Opinie

Kijk ook eens naar Afrika voor effectieve virusaanpak

Afrika De internationale berichtgeving over corona in Afrika is alarmistisch. Maar in haar thuisland Nigeria is meer ervaring met nieuwe epidemieën dan hier, ziet .
Ebola-controle op het vliegveld van Lagos, Nigeria, in 2014
Ebola-controle op het vliegveld van Lagos, Nigeria, in 2014 Foto: Pius Utomi Ekpei/AFP

Ik was nog in Nigeria, mijn standplaats, toen zich daar op 27 februari de eerste coronapatiënt aandiende. Het was exact dezelfde dag als het eerste Nederlandse geval. Mijn koffers stonden toen al gepakt voor een bezoek aan Nederland. Prompt ontving ik van Nederlandse vrienden bezorgde appjes of ik wel veilig was en als correspondent kreeg ik telefoontjes van westerse media met de vraag of de Nigeriaanse gezondheidszorg zo’n epidemie wel aankon.

Het is nu ruim twee weken later. Ik doe aan sociale onthouding op mijn Noord-Brabantse logeeradres, het epicentrum van de Nederlandse uitbraak die meer dan duizend bekende gevallen telt. In Nigeria staat de teller pas op twee, terwijl ook verder de kaart van Afrika qua besmettingen zo goed als leeg blijft.

De meest gehoorde verklaring voor het achterblijven van het Afrikaanse besmettingscijfer is onderrapportage. De berichtgeving over Covid-19 in Afrika blijft alarmistisch: deze week nog sprak CNN’s Twitteraccount over de „snelle stijging” van de cijfers in Nigeria. In alles klinkt door dat het Westen haast niet kán geloven dat Afrika ergens effectiever mee omgaat dan wij. Dit mag ons er niet van weerhouden ook andere mogelijke verklaringen voor de lage besmettingsgraad op het continent te onderzoeken.

Ebola

Op 20 juli 2014 kwam een zieke Amerikaans-Liberiaanse advocaat aan in de Nigeriaanse miljoenenstad Lagos. Hij stortte in op het vliegveld en overleed vier dagen later aan ebola, een van de dodelijkste virussen op aarde waarbij het coronavirus verbleekt. Het ziekenhuis waar hij overleed, lag op tien minuten bij mij vandaan en ik hield mijn hart vast voor de apocalyptische gevolgen.

Lees ook dit interview met WHO-arts Mary Stephen: ‘Ook vóór corona waren veel Afrikaanse landen al alert op virussen’

Door daadkrachtig en effectief optreden wist Nigeria het aantal besmettingen echter tot twintig te beperken en kon het land binnen twee maanden ebolavrij worden verklaard. De Nigeriaanse aanpak werd wereldwijd geprezen en dokter Stella Adadevoh die de patiënt in quarantaine plaatste en zelf ook aan ebola bezweek, wordt in Nigeria als een nationale held vereerd.

Ook toen al moest ik in Nederland vaak uitleggen dat Afrikaanse landen simpelweg meer ervaring hebben met het bestrijden van epidemieën. Vorige maand nog in Lagos kreeg ik vaccineerders aan de deur die alle huizen afgingen om te vragen of er baby’s zijn die nog geïmmuniseerd moesten worden tegen polio. Daarnaast is het land druk met de bestrijding van lassakoorts – alweer vele malen dodelijker en besmettelijker dan corona – die sinds begin dit jaar al 144 Nigeriaanse slachtoffers eiste.

Bij de uitbraak van een nieuw virus kan een land als Nigeria teruggrijpen op een bestaande infrastructuur van getrainde gezondheidswerkers. Daardoor wisten de autoriteiten snel en nauwkeurig de contacten te achterhalen van 's lands eerste coronageval – overigens een Italiaan die uit Milaan kwam. Van de 217 mensen reisden 45 het land weer uit, bleven 69 in Lagos en ging de rest door naar andere deelstaten. Al deze mensen werden getest, aldus het Nigeriaanse ministerie van Volksgezondheid. In slechts één enkel geval werd het virus aangetoond, zonder dat de persoon symptomen van de ziekte had: dat werd nummer 2 op de Nigeriaanse coronalijst. In Brabant tasten we over de oorsprong van de ziekte bij menigeen in het duister.

Gepokt en gemazeld

De ervaring met dodelijke tropische ziektes zorgt er wellicht ook voor dat Nigerianen het gevaar van een nieuw virus serieuzer lijken te nemen dan wij. Terwijl hier nog steeds lacherig wordt gedaan over het geen handen schudden en menigeen praat over een uit de hand gelopen griepje, reden in Lagos de dag na de bekendmaking van de eerste coronabesmetting lokale taxichauffeurs rond met mondkapjes, zag ik moeder en kind winkelen in de supermarkt met chirurgenhandschoentjes aan en was in de hele stad het handenontsmettingsmiddel uitverkocht.

Mijn Nigeriaanse vrienden speculeren er inmiddels op los: Afrikanen zouden al zo gepokt en gemazeld zijn door andere virussen dat ze immuun zouden zijn voor corona, of ze zouden over een genetische afweer beschikken tegen de nieuwe ziekte. En mijn Lagosiaanse huisarts verklaarde de lage besmettingsgraad door het feit dat wie in Nigeria de eerbiedwaardige leeftijd van de risicogroep heeft bereikt over het algemeen zo sterk is dat ook Covid-19 geen vat op hen krijgt.

Het blijft gissen waarom Nigeria, een land met intensieve handelsbanden met en tot voor kort volgeboekte dagelijkse vluchten op zowel China als Italië, minder getroffen lijkt dan menig Europees land. Het is heel goed mogelijk dat veel Nigeriaanse coronagevallen onvermeld en ongeteld blijven. Het zou echter onverstandig zijn niet te kijken naar andere mogelijke oorzaken van de achterblijvende Afrikaanse besmettingsgraad. Juist daarin ligt misschien een oplossing voor de hedendaagse pandemie. In de strijd tegen dit nieuwe virus kunnen we het ons niet veroorloven lessen te negeren die we kunnen trekken uit de uitzonderingspositie van het Afrikaanse continent.

Update: Dit artikel is zondag 15 maart geactualiseerd.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.