedure moet afdwingen bij de rechter”.