Solidariteit op het gebied van mondkapjes in EU ver te zoeken

Mondkapjestekort Elk land in de EU wil vooral mondkapjes voor de eigen bevolking. Sommige landen willen ze niet exporteren. China helpt nu Italië.

Mondkapjes worden ingepakt in een fabriek in Mably bij Lyon, Frankrijk. In veel Europese landen wordt het tekort aan mondkapjes steeds groter.
Mondkapjes worden ingepakt in een fabriek in Mably bij Lyon, Frankrijk. In veel Europese landen wordt het tekort aan mondkapjes steeds groter. Foto Philippe Desmazes/ AFP

Ziekenhuizen die ze achter slot en grendel leggen omdat patiënten – of personeel – ze anders achterover drukken. Artsen en verplegers die hun exemplaar – tegen de richtlijnen in – verschillende keren hergebruiken, omdat ze er maar maximaal één per dag krijgen.

De schaarste aan mondkapjes leidde de afgelopen weken al tot pijnlijke taferelen. Nu het coronavirus heel Europa in zijn greep heeft, dreigen de problemen nog groter te worden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarschuwde twee weken geleden al dat de tekorten zeer waarschijnlijk verder zullen oplopen, omdat de productiecapaciteit nu eenmaal „beperkt” is.

Het helpt daarbij niet dat veel gewone mensen aan het hamsteren zijn, aldus de WHO. De kans is hierdoor reëel dat medisch personeel aan de frontlinie van de pandemie straks onvoldoende is uitgerust om de crisis te bestrijden.

Ook verschillende Europese landen zijn vooral met zichzelf bezig. Duitsland heeft een verbod op de export van mondkapjes afgekondigd, om de eigen voorraden veilig te stellen. De Franse regering heeft de controle over de productie van maskers van fabrikanten overgenomen, met hetzelfde doel (en om te voorkomen dat handelaren misbruik van de situatie maken door de prijzen exorbitant te verhogen). Tsjechië, Roemenië en Litouwen hebben de export inmiddels eveneens aan banden gelegd.

Dit tot ergernis van andere Europese landen, met name Italië, dat tot nu toe het zwaarst getroffen is binnen de EU. Afgelopen vrijdag, toen de gezondheidsministers van alle EU-landen elkaar troffen in Brussel op een spoedvergadering, ging een groot deel van de discussie over het vermeende gebrek aan solidariteit.

Voorraden worden niet gedeeld

Italië heeft formeel om hulp verzocht bij Europese landen, maar Duitsland en Frankrijk weigeren vooralsnog hun voorraden te delen. „Als anderen in nood zijn, moeten de Italianen betalen. Maar als Italië anderen nodig heeft, sluit men de deuren en de portemonnee”, fulmineerde Lega-leider Matteo Salvini. Hij doelde op de Italiaanse bijdrage aan de Europese steun voor China eerder, toen dat land werd getroffen door het virus. Italië krijgt in zijn kritiek steun van veel kleinere lidstaten, zoals Nederland, Oostenrijk, België en Estland.

De Europese Commissie probeert de boel bij elkaar te houden en, zo mogelijk, te helpen het mondkapjesprobleem, op te lossen. De Europese Commissaris voor Gezondheid Stella Kyriakides zei vorige week dat ze begrip heeft voor het feit dat landen hun inwoners willen beschermen. Maar ze zei ook dat solidair zijn „in het belang is van iedereen”– je weet immers maar nooit wanneer je zélf hulp nodig hebt, bedoelde ze. Voor de Commissie is het schipperen. Beleid afdwingen in individuele landen kan ze niet, gezondheidszorg is een nationale aangelegenheid.

De Commissie werkt ook aan de gezamenlijke, centrale inkoop van mondkapjes. Het idee daarachter is dat zo voldoende voorraden veiliggesteld kunnen worden én dat die eerlijk verdeeld worden. Maar of het gaat werken, moet blijken. Niet alle landen doen mee, slechts 20 van de 27 – een teken van de verdeeldheid.

China ziet kansen en biedt Italië aan 2 miljoen mondkapjes te leveren

Thierry Breton, de eurocommissaris voor Industrie, ging vorige week in gesprek met fabrikanten en verzocht hun de productie „zo snel en zo veel mogelijk” te verhogen. Na afloop van die ontmoeting zei hij er vertrouwen in te hebben dat zij aan de snel groeiende behoefte zullen voldoen. Maar hij heeft dat niet in eigen hand.

De producenten zelf doen geen beloftes. Het Amerikaanse 3M, een van de grootste producenten ter wereld, heeft in januari al de productie verhoogd, maar zei toen ook dat er geen wonderen van het bedrijf moesten worden verwacht. Door de vulkaanuitbarsting op de Filippijnen in januari en de bosbranden in Australië is eerder al een groot beslag gelegd op de productiecapaciteit.

Wat Europa niet helpt, is dat veel fabrikanten in China en de VS zitten. De Amerikaanse regering van president Trump hekelde vorige week de opstelling van Duitsland (en van Turkije en Rusland, die ook exportverboden hebben ingesteld). Peter Navarro, Trumps handelsvertegenwoordiger, zei dat Amerikaanse fabrikanten zich meer op de eigen markt moesten richten. Die boodschap zal 3M niet zijn ontgaan.

In dit vacuüm lijkt China, waar de uitbraak begon, juist kansen te zien. Dinsdag belde de Chinese minister van Buitenlandse Zaken Wang Yi met zijn Italiaanse collega Luigi Di Maio en bood medische ondersteuning aan. Volgens het Italiaanse persbureau ANSA gaat China 2 miljoen mondkapjes naar Italië sturen. De bestelling zou met voorrang worden behandeld.

Woensdag meldde de Hongkongse krantSouth China Morning Post dat Chinese mondkapjesfabrikanten de productie inmiddels fors hebben opgevoerd: van 20 miljoen per dag naar 100 miljoen. „Dit zijn kansen”, aldus de enthousiaste fabrikant Xu Gang. „Het zal nog wel even duren voor deze situatie haar piek bereikt.”