Een beveiliger op het vliegveld van Nairobi geeft reizigers desinfectiemiddel.

Foto AFP

Interview

‘Ook vóór corona waren veel Afrikaanse landen al alert op virussen’

Mary Stephen, WHO-arts in Afrika In Afrika zijn tot nu toe opvallend weinig corona-besmettingen vastgesteld. Een arts bij de Afrikaanse tak van de Wereldgezondheidsorganisatie legt uit hoe dit kan.

Met rond de 150 besmettingen in 15 van de 54 Afrikaanse landen is het aantal patiënten met het coronavirus Covid-19 op dat continent tot nu toe relatief beperkt. In de meeste landen zijn de besmettingen geïmporteerd uit Europa, uit landen die kampen met hevige uitbraken, zoals Italië, Frankrijk, Duitsland en Spanje.

Experts houden enerzijds hun hart vast voor een uitbraak in Afrika, waar een groot deel van de 1,3 miljard inwoners geen toegang heeft tot goede zorg. Maar daar staat tegenover dat Afrikaanse gezondheidsdiensten en overheden door ervaring veel alerter reageren op virusuitbraken, benadrukt Mary Stephen, van de Afrikaanse afdeling van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). De Nigeriaanse arts is gespecialiseerd in noodsituaties. „Op alle internationale vliegvelden in Afrikaanse landen wordt goed gecontroleerd.”

Lees ook: dit opiniestuk over corona in Afrika

Welke maatregelen worden er getroffen?

„Ik ben afgelopen week vanuit Zuid-Afrika naar Congo-Brazzaville gevlogen en stapte over in Kigali, Rwanda. Op alle drie de vliegvelden moest ik mijn reisgeschiedenis delen en werd mijn temperatuur gemeten. Ik werd geregistreerd en moest mijn telefoongegevens achterlaten. Stel dat een van mijn medereizigers later besmet blijkt, dan kunnen ze mij snel vinden. Die controles worden op alle internationale vliegvelden in Afrika uitgevoerd. Ook vóór de corona-uitbraak waren veel Afrikaanse landen alert op virussen omdat ze kort geleden nog met ebola te maken hadden.”

Toen de virusuitbraak begon in Wuhan werd gevreesd dat het van China in Afrika terecht zou komen. Hoe komt het dat de besmettingen nu uit Europa blijken te komen?

„Het verkeer in en naar Wuhan werd stilgelegd. Veel vliegverkeer vanuit China naar Afrika ook. Europese landen stelden echter minder reisbeperkingen in. Het grootste gevaar komt uit de landen waar veel besmettingen zijn. Europa is nu het epicentrum van het virus. Sinds deze vrijdag zien we in Afrika ook enkele besmettingen van mensen die kort geleden in de Verenigde Staten waren. Ook het eerste besmettingsgeval in Kenia was in de VS geweest.”

Nigeria en Nederland kregen op dezelfde dag hun eerste besmettingen. Hoe kan het dat er in Nigeria nu twee mensen zijn besmet en in Nederland meer dan negenhonderd?

„Omdat Europeanen veel meer naar andere Europese landen reizen dan naar Afrikaanse landen, zijn daar meer besmettingen dan hier.”

Speelt de hoge temperatuur in Afrika een rol bij het relatief lage aantal besmettingen?

„Nee, het is niet wetenschappelijk bewezen dat de temperatuur een rol speelt.”

Kunnen we zeggen dat Afrika beter voorbereid was op een virus dan Europa?

„Ik ga geen continenten met elkaar vergelijken. Maar ik kan wel zeggen dat we in Afrika meer ervaring hebben met noodtoestanden. Kort geleden hadden we nog te maken met een ebola-uitbraak. Afrikaanse landen hebben al jarenlang goede surveillancesystemen voor het detecteren van een besmetting, het isoleren van een patiënt en de mensen met wie de patiënt contact heeft gehad. Zo kan een virus vroegtijdig worden ingedamd. De scans waarmee je op vliegvelden de temperatuur van reizigers kan opmeten, hadden we op veel plekken al. Landen werken vanwege recente virusuitbraken ook goed samen. Anderzijds: als er toch een grote uitbraak komt dan zullen Afrikaanse landen het moeilijk krijgen vanwege het gebrek aan goede zorginstellingen.”

Hoe werkt zo’n surveillancesysteem precies?

„Stel dat een groep mensen binnen een gemeenschap in een Afrikaans land met dezelfde symptomen een arts bezoekt, dan wordt meteen onderzocht of het om een nieuwe virusuitbraak kan gaan. Vervolgens wordt die informatie snel gedeeld met de autoriteiten. Die schakelen dan andere landen in en onderzoeken of uit plaatsen soortgelijke signalen komen.”

Hoe ging dat met de besmetting van de eerste man in Nigeria?

„Dat was een Italiaanse expat die terug was gekomen naar Nigeria, na een Europese reis. Na twee dagen meldde hij zich met koorts bij een arts, die zag dat hij in Italië was geweest. Toen hebben de autoriteiten meteen een lijst gemaakt van alle mensen met wie hij in die dagen contact had gehad. De mensen op het Europese vliegveld, de mensen in het vliegtuig, de mensen die hij in een hotel had gesproken en op zijn werkplek. Het was een lijst met meer dan 120 mensen, die meteen in quarantaine zijn geplaatst. Na een week bleek een van die mensen positief te testen, dat werd de tweede besmetting van Nigeria. We hopen natuurlijk dat de situatie zo blijft.

Sinds januari, toen duidelijk werd dat het corona-virus zou uitlopen op een mondiale epidemie, probeert de WHO in een race tegen de klok de testcapaciteit in Afrika omhoog te krijgen. Eind januari hadden alleen Senegal en Zuid-Afrika de mogelijkheid mensen met verdachte symptomen te testen. Inmiddels is dat opgeschaald naar 37 landen.

Kan het zijn dat we de besmettingsgraad van sommige Afrikaanse landen nog niet kennen?

„We weten natuurlijk niet hoe het virus zich verder ontwikkelt in Afrika maar ik weet zeker dat de gevallen die nu bekend zijn de gevallen zijn die we hebben.”

Mary Stephen, van de Afrikaanse afdeling van de Wereldgezonheidsorganisatie (WHO) is gespecialiseerd in noodsituaties.