Recensie

Recensie

The Plot Against America: een profetisch boek, een profetische serie

Serie Philip Roths roman The Plot Against America is eindelijk verfilmd. Je voelt hoe de dreiging van de buitenwereld de huiskamer binnensijpelt.

Beeld HBO

Wie Philip Roths roman The Plot Against America niet heeft gelezen, zal denken dat de gelijknamige, nieuwe serie van David Simon (The Wire, The Deuce) en Ed Burns (The Wire) speciaal voor het Trump-tijdperk is. In deze alternatieve geschiedvertelling kiest Amerika in 1940 niet voor een derde termijn Roosevelt, maar voor Charles Lindbergh. Een nationale held sinds hij als eerste piloot een solovlucht over de oceaan heeft gemaakt. Maar ook een aanhanger van het antisemitische, pro-fascistische America First Committee dat Amerika koste wat kost uit de oorlog in Europa wil houden.

Onder de regering-Lindbergh wordt een vredesverdrag met Hitler gesloten en een staatsdiner gehouden voor herr von Ribbentrop, nazi-minister van Buitenlandse Zaken. Bij deze gelegenheid wapperen de nazi-vlaggen gebroederlijk naast de stars and stripes. Ondertussen wordt het eerder verhulde antisemitisme en de afkeer voor alles wat niet wit en christen is, steeds aanweziger en gewelddadiger. „Deze eikels, ze waren er altijd al”, merkt iemand op bij het schoonmaken van de zoveelste vernielde Joodse graven. „Alleen hebben ze nu toestemming om van onder hun stenen vandaan te kruipen.”

Dit soort uitspraken klinken als echo’s uit Trumps Amerika, al komen ze veelal uit het boek van Roth dat al in 2004 werd uitgebracht. Sinds de verkiezingen van 2016 wordt de roman niet voor niks als profetisch gezien. Dat The Plot uiteindelijk verfilmd zou worden, was daarom haast onvermijdelijk. Zeker na het succes van andere boeken met een dystopisch thema en een haast waarschuwende insteek als The Handmaid’s Tale.

Voor deze HBO-miniserie, besloten Simon en Burns dicht bij Roths werk te blijven. Al namen ze de vrijheid om Roths enkele hoofdpersoon – de kleine Roth, gemodelleerd naar zijn eigen kindertijd – uit te breiden naar een rijk ensemble van hoofdpersonen. En in plaats van Roth, heet de familie die centraal staat nu Levin. Aan de hand van deze Levins, een doorsnee, Joods-Amerikaanse gezin dat op de bovenste twee verdiepingen van een huis in Union, New Jersey woont, aanschouwen we het gestaag veranderende Amerika. Vader Herman (Morgan Spector), een fel tegenstander van Lindbergh die ’s avonds aan de radio gekluisterd zit en (herkenbare) dingen roept als: „Dit is hoe het begint. Iedereen denkt dat ze met de man kunnen samenwerken, dat ze hem kunnen bijsturen. Dat hij niet meent wat hij zegt.” Moeder Bess (Zoe Kazan) die zich op een meer ingetogen manier ernstige zorgen maakt. Oudste zoon Sandy (Caleb Malis), een groot Linbergh-fan die zijn adoratie maar moeilijk kan loslaten. En de jongste, Philip (Azhy Robertson), die met immer groter en angstig wordende ogen de onrust om hem heen aanschouwt.

De familie wordt compleet gemaakt door neef Alvin (Anthony Boyle), die zich illegaal bij het Canadese leger meldt om tegen de Duitsers te vechten nu zijn eigen land niks doet en Bess’ zus Evelyn (Winona Ryder) die juist een Lindbergh-verdediger wordt wanneer ze het aanlegt met rabbi Lionel Bengelsdorf (John Turturro).

Wereldwijde terugtrekking

Ondanks deze keur aan personages en belevingen, blijft de serie – zeker de eerste paar afleveringen – ingetogen voelen. Neef Alvin vertrekt naar het front, maar vechten zien we hem niet. Impactvolle wereldgebeurtenissen, zoals Lindberghs ontmoeting met Hitler in onpartijdig IJsland of het oprukkende Duitse leger in Europa, krijgen we enkel mee via het bioscoopjournaal dat Herman trouw bezoekt. Maar juist door de bijna langzame opbouw en het feit dat de serie veelal op voor de Levins vertrouwde plekken blijft – hun appartement, Hermans favoriete bakkerszaak, de lokale bioscoop – merk je als kijker des te meer hoe de dreiging van de buitenwereld de huiskamer en keuken van de Levins langzaam binnensijpelt. De immer knagende onzekerheid en angst voor wat komen gaat is onmiskenbaar.

Dat deze serie – die vorige zomer is opgenomen – precies verschijnt op het moment dat mensen zich wereldwijd terugtrekken om zich te beschermen voor een onzeker dreiging die de wereld buitenshuis teistert, voelt daarom al bijna net zo profetisch als Roths roman in 2016 bleek te zijn. Het maakt The Plot nóg relevanter.