Het is een veilige aanname dat een aantal luchtvaartmaatschappijen 2020 niet gaat overleven

Crisismaatregelen Luchtvaartmaatschappijen doen een beroep op regeringen voor steun. „Dat is niet vreemd, dit zijn extreme omstandigheden.”

Passagiers wachten op Schiphol op informatie na het inreisverbod van president Trump. De luchtvaartsector beseft dat de gevolgen van de coronacrisis veel groter zijn dan die van de aanslagen in 2001.
Passagiers wachten op Schiphol op informatie na het inreisverbod van president Trump. De luchtvaartsector beseft dat de gevolgen van de coronacrisis veel groter zijn dan die van de aanslagen in 2001. Foto’s Piroschka van de Wouw/Reuters

Het grote verschil tussen 9/11 en corona, zei Ryanair-topman Michael O’Leary op 3 maart op een luchtvaartcongres, is dat de lucratieve vluchten tussen Europa en Amerika nu niet worden geraakt. Met het Amerikaanse inreisverbod voor Europese reizigers, dat vanaf vrijdagnacht voor dertig dagen geldt, is dat verschil verdwenen. „We zijn in een nieuwe fase beland”, zei KLM-topman Pieter Elbers donderdag met gevoel voor understatement bij BNR Nieuwsradio.

Inmiddels is de luchtvaartsector ervan doordrongen dat de gevolgen van de coronacrisis vele malen groter zijn dan die van de aanslagen uit 2001. Toen ging het om een omzetverlies van 23 miljard dollar. Vóór het Amerikaanse inreisverbod ging brancheorganisatie IATA uit van een maximale schade van 113 miljard dollar. Het is een veilige aanname dat dat bedrag verder zal oplopen. En dat een aantal luchtvaartmaatschappijen 2020 niet zal overleven.

Niet alleen kleine maatschappijen lopen gevaar. In de luchtvaart zijn de marges klein en de schulden groot. Veel reserve om een tegenslag van deze omvang op te vangen is er niet.

Lees ook over de onvrede over ‘spookvluchten’

In deze uitzonderlijke omstandigheden is overheidssteun noodzakelijk, zei IATA-voorzitter Alexandre de Juniac donderdag in een verklaring. „Regeringen moeten erkennen dat luchtvaartmaatschappijen – waar 2,7 miljoen mensen werken – nu onder extreme financiële en operationele druk staan. Ze hebben steun nodig.”

Airlines for Europe (A4E), de lobbyclub voor Europese luchtvaartmaatschappijen, vraagt om drie vormen van steun van Europese regeringen. Ze willen onmiddellijke opschorting van slotregels tot na de zomer (waardoor landingsrechten behouden blijven) en uitstel van geplande luchtvaartbelastingen. Daarnaast willen ze erkenning van Covid-19 als ‘buitengewone omstandigheid’ in resolutie 261, waardoor passagiers hun recht op compensatie bij een geannuleerde vlucht verliezen,

Een woordvoerder van de Europese Commissie kan nog niet zeggen of Europese steun voor de luchtvaartsector wordt overwogen. Is er al een gesprek gepland tussen de luchtvaartmaatschappijen en de eurocommissaris voor transport? „We zijn permanent in gesprek met de sector.”

Duitsland heeft verreweg de meeste vluchten naar Verenigde Staten

Air France-KLM is grote speler

De schade van de Amerikaanse maatregel voor de Europese luchtvaart loopt in de miljarden. Het luchtverkeer tussen de VS en de Schengen-landen was in 2019 20,6 miljard dollar waard, aldus IATA. Duitsland was daarbij goed voor 4 miljard dollar, Frankrijk voor 3,5 miljard dollar.

Air France-KLM is met partners Delta Airlines en Virgin Atlantic een grote speler op de transatlantische route. KLM vliegt deze zomer naar twaalf Amerikaanse bestemmingen met bijna 100 vluchten per week. Wekelijks zijn er ruim 200 directe vluchten van Schiphol naar de VS.

Niet vreemd dus dat het aandeel Air France-KLM kelderde na het nieuws over het inreisverbod. De toezegging van de twee verantwoordelijke bewindslieden en aandeelhouders, de Franse minister Bruno Le Maire en zijn collega Wopke Hoekstra (Financiën, CDA), dat er steun komt zorgde in de loop van de dag voor enig herstel. Elbers gaat met het kabinet in gesprek over „passende maatregelen”.

Dat de luchtvaartsector een beroep doet op de overheid, vindt de Leidse hoogleraar lucht- en ruimterecht Pablo Mendes de Leon niet vreemd, „Dit zijn extreme omstandigheden. In Amerika is de overheid na 9/11 ook bijgesprongen.” Wel denkt hij dat Nederland niet op eigen houtje maatregelen kan nemen. „Hier gelden Europese regels voor, vooral ten aanzien van mededinging. Het moet gecoördineerd worden binnen de Europese Commissie.”

Vakbond CNV pleit voor „ondersteuning” van KLM, zegt bestuurder Michiel Wallaard. „Staatssteun is niet het juiste woord, we denken niet aan noodkredieten. Het gaat eerder om een garantstelling voor leningen.” Joost van Doesburg van de FNV vindt het nog te vroeg voor zo’n pleidooi. „Onze zorg is vooral dat de crisis niet ten koste gaat van de werknemers. Die mogen niet de dupe worden van de noodmaatregelen die KLM nu moet nemen.”

Vrijdag hebben de vakbonden een vervroegd overleg met de KLM-directie. Wallaard: „Ze zullen onze instemming vragen voor noodmaatregelen. Voor werktijdverkorting hebben we alle begrip. Maar als ze de winstdeling over 2019 willen annuleren moeten we dat voorleggen aan onze leden.”