Opinie

Leg zzp’ers geen verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering op

Inkomen Een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zzp’ers? Asociaal, betoogt . Eindelijk wordt dit gat in de sociale zekerheid gedicht, stelt . Twistgesprek per e-mail onder leiding van .
Twistgesprek

Gezamenlijk advies vorige week van werkgeversorganisaties en vakbonden aan de minister van Sociale Zaken (Wouter Koolmees, D66): zzp’ers moeten verplicht aan een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Zzp’ers verzekeren straks verplicht hun inkomen, tot de grens van een jaarinkomen van 30.000 euro bruto. Bij arbeidsongeschiktheid krijgen ze dan na een jaar ‘wachttijd’ een uitkering van 70 procent van hun laatst verdiende inkomen, met een maximum van 1.650 euro per maand, het minimumloon. Ze betalen daarvoor een inkomensafhankelijke premie, die naar verwachting tussen de 95 en 135 euro per maand zal liggen. Een lagere of hogere premie is mogelijk voor wie een langere of juist kortere ‘wachttijd’ kiest. Je aanvullend verzekeren voor een hoger inkomen blijft mogelijk.

De verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov) is al langer onderwerp van debat. Hoezo verplicht een collectieve regeling voor zelfstandigen die voor eigen risico ondernemen? Maar voor veel zzp’ers zijn private verzekeringen te duur of niet toegankelijk vanwege ouderdom of zwaar beroep. Ab Gietelink, zzp’er en opdrachtgever in de culturele sector, en Kitty Jong, vicevoorzitter van de FNV en betrokken bij het advies, twisten over de stelling: leg zzp’ers geen verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering op.

AG is Ab Gietelink, KJ is Kitty Jong.

AG: „De verplichte aov is een dramatisch slecht en asociaal idee, met name voor arme zzp’ers. Daarbij leggen sociale partners hun werknemersmoraal dwingend op, terwijl 80 procent van de zzp’ers niet eens zo’n verplichte aov wil, blijkt uit peilingen. Respecteer ieders vrije keuze. Geef zzp’ers die wél een aov willen toegang tot de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA) die er voor werknemers is, tegen dezelfde rechten en plichten.”

KJ: „Ik begrijp je chagrijn en je zorg. Tegelijkertijd vindt de vakbeweging, net als werkgevers, politici en deskundigen, de combinatie van het groeiend aantal zelfstandigen en het feit dat zij steeds vaker onverzekerd zijn, problematisch. Voor de zelfstandigen zelf, de arbeidsmarkt en ons sociale zekerheidsstelstel. Trouwens: wat is er mis met de moraal van werknemers?”

AG: „Dat hele establishment bestaat uit dure, volledig verzekerde werknemers. Zij missen in wezen empathie met de bestaansconditie van een ondernemer. Die is omgeven door een waaier aan risico’s. Een goede zelfstandige bouwt een eigen vermogensfonds, om te investeren, bijscholing te financieren, slechte marktomstandigheden het hoofd te bieden, zijn pensioen te regelen en ja, ook nog die kleine kans op arbeidsongeschiktheid te ondervangen. Geen verzekeringen, maar een eigen spaarpot.”

KJ: „Uit ervaring weten wij hoe enorm de invloed van arbeidsongeschiktheid op je inkomen is. Word je arbeidsongeschikt, dan kost je dat tonnen. Veel zelfstandigen zullen een dergelijk vermogen nooit kunnen opbouwen, zeker de arme zelfstandigen niet die – in jouw redenering – nu al de premie niet kunnen betalen.”

AG: „Nederland kent twee prachtige basisvoorzieningen: de bijstand en de AOW, waar we allemaal naar draagkracht belasting voor betalen. Die vormen het vangnet voor iedereen. Natuurlijk is dat geen vetpot. Het zou dan ook de roeping van progressieve politiek en vakbonden moeten zijn om dat vangnet te verbeteren.”

