Zijn de intensive cares al overvol, zoals in Italië?

Ziekenhuizen In Noord-Brabant, het epicentrum van de corona-uitbraak in Nederland, zijn de ziekenhuizen druk bezig. Maar in paniek zijn ze niet. „We doen nog niet aan oorlogsgeneeskunde, dat je moet kiezen wie je helpt.”

De spoedpost van ziekenhuis Bernhoven. Een 86-jarige man die in het ziekenhuis lag en besmet was met het coronavirus, is overleden.
De spoedpost van ziekenhuis Bernhoven. Een 86-jarige man die in het ziekenhuis lag en besmet was met het coronavirus, is overleden. Foto Piroschka van de Wouw / ANP

Is er paniek in de ziekenhuizen nu Covid-19 in Nederland oprukt? De stand van zondagmiddag: 1.135 mensen zijn positief getest, van wie er 162 in een ziekenhuis zijn beland en twintig zijn overleden. Zijn de intensive cares al overvol, zoals in Italië? Lopen verpleegkundigen en artsen al op hun tandvlees?

Je zou het wel denken als je sommige WhatsApp- en Twitterberichten van medisch personeel leest die sinds vrijdag de ronde doen. Ook de oproep van de Federatie Medisch Specialisten zaterdagmiddag, dat alle scholen dicht moeten om verdere verspreiding en Italiaanse toestanden te voorkomen, duidde op onrust in de achterban van 22.000 leden.

Iedereen in de gezondheidszorg is inmiddels doordrongen van de ernst van het zeer besmettelijke nieuwe virus; zeker na een webinar, zaterdagochtend, waar duizend Nederlandse artsen aan deelnamen. Daar deelden intensivecareartsen, microbiologen en anesthesiologen uit Brabantse ziekenhuizen ernstige berichten.

Dat Covid-19 alleen ouderen en kwetsbaren heel ziek maakt, klopt niet volledig

Noord-Brabant is tot nu toe de grootste corona-brandhaard van Nederland, met ruim 430 positief geteste mensen. Er liggen zo’n 35 coronapatiënten op de diverse intensive cares, met name in Breda, Tilburg en Den Bosch. „Hele ziekenhuis onrustig en ongerust. Nu nog voldoende capaciteit en materialen”, luidde een samenvatting in het webinar.

Lees ook: Ziekenhuizen bereiden zich voor op uitzonderlijk zwaar weer

Maar paniek? Nee. „Dit is ons werk, wij raken niet in paniek”, zei intensivecarearts Hans Kuijsten zondag in het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis, waar eind februari de eerste Covid-19 patiënt binnenkwam. Kuijsten: „Er is een verschil tussen de noodscenario’s die we nu uitwerken en bespreken met ziekenhuizen noordelijker van ons voor áls er een grote groep coronapatiënten komt, en de actuele situatie.” Hij is ook voorzitter van de regio-organisatie van alle intensive cares in Zuidwest-Nederland.

Het Zuyderland Medisch Centrum in Heerlen heeft een speciale afdeling ingericht voor patienten waarvoor de verdenking bestaat dat ze zijn besmet met het coronavirus. Foto Jean-Pierre Geusens / ANP

Overgeplaatst

De actuele situatie: in Zuidwest-Nederland (West-Brabant en Zeeland) liggen twintig coronapatiënten op een intensive care, in Zuidoost-Nederland (Oost-Brabant en Limburg) vijftien. Maar het aantal intensivecarebedden in de regio is veel groter. Alleen in Ziekenhuis Bernhoven, in Uden, zijn er maar zes ic-bedden, waardoor enkele patiënten al zijn overgeplaatst naar Den Bosch.

Kuijsten: „We doen nog niet aan oorlogsgeneeskunde, zoals in Italië, waar je moet kiezen wie je helpt en wie niet. Veel ziekenhuizen in Noord-Nederland hebben nog niet één coronapatiënt, laat staan op de intensive care. Dus als wij er hier meer hebben dan we aankunnen, zullen ze naar andere delen van Nederland worden overgeplaatst.”

