Interview kopen? Zo raken commercie en sportjournalistiek vervlochten

Toegang tot topspelers wordt lastiger, maar hoe ver moet je gaan voor exclusiviteit? Over de scheiding van commercie en journalistiek en het ‘kopen’ van invloed.
Getty Images

Het gaat in België „altijd om de grote vier”, zegt journalist François Colin. Hij bedoelt Kevin De Bruyne, Eden Hazard, Romelu Lukaku en keeper Thibaut Courtois. Sterspelers van de Rode Duivels, de huidige nummer 1 op de FIFA-ranking en volgens die maatstaf het beste nationale elftal ter wereld. Via hun clubs is het vrijwel onmogelijk om ze te interviewen, dus het is best wat waard om ze in de krant te krijgen rond interlands van België. En dat voorrecht heeft sinds kort Het Laatste Nieuws, de grootste Vlaamse sportkrant.

Colin, nestor van de Belgische voetbaljournalistiek, heeft net uitgelegd hoe een afspraak tussen de Belgische voetbalbond KBVB en het Vlaams-Nederlandse mediaconcern DPG een precedentwerking kan hebben in de commerciële en journalistieke vervlechting van sportorganisaties en de Vlaamse pers. DPG, voorheen De Persgroep, is via de commerciële tv-zender VTM rechtenhouder voor interlands van het Belgisch voetbal (behalve EK’s en WK’s). Tevens is VTM mediapartner van de bond. En omdat de sportredacties van VTM en Het Laatste Nieuws gefuseerd zijn, profiteert die krant ook: elke interlandperiode komt er een exclusief interview met een Rode Duivel in de krant.

En dat is volgens Colin, bestuurder van beroepsbond van sportjournalisten Sportspress.be, „ongekend, zelfs in Engeland”, waar de commercialisering het hardst gaat. „Voor het eerst in de geschiedenis dat we ergens als eerste mee zijn.” Hij vreest een glijdende schaal. „Want wat let andere bonden om niet dergelijke deals aan te gaan? En voetbalclubs, commerciële instellingen immers, kun je straks weinig verwijten als ze interviews verkopen als de KBVB zich al hiervan bedient.”

Wrang voor de concurrentie van HLN is dat de intimiteit van een tweegesprek in België voor journalisten vrijwel uitgesloten is. In Nederland zijn Oranje-internationals allemaal beschikbaar voor interviews, zij het niet altijd op een-op-een. Dat is anders bij de Belgen. Net als bijvoorbeeld Het Nieuwsblad moeten de Franstalige kranten het meestal doen met sessies waar dertig journalisten twee spelers spreken in een auditorium-setting.

‘Oranje is van iedereen’

De Nederlandse voetbalbond KNVB laat weten dat een dergelijke deal onbestaanbaar zou zijn. In Nederland voeren DPG (o.a. de Volkskrant, Algemeen Dagblad en vele regionale titels) en Mediahuis (NRC, De Telegraaf, De Limburger) op krantengebied eenzelfde concurrentiestrijd als in Vlaanderen. Geen van de Nederlandse kranten werkt samen met een tv-zender zoals in België VTM en HLN, dus alle vergelijking gaat mank. Maar principieel stelt KNVB-woordvoerder Chris van Nijnatten dat „Oranje van iedereen is”.

Al jaren is de trend in topvoetbal verminderde toegang tot de sterren door een afgenomen belang om met onafhankelijke media te praten. In Engeland krijgen kranten nog wel eens de kans als er bijvoorbeeld een liefdadigheidsorganisatie gepromoot wordt. Het werkt om een band op te bouwen met de speler van jongsaf, maar dan nog kan een onwelwillende werkgever een interview in de weg staan. Topclubs zeggen vaak ‘nee’.

Dat is dus niet veel voor de kranten, maar het is wel een gelijk speelveld. En daarom laakt Colin deze deal tussen DPG en de KBVB. Hij is een ouderwetse krantenman die decennia voor Het Nieuwsblad werkte, de concurrent van HLN. In televisieland zijn interviews alleen voor rechtenhouders een geaccepteerd uitvloeisel van de forse bedragen die betaald worden voor uitzendrechten. Maar kranten worden doorgaans gelijk behandeld.

