Necrologie

Breyer P-Orridge maakte van plastische chirurgie een artistiek instrument

Genesis Breyer P-Orridge 1950-2020 Provoceren en taboes slechten, daar draaide het heel zijn artistieke leven om. Zelfs van zijn lichamelijke verval maakte Genesis Breyer P-Orridge kunst.

Breyer P-Orridge: ‘Red Chair Posed’, 2008. Een van de kunstwerken met P-Orridge (rechts) en zijn vrouw Lady Jaye. Door plastische chirurgie zijn ze steeds meer op elkaar gaan lijken.
Breyer P-Orridge: ‘Red Chair Posed’, 2008. Een van de kunstwerken met P-Orridge (rechts) en zijn vrouw Lady Jaye. Door plastische chirurgie zijn ze steeds meer op elkaar gaan lijken. Foto New Discretions

De artsen die hem behandelden voor zijn leukemie zeiden tegen hem: „U bent ingewikkeld.” Waarop Genesis Breyer P-Orridge in lachen uitbarstte en antwoordde: „Ja, dat heb ik vaker gehoord.”

Op Instagram postte de Britse kunstenaar de afgelopen twee jaar foto’s van zijn lichamelijke aftakeling. Afgelopen donderdag, twee dagen voordat hij in zijn woonplaats New York zou overlijden, verscheen zijn laatste zelfportret. Het bijschrift: „Dit ben ik vandaag, wachtend om naar huis te gaan.”

P-Orridge, in 1950 in Manchester geboren als Neil Andrew Megson, heeft heel zijn artistieke leven gewijd aan provoceren en doorbreken van taboes. De gevestigde maatschappelijke orde op stelten zetten, hij schiep er groot genoegen in. Als beeldend kunstenaar was hij een van de eersten die van plastische chirurgie een artistiek instrument maakten.

P-Orridge (een verbastering van porridge, de meelpap waar hij als student op leefde) maakte eind jaren zestig naam met het door hem opgerichte COUM. Dit performance-gezelschap zorgde diverse keren voor ophef. Toen het gezelschap in de Londense ICA de tentoonstelling Pornography samenstelde en daar onder meer gebruikte tampons liet zien, werden in het Britse Lagerhuis vragen gesteld over nut en noodzaak van kunstsubsidie.

Lawaai

Vanaf 1976 ging P-Orridge ook muziek maken. Als frontman van de bands Throbbing Gristle en Psychic TV probeerde hij met verregaande experimenten te ontsnappen aan de gevestigde conventies van de rock. Hij vermengde industrieel lawaai (‘noise’) met het geluid van vroege elektronische instrumenten, en hij paste de ‘cut-up’-technieken van Beat-dichter William Burroughs toe: hij verknipte teksten in de hoop zo iets te creëren met nieuwe betekenis. Bands en muzikanten als Nine Inch Nails en Marilyn Manson zijn door Throbbing Gristle beïnvloed.

Later, vanaf 2003, ging P-Orridge met PTV3 psychedelische rock maken. In een interview met Jacob Haagsma in NRC legde hij in 2006 zijn ommezwaai uit: „Het heeft wel wat ironisch: in de tijd van Throbbing Gristle probeerden we de rock te deconstrueren, aan stukken te scheuren. We maakten heftige noise, om zo de hypocrisie van de machthebbers onderuit te halen. Maar de machtsstructuren zijn er bijzonder bedreven in om zulke rebelse strategieën om te vormen tot verkoopbare producten. En dan krijg je Greenday” (de zeer succesvolle Amerikaans punkrockgroup).

Bij PTV3 stond plezier maken voorop. In een tijdperk gedomineerd door angst en paranoia was dat streven volgens P-Orridge „evengoed een radicaal statement”.

Breyer P-Orridge: ‘Snowflakes DNA (Black)’, 2008. Foto New Discretions

Plastische chirurgie

De cut-uptechniek die hij eerst voor muziek gebruikte, ging P-Orridge vanaf 1993 ook op zichzelf toepassen. Samen met zijn tweede vrouw Jacqueline Breyer, de SM-meesteres Lady Jaye, begon hij het kunstproject Pandrogyny. Door middel van haar, make-up, kleding en voor twee ton aan plastische chirurgie – borsten voor hem, net zulke borsten voor haar – probeerde het paar steeds meer op elkaar te gaan lijken.

Door hun eigen persoonlijkheden op te geven, en ook hun eigen lichamen, zouden ze samen een nieuwe persoonlijkheid worden. Uit het interview in NRC: „Ons doel is samen te smelten in een entiteit die groter is dan de som der delen. Het lijkt mij een radicaal statement van toewijding aan elkaar, om te proberen elkaars lichaam te krijgen.”

In The ballad of Genesis and Lady Jaye, een documentaire van Marie Losier die ook in Nederland de bioscopen haalde, was te zien hoe de twee bijna elkaars spiegelbeeld waren geworden. Het project werd eind 2007 bruut verstoord door het overlijden van Lady Jaye. P-Orridge sprak sindsdien in de wij-vorm; zo bleven ze één, ook na de dood.

Het archief van P-Orridge is opgenomen in de vaste collectie van Tate Londen. Ook het Getty Museum en vele andere grote musea verzamelden kunst van hem.