Opinie

Weer krijgen gedupeerden van toeslagenaffaire trap na

Zihni Özdil

In 2000 ging ik rechten studeren in Leiden. De enige leuke vakken waren rechtsgeschiedenis en rechtsfilosofie. Ik kreeg hoorcollege van een geweldige professor die heel helder de beginselen van de rechtsfilosofie uitlegde. Zijn taal was erudiet doch toegankelijk en vol empathie. Zijn naam: Paul Cliteur.

Van hem heb ik het onderscheid geleerd tussen legaliteit en legitimiteit. Simpel gezegd: wat volgens de wet verloopt is legaal. Maar is een wet onrechtvaardig of heeft ze een onrechtvaardige uitwerking, dan is dat niet legitiem.

Afgelopen donderdag moest ik aan die lessen van Cliteur denken, toen ik Piet-Hein Donner zijn rapport over de verantwoordelijkheid voor de nietsontziende, racistische jacht op onschuldige burgers in de toeslagenaffaire zag presenteren.

Donners uitleg in het kort: Ja, al die onschuldige burgers zijn inderdaad genaaid, maar ze zijn tenminste genaaid volgens de geldende wet. Daar kun je achteraf niet zoveel meer aan doen. Dit is uiteraard mijn weergave, want Donner verpakte zijn simplistische drogredenering in zulk wollig jargon dat weinigen het direct begrepen. Behalve de aanwezige ouders; zij begrepen direct dat ze opnieuw een dikke middelvinger kregen. Deze keer van het ‘rechtsstatelijk geweten’ van Nederland.

Waarom zo’n technocraat als Donner, die al zijn hele carrière zonder enkel gevoel voor legitimiteit ‘wet=wet’ predikt, zo veel macht heeft gekregen, zal ik nooit begrijpen.

Dat Donner ook helemaal niets van democratie begrijpt, werd andermaal duidelijk op diezelfde persconferentie. Het journalistieke onderzoekscollectief Follow The Money onthulde dat in 2014 topambtenaren van de Belastingdienst een noodkreet hadden geslaakt bij de toen verantwoordelijke bewindslieden Wiebes (VVD) en Asscher (PvdA). Het is onrechtvaardig, schreven de ambtenaren, dat ouders meteen het volledige bedrag van de kinderopvangtoeslag terug moeten betalen, terwijl het om een klein verzuim gaat.

En vaak was het niet eens een verzuim: kinderopvangcentra betaalden veelal namens de ouders de eigen bijdrage. Maar volgens de letter van de wet moesten de ouders de eigen bijdrage betalen. Dus werden die ouders zonder pardon geruïneerd.

Journalist Jan-Hein Strop van Follow The Money beschrijft treffend hoe Donner goedpraatte waarom Wiebes en Asscher het pleidooi van de topambtenaren om het principe van legitimiteit in acht te nemen, naast zich neerlegden: „Donner zei (…) wel dat er binnen de Belastingdienst ‘vragen waren gerezen’ en dat die zijn besproken met SZW. ‘Maar op het moment dat men zei: misschien moeten we er iets aan doen, stond er weer een groot fraudeverhaal in de krant. En was het punt dat de politiek zei: Nou, liever niet op dit moment. Het grote gevaar in dit soort zaken is dat je van hypes afhankelijk bent’.”

U leest het goed: het rechtsstatelijke geweten van Nederland, de grote intellectueel Piet-Hein Donner, geeft journalisten die hun democratische plicht in acht nemen de schuld. Ministers horen in de logica van Donner hun verantwoordelijkheid niet te nemen zodra er misstanden in de media komen.

Donner heeft de getroffen ouders een enorme trap na gegeven, hoor ik van een ingewijde die dagelijks contact met hen heeft: „Dit is een drama voor ze. Ze zijn radeloos.”

Ik wilde deze column eindigen met een pleidooi voor het ontslaan en met terugwerkende kracht afserveren van Donner. Maar dat zou te makkelijk zijn geweest. Want iedereen verdient een tweede kans.

Laat de Tweede Kamer daarom een wet maken. Daarin staat dat iedere van empathie losgezongen technocraat als Donner iedere dag verplicht een urenlang hoorcollege krijgt van Paul Cliteur. Over de grondbeginselen van rechtvaardigheid. Over democratie. Over de rol van een vrije pers in een democratie. En over het verschil tussen legaliteit en legitimiteit. En ja, dat kan ook digitaal. Cliteur neemt zolang de honneurs waar als ‘rechtsstatelijk geweten’ van ons land. En Donner accepteert dit braaf. Want het is nu eenmaal de wet.

Zihni Özdil is historicus.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.