Michiel Ameloot, hoofdredacteur sport van VTM/HNL, snapt niet dat Colin zich zo druk maakt over dit pact met de Duivels. „Wij betalen niets. Er ligt zelfs geen contract onder, het is een mondelinge afspraak.” De tegenprestatie van HLN voor de exclusiviteit is er niet expliciet, maar „we engageren ons wel achter het plan van de KBVB om vrouwenvoetbal groot te maken”. Hij vindt dat Colin zich moet realiseren „dat het medialandschap geëvolueerd is”. Bovendien gaat het om „een half uur” met een speler - „daar win je de strijd niet mee hoor”.

Volgens Ameloot „creëren wij de perceptie dat je bij HLN moet zijn voor exclusieve interviews veel meer omdat wij met [oud-international] Gilles De Bilde thuis komen bij de spelers.” Dat staat los van deze afspraak met de bond. „Trouwens, wij hebben ook nooit geklaagd toen Telenet rechtenhouder was voor de Engelse Premier League in België, en de verslaggever na zijn televisiewerk bij Telenet nog voor Het Nieuwsblad interviews met de sterren maakte.” Interviews die Het Nieuwsblad volgens Ameloot nooit op een andere manier kon krijgen.

De kritiek van Colin richt zich vooral op de bond in deze deal. Stefan Van Loock, perschef van de KBVB en oud-journalist bij VTM, snapt de gevoeligheid wel bij zijn oude persmakker. „Omdat er in deze constructie ook een krant is betrokken, een noodlijdende sector, en anderen zich benadeeld voelen, wordt er moord en brand geschreeuwd.” Maar „het maakt volgens ons gewoon deel uit van de evolutie in de media. Waarbij mediabedrijven samensmelten en één groot mediaplatform met diverse kanalen opzetten.”

Redactionele koers

Journalisten en redacties trekken zich weinig aan van de deals die uitgevers sluiten. Andersom trekken deze sportpartners zich wel wat aan van de redactionele koers. De KNVB kondigde in 2014, na het WK in Brazilië, aan te stoppen met De Telegraaf als mediapartner. Daarover zei commercieel directeur Jean-Paul Decossaux in 2017 in een Volkskrant-interview dat „de stijl” van De Telegraaf niet paste bij de KNVB, zoals de manier waarop bondscoach Louis van Gaal tot aan zijn succes op het WK 2014 werd behandeld.

Pogingen van de directie van het TMG-concern om met verbeterde voorwaarden het partnerschap te redden, werden afgeslagen door de KNVB. Wat volgens ingewijden niet hielp was dat toenmalig directeur betaald voetbal Bert van Oostveen in de Telegraaf-kolommen boksbal werd tijdens de neergang van het Nederlands voetbal na het WK 2014. Directielid Decossaux houdt het ook nu bij de „stijl” van De Telegraaf, maar „veel belangrijker ook de mogelijkheden” bij DPG en „de commerciële voorwaarden”. Ook is het (regionale) bereik van AD/DPG groter.

AD is sinds zomer 2016 mediapartner van de KNVB. Volgens Van Nijnatten, tot 2015 chef sport bij het AD, geniet zijn oude werkgever „uiteraard” redactioneel geen voordeel. Het partnerschap is „puur commercieel” en helpt de KNVB bij het uitrollen van campagnes, waarbij via de AD-titels veel lezers bereikt worden in bijvoorbeeld amateurvoetbal. Ook hier was vrouwenvoetbal deel van de deal, al is onduidelijk hoe dat zich materialiseerde. Op de website van de KNVB staat onder meer dat AD/DPG en de bond „elkaar vinden” in „interessante projecten” zoals „specials” rond het EK voetbal voor vrouwen in 2017. Maar die special kwam er niet.

