Actrice, zangeres en cabaretière Eva Crutzen.

Merlijn Doomernik

Eva Crutzen: ‘Ik ben redelijk militaristisch ingesteld’

Interview Eva Crutzen is gefascineerd door de werking van het geheugen en de gebrekkige controle daarover. Voor haar tv-serie Opslaan als put ze uit eigen ervaringen, die haar brein helaas selectief opsloeg.

Eva Crutzen moest even verdwijnen. Snel na de laatste opnames van de satirische talkshow Promenade vertrok ze in een rechte lijn naar Schiphol. Een maandje weg om de batterij op te laden na een, zoals de 32-jarige cabaretière en actrice zelf zegt, hysterische tijd. Terwijl het door Diederik Ebbinge bedachte Promenade uitgroeide van slecht bekeken cult-titel tot het meest besproken programma van Hilversum, legde Crutzen de laatste hand aan haar eigen comedyserie, eentje die ze zelf produceerde.

Opslaan als is een bewerking van haar bejubelde derde theaterprogramma met dezelfde titel. Het idee voor de reeks kwam voort uit haar eigen ongemak over tv-registraties van cabaretvoorstellingen, vertelt ze tijdens een gesprek in een Amsterdams eetcafé bij haar om de hoek. „De magie van theater ontbreekt vaak. Dat is zeker zo bij mijn programma’s, waarbij veel visuals en effecten gebruikt worden. Toen ik de registratie van mijn voorstelling Spiritus terugzag, baalde ik een beetje. Het is mooi als iets een nieuw publiek bereikt en veel mensen vonden het gaaf, maar persoonlijk vond ik het minder.”

Met haar nieuwste show wilde ze het helemaal anders aanpakken. Opslaan als: de serie mixt monologen van Crutzen met tragikomische scènes en muziek. Van BNNVARA kreeg ze een go voor drie afleveringen: „Dat had ik zelf bedacht, anderhalf uur in totaal. Ik wilde niet in de inhoud snijden.” Het personage Eva vertelt haar zielenroerselen aan willekeurige mensen die daar niet per se op zitten te wachten, van een maaltijdbezorger (gespeeld door rapper Donnie) tot een actrice op een filmset (Hadewych Minis). Crutzen speelt ook andere personages, zoals de plat Rotterdams pratende ballerina die in een muziekdoosje naast het bed staat en commentaar levert, onder meer bij een hele gênante one night stand („Ik ben blij dat ik er af en toe met mijn rug naartoe sta”).

Crutzen koppelt twee persoonlijke verhalen – het einde van een lange relatie en de dood van haar moeder – aan haar fascinatie voor de werking van het geheugen. „Op een gegeven moment wordt iemand die je verliest, in dit geval mijn moeder, die stierf toen ik 11 was, steeds meer in grote lijnen een herinnering. Dingen vervagen, terwijl ik zo graag kleine details wil onthouden. Dat is verdrietig. Tegelijk wordt er ook zoveel opgeslagen waar we niets aan hebben. Ik kan de meest willekeurige kutnummers uit de jaren 90 meezingen, en ondertussen vergeet ik hoe mijn moeder praatte.” Van haar ex onthield ze alleen leuke dingen, waardoor ze ging „zwelgen in liefdesverdriet”. „Je hebt er beperkt invloed op. Eén keer per week verwijder ik alle foto’s van mijn telefoon die niet belangrijk zijn, zodat het niet teveel wordt. Het is jammer dat zoiets niet met je brein kan.”

Militaristisch ingesteld

De serie werd verkocht met een eenvoudig idee: bijna alles zou op dezelfde locatie plaatsvinden. Het werd groter en ingewikkelder. „Mensen noemden me knettergek omdat ik zelf wilde produceren, ze zeiden dat ik het niet moest doen. Maar ik dacht: fuck it, ik wil het in eigen hand houden. Dan komt er wel heel veel bij kijken. Als producent ben je overal bij betrokken. Dat was soms van een koude kermis thuiskomen. Het is gelukt met de hulp van heel veel mensen om mij heen, ik heb alles en iedereen ingezet. Al mijn vrienden en familie zitten erin, van figuranten tot acteurs. Veel mensen hebben het voor minder geld gedaan, ik kon niet iedereen volwaardig betalen. Dat was het minst leuke van het proces.”

