Duik vanuit huis in de onuitputtelijke bron klassieke films

Klassiekers We zitten toch thuis. Goede gelegenheid om wat filmkennis te verbreden met het aanbod gratis klassieke films op internet. Van ‘Night of the Living Dead’ tot honderden Zuid-Koreaanse films.

Hitchcocks klassieker ‘Notorious’ (1946), met Cary Grant en Ingrid Bergman.
Hitchcocks klassieker ‘Notorious’ (1946), met Cary Grant en Ingrid Bergman.

Nu de bioscopen gesloten zijn, biedt dit de kans eindelijk eens die filmklassiekers te kijken die u nog wilde zien maar door tijdgebrek niet aan toekwam. Een uitgelezen kans om uw filmkennis te verbreden.

Klassiekers zijn meestal te koop op dvd of blu-ray maar ook internet biedt soelaas. Dit stuk beperkt zich tot gratis online beschikbare klassieke films en waar ze zoal te vinden zijn. Het kijken van klassieke films is belangrijk, bijvoorbeeld om te zien waar stijlmiddelen, conventies en clichés vandaan komen maar ook omdat cinema, net als literatuur, een canon kent van titels die je eigenlijk gezien moet hebben.

Dat dit vaak gratis kan, heeft te maken met het verlopen van auteursrecht. Als vuistregel geldt dat dit gebeurt zeventig jaar na de dood van de maker. Dan komt een film of boek terecht in het publieke domein, tenzij een uitgever of filmstudio zo slim is geweest het copyright te verlengen. Daar zijn trucjes voor. Je kunt bijvoorbeeld een klassieke film restaureren en rechten claimen op de nieuwe restauratie. Dan kun je weer zeventig jaar vooruit.

Sommige films zijn verweesd. Dan is het niet meer duidelijk of er rechten op zitten en, zo ja, wie die rechten dan heeft. Dit soort vergeten ‘weesfilms’ duikt overal op, van YouTube tot andere sites die gratis klassiekers streamen. Of een film legaal op platforms staat is een schemergebied. Het loont om oude films er gewoon op te zetten, soms laten filmstudio’s het erbij. In het ergste geval moet je de film weer verwijderen wegens schending van copyright.

Horrorklassieker ‘Night of the Living Dead’ (1968) bevindt zich door een vergeten copyrightteken nu al in het publieke domein.

Een fameus geval van een film zonder copyright is de horrorklassieker Night of the Living Dead (1968). George Romero, de maker van de film, is nog lang geen zeventig jaar dood maar de distributeur van de film vergat (!) indertijd het copyright-teken op de filmkopieën te plaatsen, met als gevolg dat hij in het publieke domein zit. Hierdoor liepen de makers miljoenen mis. Er doken al snel kopieën van de film op, meestal van beroerde kwaliteit. Op YouTube staat er gelukkig ook eentje die er prima uitziet.

Hitchcock

YouTube is sowieso een onuitputtelijke bron van gratis klassiekers. Er zijn specialistische kanalen zoals Timeless Classic Movies, alles netjes onderverdeeld in genres. Ook is er Pub Domain (public domain), met veel films in prima kwaliteit, zoals de geweldige Hitchcock-klassieker Notorious (1946). Het is een van Hitchcocks beste en spannendste thrillers met uitstekend spel van Ingrid Bergman en Cary Grant, een echte must-see. Een ander kanaal is Feature Film, die onder meer de erg leuke Sherlock Holmes-films aanbiedt uit de jaren veertig met Basil Rathbone als Holmes. Ook loont het om gewoon de titel in te typen van de film die je wilt zien, grote kans dat die beschikbaar is.

Wie door Oscar- en Gouden Palmwinnaar Parasite geïnteresseerd raakte in Zuid-Koreaanse films kan terecht bij het Korean Classic Film-kanaal op YouTube. Daar staan zo’n vierhonderd (meestal Engels ondertitelde) Zuid-Koreaanse films uit het Koreaans Filmarchief, waaronder het fraaie Night Journey en Aimless Bullet, een in neorealistische stijl gedraaide kritiek op de Zuid-Koreaanse maatschappij.

Basil Rathbone (rechts) als Sherlock Holmes en Nigel Bruce als Watson in ‘The Hound of the Baskervilles’ (1939).

Ook de Russische filmstudio Mosfilm heeft films gratis op YouTube gezet, veel in HD-kwaliteit en in de meeste gevallen kun je de Engelse ondertitels inschakelen. Hieronder klassiekers van Tarkovski, maar ook Eisensteins Alexander Nevsky. Het Mosfilm-kanaal is in het cyrillisch, dus het verdient aanbeveling dat kanaal door google translate even om te zetten naar iets leesbaars. De beeldkwaliteit van de films is uitstekend.

Geen klassiekers, maar wel erg leuk om even in te browsen is het Prelinger Archive dat op het onvolprezen Internet Archive staat (archive.org); allemaal rechtenvrij ‘open access’-materiaal. Rick Prelinger is gespecialiseerd in wat hij ‘efemere’ films noemt: reclamefilms, opdrachtfilms en amateurfilms; inmiddels ruim 60.000 titels. Heerlijk om jezelf een middagje in te verliezen.

Het Internet Archive herbergt bovendien twee andere filmcollecties, eentje gewijd aan filmpionier Georges Méliès en het Picfixer-archief, met leuke genrefilms. In totaal staan er ruim 6.500 speelfilms op Internet Archive, doorzoekbaar op allerlei filters (genres, onderwerp, jaartal, etc.).

Voor nog meer filmtitels die rechtenvrij beschikbaar zijn, zie ook de website van Open Culture. In totaal zo’n 1.150 titels, waaronder Hitchcock, Chaplin en het voor deze coronatijden zeer toepasselijke No Exit, gebaseerd op Sartres eenakter Met gesloten deuren (Huis Clos).