Er zijn dus nog genoeg intensivecarebedden; en waar men drukte verwacht, wordt personeel bijgeschoold. „Sneller intuberen [aan de beademing, red.] dan anders”, zo werd er geadviseerd tijdens het webinar ‘lessen uit het zuiden’. „Ook is dit een betere bescherming van het personeel”, doordat de patiënt dan niet recht uitademt.

Er worden in veel ziekenhuizen extra kamers klaargemaakt en protocollen herhaald. In het webinar adviseerden artsen ook om patiënten in drie groepen in te delen: negatief getest, bewezen coronapositief én ‘verdacht’. Die laatste twee groepen liggen geïsoleerd.

Luister ook naar onze podcast NRC Vandaag over het nieuwe beleid om het coronavirus in te perken.

In het kleine Ziekenhuis Bernhoven zijn ze „echt volledig bezig met coronapatiënten”, zegt de woordvoerder zondag. „We hebben normaal maar twee intensivecarebedden en dat is nu uitgebreid naar zes. Maar we vervoeren ook elke dag wel iemand naar een groter ziekenhuis in de regio. We kunnen het nog wel aan, maar het is écht veel. We hebben alle planbare zorg afgezegd.”

Jonge mensen

De twintig coronapatiënten in heel Nederland die al aan de gevolgen van het virus zijn overleden, waren tussen de 59 en 94 jaar oud, meldt het RIVM zondag. De meerderheid van hen was ouder dan zeventig en was al ziek. Wat was opgevallen in Noord-Brabant en werd gedeeld tijdens het webinar: „Patiënten die extra kwetsbaar zijn, omdat ze oud zijn of andere ziektes hebben, komen sneller op de intensive care dan anderen”. Maar, en dat is opmerkelijk, tijdens het webinar bleek ook dat de helft van de ic-patiënten in Nederland onder de vijftig jaar is en niet lijdt aan andere ziektes. Dus de berichten dat Covid-19 alleen ouderen en kwetsbaren raakt, zijn niet helemaal juist.

Patiënten, zo constateren ze ook tijdens het webinar, liggen zo’n drie weken aan de beademing. „Twee weken slecht en dan pas langzaam opknappen in de derde week. Eerste twee weken ook nog veel virus aanwezig. Intensivecarebehandeling is ARDS (acute respiratory distress syndrome) behandelen, en niet zozeer virus. Wordt een lang ziektebeeld.”

En daarnaast: „De mensen die overlijden, ontwikkelen vaak vier tot zeven dagen na intubatie/beademing een acute verslechtering.”

Longen

Covid-19 laat zich gelden in de ziekenhuizen, en op de intensive cares. En daar kom je niet zomaar. Daar wordt alles in de gaten gehouden: je hart, je bloeddruk, je vochthuishouding, je nieren, stolling van het bloed, je hersens, mogelijke infecties. En je ligt er aan de beademing. Juist bij Covid-19 is dat belangrijk, omdat het virus de longen aanvalt.

Maar de aantallen zijn (tot en met zondag) overzichtelijk. In het UMC Amsterdam ligt bijvoorbeeld één coronapatiënt op de intensive care, en er liggen er nog eens drie op andere afdelingen. „We hebben nog ruimschoots genoeg plek”, zegt de woordvoerder. In de academische ziekenhuizen in Utrecht, Leiden en Nijmegen is het nog „rustig”. Het Arnhemse Rijnstate telt twee coronapatiënten, van wie er één op de intensive care ligt, en veertien nog ‘verdachte’ patiënten. In Nieuwegein vier op de IC, in Leeuwarden één.

Wel zijn alle ziekenhuizen druk aan het uitbreiden en herschikken, in afwachting van een storm. Geplande operaties worden vrijwel overal uitgesteld, opdat er de komende weken meer tijd en ruimte is voor coronapatiënten. Poliklinische afspraken worden deels online gedaan.

Het ziekteverzuim ligt – mede door quarantaine van besmet personeel – op de Brabantse intensive cares nu op 9 procent, bleek tijdens het webinar. Dat is relatief hoog. „Operatiekamerassistenten worden nu gekoppeld aan ic-verpleegkundigen, als een buddy.”