Opinie

De strijd die in Ruttes tekst verweven zat

Tom-Jan Meeus

De premier is er voor alle Nederlanders – maar alle Nederlanders zijn er niet voor de premier. Dus wanneer een minister-president op televisie nationale eenheid wil uitdragen, is dat sowieso een risico: in een land van minderheden en groeiende versplintering loop je per definitie het gevaar dat de kritiek je overstemt.

Dus als oproep doet nationale eenheid het altijd goed in Nederland. Maar het is nooit de uitkomst.

Rutte koos maandag voor de rol van de premier die uitleg geeft. Voorlichting vanuit het Torentje. Zo kwamen we te weten dat de aanpak van het kabinet nog „maanden of zelfs langer” zal duren. Een groot deel van de bevolking raakt in die periode door het virus besmet en geneest, waarmee „groepsimmuniteit” ontstaat die zo een „beschermende muur” tegen besmetting voor zwakkere medemensen vormt.

Maar in Ruttes tekst zat ook de strijd verweven die het politieke debat over corona vermoedelijk gaat bepalen. Zonder ze bij naam te noemen formuleerde hij een weerwoord op rechts-nationalisten die het land „helemaal op slot” willen doen om het virus buiten te houden. Wilders en Baudet kunnen politiek profiteren van de komende periode van onzekerheid, dus Rutte wilde hun alternatief op voorhand afserveren: grenzen dicht zou het land „zeker een jaar platleggen” en dan nog loop je het gevaar dat mensen besmet raken, zei hij.

Ook hield de premier elke verwijzing naar ideologie buiten de deur. Dan zou hij weerstand bij kiezers in het midden wekken, en daar koopt hij niets voor. Zoals hij bij de verkiezingen in 2017 op één eindigde, wil hij dat in 2021 weer doen: polariseren met nationalistisch-rechts om ook kiezers uit het midden naar de VVD te trekken. Vandaar ook zijn nadruk op het belang van „wetenschappelijke kennis en betrouwbare feiten”. Een notie die het links van de VVD uitstekend doet.

Een maandje terug waren ministers van Rutte III somber over de houdbaarheid van de coalitie. Nu staat het kabinet voor een crisis waarbij de toenmalige conflictstof – stikstof, migratie, Voorjaarsnota – veel weg heeft van decadent geleuter. Ook in dit opzicht markeerde Ruttes toespraak maandag een ommekeer: door de coronacrisis is een kabinetsval ondenkbaar geworden.

Maar verder was dit vooral een nieuwe stap in het duister. Het succes van de coronabestrijding hangt mede af van het vermogen van burgers om sociale contacten te mijden. Een experiment waarvan niemand de effecten kan voorzien. Dus of in – pakweg – mei nog veel Nederlanders iets willen weten van de oproep tot nationale eenheid van deze premier: ik vermoed dat ze zelf ook geen idee hebben.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.