Jaap de Groot, toenmalig chef sport van De Telegraaf, zag de switch van de KNVB naar AD al aankomen toen bij de concurrerende krant in 2015 een serie artikelen over amateurvoetbal verscheen, met nadrukkelijke vermelding van ING als sponsor van het amateurvoetbal. „Wij wilden dat niet doen, niet op die manier”, zegt hij. „Even later zag ik die artikelen in AD staan, van hun eigen auteurs.”

De Telegraaf is nog wel mediapartner van Ajax, de facto is dat gewoon een sponsordeal. De krant heeft uitingen in het stadion en de directie (nu Mediahuis Nederland, eerder TMG) krijgt via business-seats toegang tot het sponsornetwerk van Ajax. Daarmee zijn enkele tonnen gemoeid, volgens ingewijden. Er is volgens clubwoordvoerder Miel Brinkhuis geen voorkeur in de toewijzing van interviews of contacten met spelers.

‘Kwestie van loyaliteit’

De Telegraaf heeft wel een andere manier waarop exclusiviteit ‘gekocht’ wordt: via columns met topsporters en invloedrijke sportbestuurders. Via deze columnisten, hoofdrolspelers in hun sport vaak, wordt autoriteit binnengehaald, zegt De Groot. „Telesport is topsport, dat was de slogan”, zegt hij. „Je moet de nummer 1 sportkrant zijn.” Algemeen Dagblad heeft vooral schrijvers als columnist, naast boegbeeld Willem van Hanegem.

Maar dat Telesport-columnisten – zoals Sven Kramer, Richard Krajicek en Ajax-directeur Edwin van der Sar – hun nieuws dan ook afdragen aan De Telegraaf is alleen impliciet de verwachting, zegt De Groot. „Het is nooit een must, wel een kwestie van loyaliteit. Er staat ook geen exclusiviteitsbeding op papier, behalve dat ze niet elders ook een column kunnen hebben.” Volgens hem komt negentig procent van de primeurs van de verslaggevers, niet via gelieerde columnisten. Wel zegt hij dat het contact met die toppers, „de telefoon die negen van de tien keer opgenomen wordt”, veel waard is.

Lees ook: Waar is de onafhankelijke voetbaljournalistiek gebleven?

Wat columnisten ontvangen voor hun schrijfsel, vaak opgetekend door een ghostwriter, wil De Groot – die in 2018 vertrok – niet zeggen. „Maar nooit genoeg om ze te ‘kopen’. Het is een wisselwerking: zij hebben baat bij ons, wij bij hun.” Hij zegt dat Johan Cruijff, die jarenlang een door De Groot geschreven column had, meer verdiende bij zijn uitstap naar Voetbal International, maar toch terugkwam naar De Telegraaf „vanwege het podium”.

Om en rond Ajax wordt nu en dan weleens geopperd om met De Telegraaf als partner te stoppen. Afgelopen decennium keerde de krant zich vaak tegen mensen of stromingen in de club. Maar verder dan zuchten komt het niet, zeggen twee oud-bestuursleden van de club. „De Telegraaf is een vreemd beest”, volgens een van hen. „Er zijn altijd mensen op hoge posities die dicht tegen de krant staan.” Zo boycotte Ajax-trainer Erik ten Hag afgelopen september het Voetballer van het Jaar-gala van De Telegraaf. Hij kreeg geen navolging: directieleden Van der Sar en Overmars gingen wel.

François Colin zegt dat de Vlaamse Vereniging van Journalisten (VVJ) nu kijkt naar de bevoordeling van Het Laatste Nieuws. Er wordt de komende tijd toch niet gevoetbald. „Voor de komende twee maanden is het probleem van de baan.”

In goede tijden schuurt het zelden tussen pers en voetbalbond. HLN voerde onder de vorige bondscoach Marc Wilmots keiharde campagnejournalistiek tegen diens bewind. „Nu is alles rustig”, zegt Colin. „Maar ik ben dan wel benieuwd hoe dat eruit ziet als het eens even wat minder gaat.”