Kabinet zet zuinigheid opzij voor coronacrisis

Steunmaatregelen economie Met een ongekend pakket aan financiële hulp aan het bedrijfsleven hoopt het kabinet een economische crisis af te wenden.

Het centrum van Den Haag, de dag nadat het kabinet nieuwe maatregelen heeft aangekondigd tegen het coronavirus.
Het centrum van Den Haag, de dag nadat het kabinet nieuwe maatregelen heeft aangekondigd tegen het coronavirus. Foto Phil Nijhuis/ ANP

Elke dag een tandje erbij. Zo kan de reactie van het kabinet op de economische gevolgen van het coronavirus worden getypeerd. Ministers Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD), Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) en Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) schreven afgelopen donderdag nog aan de Tweede Kamer dat „vergaande overheidsmaatregelen” nog niet nodig waren, want het kabinet koos voor maatwerk voor getroffen bedrijven. Inmiddels is de toon veranderd naar: we doen er alles aan het bedrijfsleven, ondernemers en werknemers in deze ongekende situatie te steunen. Dinsdag presenteert het kabinet waarschijnlijk een nieuw steunpakket met aanvullende maatregelen, melden bronnen rond het kabinet. Hoekstra zei vorige week al dat de overheid geld genoeg heeft, mocht het nodig zijn.

Lees ook: Kabinet kon niet meer om adviezen en emotie heen

Voorlopig betekent een tandje erbij dat de steunmaatregelen die het kabinet donderdag aankondigde sneller en coulanter worden toegepast. Zo stelde staatssecretaris Mona Keijzer (Economische Zaken, CDA) zondag een garantieregeling voor leningen aan mkb-bedrijven per direct open, niet pas over weken. Ook dringen ondernemersorganisaties erop aan de massaal door bedrijven aangevraagde werktijdverkorting sneller uit te betalen, in twee in plaats van zes weken. En maandag werd duidelijk dat er gewerkt wordt aan coulantere inkomenssteun voor zzp’ers.

Corona-noodfonds

Maandagmiddag overlegden werkgevers en werknemers met Koolmees en Wiebes over wat de economie nodig heeft. Zij pleiten gezamenlijk voor een corona-noodfonds en voor extra steun aan zzp’ers en mensen met nuluren- en oproepcontracten. De FNV wil niet dat werknemers die onder de werktijdverkortingsregeling vallen hun recht op WW zien verminderen.

Na het overleg maakte Wiebes duidelijk dat het kabinet ook zzp’ers wil steunen als zij hun inkomen zien dalen door de crisis. Zij kunnen nu een beroep doen op een speciale bijstandsregeling, maar daarbij gelden nu nog strikte eisen en een rente van 8 procent bij de lening die ze kunnen krijgen.

Wiebes had wat goed maken. Op de vraag of er extra hulp kwam voor zzp’ers zei hij in tv-programma WNL op Zondag dat dit wel een groep is die zelf heeft gekozen geen vast dienstverband te nemen. Dat leidde tot een stroom van kritiek.

Luister ook: Leidt het coronavirus tot een economische crisis?

Dat het bedrijfsleven zit te springen om steun blijkt uit de snelle groei van het aantal bedrijven dat de afgelopen week zich heeft aangemeld voor de werktijdverkorting bij het ministerie van Sociale Zaken. Bedrijven kunnen hun personeel een deel van de week naar huis sturen, het salaris wordt deels door uitkeringen vervangen. Maandag stond de teller al op 27.000 bedrijven die dat voor bijna 390.000 werknemers hadden aangevraagd. Een week eerder waren dat nog minder dan 1.000 bedrijven.

Een derde verzachting voor het bedrijfsleven is de verruimde mogelijkheid voor ondernemers om uitstel te vragen voor enkele grote belastingen, zoals de btw en de loonbelasting. Het laat zich raden dat bedrijven die in acute geldnood komen bij het wegvallen van omzet daar graag gebruik van willen maken. Maandag had de Belastingdienst nog niet in beeld hoeveel aanvragen daarvoor waren binnengekomen. Wel is de aanvraagprocedure inmiddels wat versoepeld. De aanvankelijk strikte voorwaarde om met een schriftelijke accountantsverklaring te komen die acute liquiditeitstekorten moet aantonen, werd maandag verlaten. Daar mag een ondernemer nu twee weken de tijd voor nemen.

Minister Hoekstra noemde alle economische steunmaatregelen die het kabinet in petto heeft „onorthodox”. En ze zijn kostbaar. Maar dat is geen probleem, liet Hoekstra al meermaals weten. Met een gunstig laag niveau aan staatsschuld (48,8 procent van het bruto binnenlands product) beschikt hij over een buffer van zo’n 90 miljard euro ten opzichte van de begrotingsnorm van 60 procent. En daar mag wat hem betreft in deze uitzonderlijke omstandigheden nog van worden afgeweken ook. „Als er meer nodig is dan zullen we dat doen”, zei hij zondag in Buitenhof.

Ruimhartig steun geven aan getroffen bedrijven en ondernemers past bij het advies dat veel economen uitdragen. De overheid legt voor de volksgezondheid delen van de economie stil. Daarmee veroorzaakt de overheid een economische dip; tal van bedrijven in de horeca, de reis- en evenementenbranche, de luchtvaart, zien hun omzet kelderen maar hun vaste lasten (huur, personeel) blijven overeind. Om te voorkomen dat hordes bedrijven omvallen, moet de overheid meer dan in een gewone economische neergang bedrijven steun verlenen. Hier geldt even niet het aloude mantra over te hoge schuld en boete.

Even niet zo zuinig

Hoekstra betoont zich even niet langer een zuinige Europeaan. De CDA’er staat er in de EU om bekend moeilijk te doen over eurolanden die in zijn ogen niet zuinig genoeg omgaan met hun overheidsfinanciën of staatsschuld. Maar nu het virus landen als Italië in grote problemen brengt, slaat de strenge Nederlander een andere toon aan. „De begrotingsregels vinden we als Nederland belangrijk, maar als er een moment is om de flexibiliteit binnen de afspraken in Europa te benutten, dan is dat wel nu. Zeker voor een land als Italië. In zo’n uitzonderlijke situatie moeten we zij aan zij staan”, zei hij zondag.

Hoekstra’s stevige taal volgt op het advies van de Europese Commisie van vrijdag aan de lidstaten om „full flexibility„ toe te passen op het gebied van de Europese begrotingsregels. Maandagavond namen de ministers van Financiën van de eurolanden dat advies over.

Daarbij geldt voor het Nederlandse begrotingsbeleid een strikte scheiding tussen inkomsten en uitgaven. Dat betekent dat extra uitgaven ten behoeve van economisch crisisbeleid niet meteen hoeven leiden tot bezuinigingen op andere uitgaven. Dat geldt sowieso voor fiscale hulp en WW-uitkeringen. Extra kosten voor de gezondheidszorg en financieringsgaranties moet Hoekstra al wel meteen als financiële tegenvaller begroten.