Opinie

Film over Richard Strauss komt na 50 jaar uit kluis

Peter de Bruijn Was Richard Strauss een egomane, op seks beluste nazi-sympathisant? Wel volgens de film ‘Dance of the Seven Veils’. De film kwam dan ook niet voor niets in een kluis te liggen. Nu, 50 jaar later, komt hij weer tevoorschijn. Voor Peter de Bruijn een onweerstaanbare ‘guilty pleasure’.

Peter de Bruijn

Na vijftig jaar kan de muziekfilm Dance of the Seven Veils eindelijk voor de tweede keer worden vertoond. De film van de Britse regisseur Ken Russell riep begin 1970 zoveel controverse op, dat de film na uitzending op de BBC prompt in een kluis belandde. De flamboyante Russell maakte in de jaren zestig naam met een fantastische reeks componistenportretten voor televisie. Eind jaren zestig was hij al de overstap aan het maken naar speelfilms. Maar met zijn laatste muziekfilm voor de BBC haalde hij zich de grootst mogelijke moeilijkheden op de hals.

Dance of the Seven Veils is een portret van Richard Strauss. Russell schilderde de grote componist in nagespeelde, vrijwel volledig verzonnen scènes af als een egomane, op seks beluste meeloper met de nazi’s. Eén scène gaf de meeste aanstoot: Strauss dirigeert walsen uit Der Rosenkavalier, terwijl ondertussen in de concertzaal een joodse man zwaar wordt toegetakeld door bruinhemden. Strauss laat het orkest harder spelen om het kabaal te overstemmen.

Russell, een muziekfanaat, had goed begrepen dat Strauss (met Wagner) een van de weinige klassieke componisten is die seks kunnen verbeelden. Maar zijn visie op Strauss als een enthousiaste volgeling van de nazi’s is niet fair en niet juist. Strauss was een opportunist pur sang, die hoopte Hitlers regime te kunnen gebruiken om zijn positie als de meest vooraanstaande componist van Duitsland te verstevigen. Een aanhanger van Hitler was hij niet. Strauss zat in een lastige positie, omdat zijn zoon was getrouwd met een joodse vrouw.

Zulke complicaties waren aan Russell niet besteed. Voor droge historische feiten had hij een soevereine minachting. Hij gaf liever zijn niet geringe visuele verbeeldingskracht ruim baan. Gevolg: grote verontwaardiging bij de hoeders van de publieke moraal in de Engelse tabloids. Kamervragen in het Britse Lagerhuis. De BBC had de bui al zien hangen en liet de uitzending in februari 1970 voorafgaan door een waarschuwing. Daarin wordt de film omschreven als „een grimmige en bij vlagen gewelddadige karikatuur” en een „persoonlijke interpretatie” van de regisseur. Dat kon een golf van afgrijzen niet voorkomen.

De erven-Strauss hadden argeloos toestemming verleend om zijn muziek in de film te gebruiken. Wat kon er ongevaarlijker zijn voor Strauss’ goede naam en faam dan een muziekdocumentaire van de respectabele BBC? Die toestemming werd na de uitzending onmiddellijk ingetrokken. Zo kwam Dance of the Seven Veils in een kluis van de BBC terecht. De film is online alleen nog te vinden in vergeelde, oude kopieën. Maar daar komt nu verandering in. Begin dit jaar verliepen de auteursrechten op de werken van Strauss. Dance of the Seven Veils kreeg, in aanwezigheid van Russells weduwe, eind vorige maand eindelijk een tweede officiële vertoning in het Theatre by the Lake, in het Britse Lake District.

Dance of the Seven Veils is volkomen onverantwoord. Vulgair ook. Maar Russells aan hysterie grenzende liefde voor muziek maakt de film toch tot een tamelijk onweerstaanbare ‘guilty pleasure’. Strauss’ briljante muziek kan veel hebben.

Peter de Bruijn is filmrecensent.