Merlijn Doomernik

Crutzen werkt momenteel ook aan een nieuw theaterprogramma, waarvan de eerste try-outs binnenkort beginnen (tenzij het coronavirus roet in het eten gooit). Hoe houdt ze al die ballen in de lucht? „Omdat ik verder geen leven heb”, grapt ze. „Nee, ik heb wel een leven, maar het is nog niet zo ingewikkeld met kinderen of dat soort dingen. Ik kan vol overgave aan dingen werken. Verder leer ik steeds beter plannen. Ik ben redelijk militaristisch ingesteld in drukke tijden: ik zorg goed voor mezelf, eet gezond, zuip niet.” Vroeger ging ze „sowieso nog één dag in de week door het geluid”, tegenwoordig hoeft dat niet zo nodig.

„Zodra ik het laat vieren stort alles in elkaar. Dat heb ik ook meegemaakt. Tijdens het spelen van Opslaan als in de theaters was ik tegelijk met Klikbeet bezig. Daarvoor was dus mijn relatie uitgegaan. En toen overleed ook nog een vriendin van me. Na de tournee werd het een drama. Ik was zó moe en labiel en huilerig.” Alle plannen moesten geannuleerd worden. „Je voelt je ook niet schuldig, je kunt niet anders en moet jezelf overgeven. Sindsdien wil ik zo’n situatie voorkomen. Niet langer vanuit enthousiasme overal ‘ja’ op zeggen en er daarna achter komen dat het helemaal niet kan. Vandaar ook die maand vakantie.”

„Mijn professionele ambities zijn anders dan tien jaar geleden. Toen ik net begon waren het dingen zoals in Carré staan. Nu wil ik blijven doen wat ik doe. Het is heel prettig dat ik de vrijheid heb om theatervoorstellingen te maken en dat ik de kans krijg van de NPO om mijn eigen programma te maken. Het is goed om ambitieus te zijn, maar het wordt vaak alleen gekoppeld aan werk. Ik ben ook heel ambitieus in mijn privéleven.”

Haar huidige vriend (Josèff Iping) werkte intensief mee aan de serie, terwijl veel van het materiaal over een ex gaat. Voelde dat ongemakkelijk? „Dat was soms een beetje gek, maar we hebben er nooit gezeik over gehad. Toen ik hem ontmoette was ik nog heel verdrietig over mijn vorige relatie, die toen al bijna een jaar over was. Ik wist niet dat je heel verliefd en tegelijk ook nog heel verdrietig kunt zijn. Juist omdat we daar meteen over hebben gepraat, werd het geen issue. Mijn ex is nog steeds mijn beste vriend. We werken nog samen en hebben weer liedjes geschreven. Zij kunnen het onderling ook goed met elkaar vinden, dus alles is op zijn pootjes terecht gekomen.”

Lees ook: Promenade is geworden wat het persifleert

Relativering is ook belangrijk, kijkcijferstress zal Crutzen niet snel krijgen. Promenade kwam in die zin ook op het juiste moment. „Het was heerlijk om tv over tv te maken, omdat je dan weer merkt dat het zo’n idiote wereld is. De spanning zit meer in het creatieve. Ik ben een verschrikkelijke perfectionist, heb altijd wel wat te zeiken. Is iets precies zo geworden als ik in mijn hoofd had? In het geval van deze serie is dat gelukt, ik vind het geslaagd en vernieuwend. Met de reactie van de buitenwereld ben ik nog niet echt bezig. Dat heb ik met voorstellingen ook. Misschien is dat een soort overlevingsdrang. Want uiteindelijk ben ik toch heel blij als iets goed ontvangen wordt. Je maakt iets voor jezelf, maar als er geen hond naar kijkt kun je er niet van leven.”

Opslaan als: de serie, vanaf zondag 15 maart, NPO3, 22.30 uur.