Opinie

Politiek bederf is dichterbij dan gedacht

De Rechtsstaat

Is die Nederlandse rechtspraak dan wél zo onafhankelijk van de politiek als ze zich daar verbeelden? Die vraag wordt in Warschau gesteld, uit chagrijn over onze kritiek op de maatregelen waarmee de Poolse regering de rechtspraak naar haar hand zet. Door discipline-maatregelen op te leggen en rechters te schorsen.

Hoezo mogen wij dat niet, is dan de repliek. Worden leden van jullie Hoge Raad soms niet benoemd met expliciete inspraak van het parlement? Worden Nederlandse rechters niet benoemd door de Kroon en dus door de minister? Is onze Raad voor de Rechtspraak soms niet uitgezocht en aangesteld door de minister? En heeft de minister langs die weg dan geen greep op wie er president van een rechtbank of Hof mag worden? Nou dan. Die hele ‘onafhankelijke’ Nederlandse magistratuur wordt vast al decennia gevuld met betrouwbare CDA-, VVD- en D66-rechters! Daar zorgen Rutte c.s. vast wel voor.

Ja, nee, ho, wacht eens even, piepen we dan terug. Maar zó zit onze politieke cultuur niet in elkaar. We vragen nóóit naar het kiesgedrag van een rechter. Wie er rechter mag worden, daar gaat écht alleen de rechtspraak zelf over. Geen minister durft in die voordrachten te strepen. En die hele ‘politieke’ inspraak voor de Hoge Raad, dat is keurig pro forma. Het parlement neemt echt altijd de voorkeur van de Hoge Raad over. Die is wel netjes tevoren afgestemd, maar dat is om gezichtsverlies te voorkomen.

Kortom, dat maakt dus nul indruk, daar in Warschau. Dit zijn rauwe tijden, waarin je met genuanceerde praatjes over je eigen ‘cultuur’ nooit zal overtuigen. Populisten willen afrekenen met het ‘vorige’ regime, inclusief hun staatsdienaren, onder wie natuurlijk rechters. Ontslaan ‘wij’ dan nooit rechters? Ja, oké, soms best wel, maar heus niet zo vaak. Dus met die bevoegdheid voor het gezag is principieel niks mis.

Wat nu te doen? Je schouders ophalen en denken dat Polen ver weg is? Maar is dat zo? Ook hier heeft een deel van de politiek allang de mouwen opgerold als het om de rechtspraak gaat. Nog onlangs bulderde Geert Wilders (PVV) per Twitter: ‘Kan die rechter niet het land uit worden geknikkerd?’ Dat betrof een Rotterdamse strafrechter die het OM nog drie maanden had gegeven om een IS-verdachte naar Nederland te krijgen. En zo niet, dan moest de vervolging worden beëindigd omdat die dan onredelijk lang had geduurd – meer dan vier jaar.

Ook de hoorzitting deze week over ‘activistische rechters’ was een nauw verholen aanval op het instituut rechtspraak. Herman Tjeenk Willink, minister van Staat, weigerde de uitnodiging al geïrriteerd. Gelukkig kwam oud- president Corstens van de Hoge Raad de Kamer bijspijkeren.

Lees ook: Hoe de PVV een raadsheer uit de Hoge Raad weerde

De tijd van juristen-onder-elkaar, benoeming per hamerstuk en beleefd ruimte maken voor elkaar, lijkt mij voorbij. Voorzitter Naves van de Raad constateerde eerder al teleurgesteld dat er in de Kamer eigenlijk niemand ooit opstaat om de rechters te verdedigen.

Hoe valt de rechtspraak hiertegen te beveiligen? Hoe kun je de rechtspraak Warschau-proof en Baudet-bestendig maken? Straks zit FvD of PVV in het kabinet en is Cliteur minister van Justitie, griezelde laatst een rechter op gehoorsafstand. Zijn alle deuren dan dicht of kruipt er toch een politiek handje om de hoek? Met een ongewenste aanwijzing van een populist als voorzitter van de Raad voor de Rechtspraak, met ‘eigen’ voordrachten voor nieuwe rechters en af en toe een directief mailtje naar een president, over net die ene grote zaak?

Een deel van de rechtspraak is er nu al bezorgd over en zou graag minder directe benoemingsmacht bij de Raad en het kabinet willen. En (veel) meer invloed voor de gerechten zelf, om te beginnen bij de benoeming van de eigen president, waar nu alleen getrapte inspraak mogelijk is. Die door de Raad en ‘dus’ door de minister makkelijk opzij te leggen is. Ook op de benoeming van de voorzitter van de Raad zou ‘de werkvloer’ beslissende invloed moeten hebben. Een echt onafhankelijke rechtspraak kiest ook z’n eigen leiding. Het is misschien wel belangrijker dan een eigen budget.

Alleen dan krijgt de politiek écht, onafhankelijk tegenspel. En kan toekomstig politiek bederf worden voorkomen. Of het zal helpen, weet ik niet. Maar regeren is wel vooruitzien.

Folkert Jensma is juridisch commentator. Twitter: @folkertjensma

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.