Opinie

Sociale onthouding werkt, maar dan moet het ook wel gebeuren

Coronavirus

Commentaar

Terwijl het aantal besmettingen snel stijgt en de Brabantse intensive care-afdelingen zich vullen, varieerde het gevoel van urgentie dit weekend nogal onder de bevolking. Waar de een zichzelf voor de zekerheid thuis opsloot, streek de ander neer in een goedgevuld café. De straten waren stiller dan normaal, maar de publieke ruimte is nog lang niet zo leeg als in Italië.

De nonchalance van sommige burgers is niet verwonderlijk, gegeven de vrijheid die het kabinet donderdag liet voor het nemen van eigen beslissingen. Evenementen van meer dan honderd mensen zijn verboden, wat de suggestie wekt dat gezelschappen onder de honderd geen probleem opleveren. Verwarring wekte ook het RIVM. Dat pleitte voor ‘sociale onthouding’, maar suggereerde bij monde van Jaap van Dissel dat cafébezoek prima is als dat „goed voelt”.

Onzekerheid over waar het juiste midden ligt is terug te zien in de verschillende keuzes die landen maken

De vage en soms tegenstrijdige instructies weerspiegelen de onzekerheid onder wetenschappers en beleidsmakers over de te volgen koers. Veel aspecten van Covid-19 zijn nog onbekend. Wanneer is het virus op z’n besmettelijkst? Dat mensen al besmettelijk zijn met milde symptomen én dat dit al vroeg in de infectie kan gebeuren, was al een onaangename verrassing. Dat wie geen symptomen heeft ook niet besmettelijk is, staat nog steeds, maar als veronderstelling. Het virus kan nog verder verrassen.

Dan zijn er nog de onzekerheden over de duur van de pandemie, de mogelijkheid dat die – net als de Spaanse griep van 1918-1919 – in verschillende golven komt. En de nog niet beantwoorde vraag of herstelde patiënten een langdurige immuniteit hebben voor het virus. Kennis over al deze zaken is nodig voor het nemen van de juiste beleidsbeslissingen.

Wat wel vaststaat, is dat ‘social distancing’ werkt. Onderzoeken naar de verschillende sociale maatregelen van Amerikaanse steden tijdens de Spaanse griep, zoals schoolsluitingen en evenementenverboden, tonen duidelijk de verschillen tussen steden die vroeg drastische maatregelen namen en steden die dat niet deden. Maar er zijn ook haken en ogen aan. Na het opheffen van social distancing-maatregelen kan een epidemie weer opveren. Daar komt bij dat drastische maatregelen dramatische neveneffecten kunnen hebben, van eenzaamheid tot zware economische schade.

De onzekerheid over waar het juiste midden ligt is terug te zien in de verschillende keuzes die landen maken. Het Verenigd Koninkrijk en Nederland laten veel over aan zelfregulering, Spanje riep de noodtoestand uit, ook Frankrijk en Italië grepen drastisch in.

Nederland maakt nu een inhaalslag, met het haastige besluit om de scholen toch maar wel te sluiten. En ook de horeca. Dat stemt gerust. Maar het bevestigt ook het patroon waarin Nederland steeds net achter de feiten aanloopt. Burgers moeten blijven bedenken: ga ik naar die verjaardag? Laat ik mijn bruiloft doorgaan? Bezoek ik mijn bejaarde familie? Wat de juiste keuzes zijn, is met de huidige kennislacunes moeilijk te zeggen. Zo voorzichtig mogelijk zijn is dan het best. Hoe minder sociaal contact er is tussen mensen, hoe trager het virus zich verspreidt en hoe lager de druk is op het zorgstelsel. Tegelijk moet het land ook niet stil komen te liggen. Bedrijven en instellingen moeten ook voortbestaan. De meeste mensen hebben van het virus niets ernstigs te vrezen, zo lijkt het nu. Maar door zich voorzichtig op te stellen beschermen zij de ouderen en zwakkeren. Solidariteit toon je in deze crisis niet op de barricades, maar op de bank.