‘Door overheid juist meer risico medicijntekorten’

Farmaceutische industrie Voor medicijnen zonder patent wordt steeds minder betaald. Onhandig in tijden van corona, zeggen farmaceuten. Door het virus hebben veel fabrieken in China weken stilgelegen.

Middelen tegen verkoudheid . Het nieuwe prijsbeleid raakt ook fabrikanten die medicijnen zonder patent aanbieden.
Middelen tegen verkoudheid . Het nieuwe prijsbeleid raakt ook fabrikanten die medicijnen zonder patent aanbieden. Foto Aziz Kawak

Waar in tijden van het coronavirus al extra medicijntekorten dreigen, waarschuwen farmaceuten dat overheidsmaatregelen de problemen erger maken. Dat doen ze in een donderdag aan het ministerie van Volksgezondheid verstuurde brandbrief in handen van NRC.

De waarschuwing gaat vooral over een aanpassing van wet geneesmiddelenprijzen die per 1 april van kracht wordt. Door de wetswijziging gaat de maximumprijs van veel geneesmiddelen omlaag. Volgens farmaceuten zou dat in Nederland kunnen leiden tot nog meer medicijntekorten.

De brief is ondertekend door brancheverenigingen van fabrikanten van medicijnen met patent (VIG), fabrikanten van middelen zonder patent (BOGIN en Generieke Leveranciers Nederland), groothandels (BG Pharma), apotheken in ketenverband (ASKA) en parallelhandelaren (VES).

Vorig jaar stemde de Tweede Kamer in met een wijziging van de wet geneesmiddelenprijzen (wgp). Sinds 1996 gold de regel dat de maximale prijs van geneesmiddelen wordt bepaald op basis van de gemiddelde prijs van Duitsland, België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Omdat Duitsland relatief hoge geneesmiddelenprijzen kent, schrapt minister Bruno Bruins (VVD, Medische zorg) dat land uit het lijstje. In plaats daarvan wordt Noorwegen toegevoegd. Het ministerie van Volksgezondheid verwacht met de ingreep jaarlijks 300 miljoen euro te besparen.

Fabrikanten waarschuwen dat schaarste aan geneesmiddelen door het coronavirus zorgt voor een prijsstijging op de wereldmarkt. Veel van de fabrieken die de werkzame bestanddelen van medicijnen maken, staan namelijk in China, waar productie heeft stilgelegen.

Waar het over geneesmiddelen zonder patent gaat, betaalt Nederland al relatief weinig, erkende Bruins recent in een Kamerbrief. Vooral producenten van zulke merkloze medicijnen zijn bang dat Nederland door de nieuwe regels in tijden van schaarste een minder interessante afzetmarkt wordt. Door de lage prijzen staat over het algemeen – als er problemen in de wereldwijde productie ontstaan – Nederland ook volgens het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) „achteraan in de rij”.

Rolletje snoep

„Het algemene beeld is: farmaceuten vragen te veel”, zegt Jan Broeren van de Generieke Leveranciers Nederland (GLN). „Dat geldt voor hele dure medicijnen, die duizenden euro’s per jaar kosten. Maar dit prijsbeleid raakt ook fabrikanten die medicijnen zonder patent aanbieden tegen bodemprijzen. Een rolletje snoep is vaak duurder.” Broeren noemt een voorbeeld: Betamethason Xiromed, tegen huidproblemen als eczeem, kostte voor een verpakking van 30 milliliter eerst maximaal 2,27 euro en straks nog 1,53 euro.

Er wordt ook gewezen op andere gevolgen van de nieuwe wgp. Zo zijn groothandelaren afgelopen tijd terughoudend geweest om grote voorraden aan te leggen, omdat ze op sommige producten anders geld moesten afboeken door de prijsdalingen.

De fabrikanten en groothandels eisen in de brief dat de minister met ze in gesprek gaat over noodscenario’s om verdere medicijntekorten te voorkomen. De brancheverenigingen voor apothekers en ziekenhuisapothekers stuurden donderdag ook een brief aan Bruins, ze willen dat hij de potentiële medicijnproblemen door corona serieus oppakt. „We zien de overheid acteren op wat er vandaag gebeurt, maar er gaan tekorten aankomen”, zegt Aris Prins, voorzitter van de KNMP. „We willen spoedige aandacht voor dit probleem, niet pas over een paar maanden.” Het ministerie van Volkgezondheid liet desgevraagd weten de „zorgen te delen” over mogelijke medicijntekorten door corona en met de marktpartijen in gesprek te gaan, ook over hun voorstel de wgp wijziging te schrappen.

Nederland heeft al flink last van geneesmiddelentekorten: vorig jaar waren bijna 1.500 medicijnen ruim twee weken niet leverbaar. Die tekorten hebben een aantal oorzaken. Grote farmaceuten hebben sinds begin 21ste eeuw een groot deel van de productie verplaatst naar lagelonenlanden. China is wereldwijd de belangrijkste producent van actieve bestanddelen van medicijnen. India is de belangrijkste producent van patentloze medicijnen.

Doordat er in steeds minder fabrieken medicijnen worden gemaakt, hebben problemen zoals een afgekeurde partij of brand in een fabriek grote gevolgen. Farmaceuten wijzen als oorzaak ook naar de lage prijzen die in Nederland worden betaald voor geneesmiddelen zonder patent.

Onheilspellend

Er zijn al eerste signalen dat het coronavirus de problemen met medicijntekorten zal verergeren. Veel fabrieken in China hebben weken stilgelegen. Gelukkig is een aanzienlijk deel weer opgestart, ziet Weite Oldenziel, directeur van de Ofichem Groep, een internationale ontwikkelaar en distributeur van farmaceutische ingrediënten. Problemen zijn er wel nog met de logistiek. „Omdat de boel zo dicht heeft gezeten, hebben grote rederijen boten uit de vaart genomen”, zegt Oldenziel. „Ondertussen is luchtvracht een stuk duurder geworden, omdat men probeerde uit te wijken naar luchtverkeer. Wij krijgen een aantal belangrijke containers, met actieve stoffen voor antibiotica tegen luchtweginfecties China maar niet uit.”

Een onheilspellend teken is dat de Indiase overheid vanwege het coronavirus restricties heeft opgelegd aan de export van 25 farmaceutische ingrediënten en medicijnen, zoals antibiotica, het hormoon progesteron en vitamine B12 en paracetamol. Het produceren en verschepen van zulke medicijnen duurt zes tot acht maanden, dus dat probleem heeft Nederland nog niet bereikt. Toch melden apothekers inmiddels een toeloop op paracetamol. Dat komt, zegt Prins van de apothekersorganisatie, vooral door een toegenomen vraag door de angst rond het coronavirus.

En wat niet gaat helpen: de laatste Nederlandse fabriek die paracetamol maakte, Apotex in Leiden, wordt geheel in lijn met de wereldwijde trend in september gesloten na te zijn overgenomen door een Indiaas bedrijf.