KJ: „‘Geen vetpot’ is een eufemisme. Praat eens met iemand in de bijstand: dat is in veel gevallen de weg naar armoede en verlies aan zelfbeschikking. En het feit dat de vrijwillige aov op bijstandsniveau uitkeerde, betekende het feitelijke failliet van deze verzekering. Vandaar dat werkgevers en vakbonden nu hebben voorgesteld een keuzemodel in te voeren, waarin zelfstandigen kunnen kiezen tussen verschillende wachttijden en daaraan gerelateerde premies. Uitgangspunt daarbij is het wettelijk minimumloon.’’

AG: „Precies. Mensen in de bijstand zitten op de rand van armoede. Doe daar wat aan. Laat ze jaarlijks vrij 5000 euro bijverdienen. Laat ze bij elkaar wonen zonder verlies van uitkering. Verhoog het bedrag van 6000 euro eigen vermogen naar een ton. Maak de samenleving beschaafder in plaats van nieuwe premies te introduceren en zo een armoedeval van 6 tot 10 procent voor de armere zelfstandige te veroorzaken.”

KJ: „Ja, eens. Maar er zit een gat in de sociale zekerheid: we laten zelfstandigen in de steek wat bescherming betreft. Daarom pleiten we nu voor een aov voor zelfstandigen. De betaalbaarheid ervan is een zorg. Die rekening kunnen we niet eenzijdig neerleggen bij de kwetsbare zelfstandigen. Ook in jouw sector heeft de overheid veel te veel bezuinigd, waardoor de tarieven omlaag zijn gegaan.”

AG: „30 procent van de zelfstandigen verdient minder dan 15.000 euro bruto en zou bij langdurige arbeidsongeschiktheid terugvallen op bijstandsniveau. Oftewel de echt kwetsbaren bied je niets. Maar laat je wel iedere maand rond de 90 euro premie betalen, waardoor ze een extra armoedeval van 6 tot 10 procent maken. Bij langdurige arbeidsongeschiktheid kopen ze een kat in de zak. ”

KJ: „De premie is inkomensgerelateerd, dus zo absoluut is de premie niet. Een belangrijk deel van ons advies is de re-integratie, want in ons voorstel betrekken wij ook de gedeeltelijk arbeidsongeschikten. Van re-integratie moet serieus werk worden gemaakt. Dat zit verrekend in de premie. De Tweede Kamer heeft moties aangenomen over betaalbaarheid van de premie. Die zijn verwerkt in het advies: opdrachtgevers die eigenlijk werkgevers zijn, zouden die kosten moeten betalen via het tarief van de zzp’er. En er moet collectief onderhandeld kunnen worden voor een goed tarief.”

Lees ook: Verplichte verzekering wekt nog veel huiver bij zzp-organisaties

AG: „Onrealistisch, van die tarieven. Iedere opdrachtgever maakt een honorariumafspraak inclusief premies. Maar eens: flexibiliteit moet worden betaald. Trek het minimumloon voor een zzp’er op van de huidige tien naar zestien euro bruto per uur. Laat opdrachten in de private en collectieve sector uitvoeren tegen minimaal het bruto bedrag van cao-werknemers. Stop met al die verplichte verzekeringen. En lobby voor verbetering van de bijstandscriteria.”

KJ: „Het is van belang dat werkenden die door arbeidsongeschiktheid (een deel van) hun inkomen verliezen, daartegen verzekerd zijn. Dat risico in geval van zelfstandigen wordt nu via de bijstand afgewenteld op de samenleving. Dat gat in de sociale zekerheid proberen we te dichten. Niets doen is geen optie. We hebben nog vier jaar de tijd voor de vormgeving. Ik ben daarover optimistisch. Maar ik maak me in algemene zin veel zorgen over de zelfstandigen. Hun precaire positie wordt in de huidige coronacrisis extra duidelijk.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.