Theaters na ‘emotionele’ sluiting ‘kwetsbaar’ door gederfde inkomsten

Maatregelen coronavirus De plotselinge sluiting van theaters en schouwburgen vanwege de dreiging van het coronavirus was een schok voor de sector. Met toneelmakers wordt een oplossing voor schade gezocht.

Op laatste moment afgelast door het Nationale Theater vanwege virusmaatregelen: de voorstelling Trojan Wars. Repetitiefoto
Op laatste moment afgelast door het Nationale Theater vanwege virusmaatregelen: de voorstelling Trojan Wars. Repetitiefoto Bas de Brouwer

‘Kut!” Cees Debets, directeur van het Nationale Theater, windt er geen doekjes om, gevraagd naar hoe het is dat de première van Trojan Wars dit weekend niet doorgaat en de Haagse theaters (Koninklijke Schouwburg, Theater aan het Spui, Zaal 3) moeten sluiten. Debets: „Donderdagmiddag zouden we de tweede try-out hebben van Trojan Wars, voor onder meer vijfhonderd jongeren. Om kwart voor vier stonden er al tweehonderd jongeren voor de deur toen Rutte zei dat de theaters op slot moesten. Dus op het podium van de Koninklijke Schouwburg moest ik iedereen zeggen dat optreden niet mocht. Voor de crew en de cast was dat vreselijk emotioneel. Het had dezelfde heftigheid als bij een sterfgeval: je bent aangeslagen, maar je moet ook handelen. Er stonden 500 bakjes pasta en 500 wraps in de foyer, je moet leveranciers bellen en iedereen waarschuwen.”

‘Schade delen’

De historische sluiting van de theater en concertzalen zorgt in de sector voor veel vragen en onrust. Maandagmiddag gaan de podia en de producenten via diverse koepelorganisaties in overleg over de vraag wie de kosten en de pijn van de gederfde inkomsten van de afzeggingen moet dragen. Het idee vooraf, zegt Mirjam Terpstra, directeur van de NAPK (Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten) is dat de schade gedeeld wordt en dat er één lijn over de hele linie wordt gevolgd: zowel groepen en makers als theaters en schouwburgen lopen dan averij op. „Dat moet in samenspraak. Dit is een zeer complex probleem dat nog nooit eerder is voortgekomen.”

„Het is een gigantische puzzel”, beaamt Debets. „Hoe ga je om met restitutie van de kaartjes, met personeel, met het verschuiven van de voorstellingen? De kwetsbaarheid van de sector komt nu in het volle licht.” Theaters zijn doorgaans zuinig met restitutie verlenen. „Dat moeten we samen bespreken.”

Lees ook het pleidooi van Eric de Vroedt: Geef theatermakers een minimum aan respect

De vraag is ook wat de sluiting betekent voor de vele zelfstandigen die freelance en via inhuur bij producties en theaters zijn betrokken. Mede in hun belang klinkt op sociale media de oproep aan het publiek om geen geld terug te vragen en op die manier de kunstsector te steunen.

Ook voor hen moet er een oplossing komen, vindt Debets. „Dit is de Fair Practice Code in praktijk. We weten dat driekwart van de sector functioneert met losse contracten. Als die mensen nu niet uitbetaald worden, dan ontstaat er een acuut probleem.”

Ook voor Het Nationale Theater is de klap van geannuleerde voorstellingen groot. „Het is onmogelijk om dit op eigen kracht op te vangen. De investeringskosten zijn zeer hoog. Het is nu afwachten of de politiek adequaat reageert en bijvoorbeeld met dat voor gestelde noodfonds komt.”

Onderhoud en werktijdverkorting

Bij de Leidse Schouwburg en Stadsgehoorzaal moeten de komende periode 24 voorstellingen en 7500 bezoekers worden afgezegd. Gekeken wordt naar de mogelijkheid van verplaatsen. „Dit gaan we wel voelen”, aldus hoofd marketing Monique Aalbers. De inhuur van personeel is geschrapt en gekeken wordt hoe de kosten beperkt kunnen blijven, zegt ze. „Een cultuurhuis als het onze heeft het niet breed, dus we zullen om steun bij de gemeente moeten vragen. Maar de gemeente Leiden draagt uit een cultuurstad te zijn, dus we gaan ervanuit dat we hulp krijgen.”

Bij sommige theaters wordt van de nood een deugd gemaakt. Zo zijn de technici van de Schouwburg Utrecht alvast begonnen met ‘zomeronderhoud’ om mensen aan het werkt te houden.

Een mogelijke besparende maatregel is werktijdverkorting aanvragen, zoals bij collectief De Warme Winkel gebeurt, dat dit weekend ook de première in rook zag opgaan. Zakelijk directeur Rutger Gernandt: „Al onze spelers werken in loondienst, voor hen hebben we werktijdverkorting aangevraagd. Omdat we met een aantal gastspelers werken betekent verplaatsen bovendien ook extra repeteren, want die hebben hun bijdrage niet zomaar weer paraat. Dat betekent extra kosten. Het telt uiteindelijk behoorlijk op.”