Boris Johnson voelt niets voor corona-lockdown

Verenigd Koninkrijk Terwijl grote delen van Europa in lockdown verkeren, pakt het Verenigd Koninkrijk de pandemie anders aan. Pubs, restaurants en scholen zijn nog open. De regering wil collectieve immuniteit kweken om zo een grotere crisis later dit jaar te voorkomen.

Premier Boris Johnson, maandag tijdens zijn persconferentie.
Premier Boris Johnson, maandag tijdens zijn persconferentie. Foto Richard Pohle

Meester Robinson staat met een thermometer aan de poort van een Noord-Londense basisschool. Hij scant de voorhoofden van de leerlingen die binnenstappen. „Geheel vrijwillig. Niets is verplicht”, zegt hij. Een meisje van een jaar of acht vindt het grappig. Robinson richt de thermometer op haar. „34,9 graden. Geen koorts. Uitstekend”, zegt hij monter. Haar vader fronst. „Is dat niet wat laag? Werkt dat ding wel?”

Robinson vindt het prima. Het meisje holt, zonder verschijnselen van onderkoeling noch Covid-19, naar haar klaslokaal. Elders op het plein legt een juf uit: schoolreisjes gaan door, net als de klassendisco voor de kleuters. „Het plan is het plan, totdat het plan verandert.”

Terwijl grote delen van Europa in staat van lockdown verkeren, pakt het Verenigd Koninkrijk de pandemie anders aan. Ja, er zijn maatregelen getroffen. Sportcompetities liggen stil. Wie kan werkt thuis. De overheid roept bedrijven, zoals automakers, op zich per telefoon of e-mail te melden als ze hun fabriek kunnen omkatten om beademingsmachines te bouwen. Maar nee, de Britse overheid is nog niet bereid het maatschappelijke leven lam te leggen.

Op een persconferentie op Downing Street 10 riep premier Boris Johnson maandag Britten op om onnodige reizen en sociale contacten te mijden. Mensen met koorts en een aanhoudende droge hoest wordt gevraagd zichzelf en hun gezin niet één maar opeens twee weken af te zonderen. Dat zijn „ingrijpende maatregelen”, zei Johnson.

Toch sprak hij in termen die urgentie overbrengen maar die niet onwrikbaar dwingend zijn. Pub-bezoek wordt „ten zeerste ontraden”, maar hij verordonneerde geen sluiting van scholen, restaurants of winkels. Hij deed een beroep op Britten zich niet te verplaatsen, maar hij sloot de landsgrenzen niet.

Tegenstrijdige situatie

Het is de vraag of de nieuw maatregelen een einde maken aan de tegenstrijdige situatie van de afgelopen dagen. Metrostellen in Londen waren leeg tijdens de maandagse spits, maar in het weekend renden zesduizend mensen in Bath een halve marathon. Theaters schrapten voorstellingen, maar de Stereophonics traden gewoon op in Cardiff. Social distancing was een modewoord, maar verjaardagen werden gevierd. De fles handgel stond op het buffet naast de salt & vinegar-chips.

De Britse strategie is dat het effectiever is om kwetsbare groepen en ouderen af te schermen dan de maatschappij lam te leggen middels sluiting van scholen. In de nabije toekomt zal de regering zeventigplussers vragen binnen te blijven voor een langere tijd, mogelijk twaalf weken. Zij zonderen zich af. De rest van de maatschappij gaat door, weliswaar op een laag pitje. Zo kan personeel in vitale functies doorwerken en blijven ontslagen elders beperkt. In Ierland zijn volgens een schatting van de overheid in de horeca, bij winkels en kinderdagverblijven 140.000 mensen hun baan kwijtgeraakt in de vier dagen sinds het land in lockdown ging.

Om schade in het VK te beperken en effect te maximaliseren, wil Johnson middelen achter de hand houden, in aanloop naar het voorspelde hoogtepunt van de pandemie in mei en juni. „Timing is cruciaal”, zei Johnson.

De gedachte is dat als Britten gespreid over de komende maanden ziek worden, er groepsimmuniteit opgebouwd wordt, waardoor de gevolgen van een tweede en mogelijk derde ziektegolf later dit jaar beperkt blijven. Zo moet de NHS, de nationale gezondheidsdienst, met uiterst beperkte capaciteit de pandemie aankunnen. In het VK zijn er 6,6 intensive care-bedden beschikbaar per 100.000 inwoners, vergeleken met 29,2 in Duitsland en bijna 10 in Frankrijk, volgens cijfers van de OESO, de club van geïndustrialiseerde landen.

Twijfel over stelligheid

Op televisie, in kranten en op straat klinkt twijfel over de afwijkende Britse aanpak. De Wereldgezondheidsorganisatie roept landen op zo veel mogelijk tests uit te voeren, terwijl de Britten dat juist beperken tot de ziekste patiënten. Als gevolg lijken de Britse statistieken — 1.543 vastgestelde besmettingen, 53 doden op een bevolking van 65 miljoen — minder alarmerend dan in andere landen.

Het beleid lijkt niet koersvast. Eerst zei de regering dat zwangere vrouwen geen verhoogd risico lopen, nu zegt de regering dat zwangere vrouwen extra moeten oppassen. Met hoeveel stelligheid kan je maatregelen afkondigen als er amper wetenschappelijke zekerheden zijn?

Britse autoriteiten bereiden de bevolking voorzichtig voor op de duur van de crisis. Arlene Foster en Nicola Sturgeon, de premiers van Noord-Ierland en Schotland, hebben gezegd dat als scholen op een gegeven moment dichtgaan, ze zestien weken gesloten kunnen blijven.

Uit een ambtelijk advies aan topbestuurders van de NHS blijkt dat in de zwartste scenario’s uiteindelijk 80 procent van de bevolking besmet zal raken, met 7,9 miljoen Britten die op enig moment in het ziekenhuis belanden. De crisis kan in het ergste geval zeker twaalf maanden aanhouden, aldus de ambtenaren.

Britten moeten het laten bezinken: de ontwrichting is niet kortstondig, maar is nog maar net begonnen. Chris Witty, de belangrijkste medisch adviseur van de regering, kwam maandag met een waarschuwing. „Het zal niet weken, maar maanden of langer duren voordat dit voorbij is”, zei Witty. Britten moeten beseffen: de ontregelde samenleving is de nieuwe status quo.