Reportage

Grieken aan de grens houden de migranten zelf wel tegen

Grieks-Turkse grensstreek Langs de grensrivier Evros meldden Grieken zich als vrijwilliger om migranten hardhandig terug te sturen naar Turkije. De inzet van burgerwachten past in de harde aanpak van de centrum-rechtse regering.

Een Griekse agent loopt door traangaswolken richting een controlepost op de grens met Turkije
Een Griekse agent loopt door traangaswolken richting een controlepost op de grens met Turkije Foto Florion Goga/Reuters

Nikos Mousounakis is een jager. In zijn vrije tijd gaat hij graag met vrienden op jacht in de delta van de Evros, een uitgestrekt natuurgebied met meren, lagunes, en moerassen op de grens tussen Griekenland en Turkije. Normaal gesproken jagen ze op vogels en andere kleine dieren. Maar dezer dagen maken ze jacht op vluchtelingen die de grensrivier proberen over te steken.

Toen president Erdogan op 1 maart de grens opende voor vluchtelingen, riep het Griekse leger de hulp in van de Enissios Delta Associatie, een vereniging van lokale jagers en vissers die 170 wacht- en observatieposten heeft in de Evros-delta. „Omdat we het gebied goed kennen, vroegen ze ons te patrouilleren en de smokkel van migranten te voorkomen”, vertelt Mousounakis, een imposante vent met een bolle buik, grijze stoppelbaard en modderige regenlaarzen.

Zestig leden meldden zich aan als vrijwilliger. „We hebben onze banen en gezinnen achtergelaten om onze landsgrens te beschermen”, zegt Mousounakis. „Met twaalf houten boten varen we dag en nacht over de rivier. Als we een boot met migranten ontdekken, blokkeren we hun overtocht, en dwingen we hen om terug te keren. We hebben al meer dan duizend mensen teruggestuurd.”

Daarbij gaan ze niet altijd even zachtzinnig te werk. Migranten vertellen dat er tijdens de oversteek soms waarschuwingsschoten zijn gelost. Degenen die erin slaagden om Griekenland te bereiken, werden opgepakt, van hun spullen beroofd, in elkaar geslagen, en in hun onderbroek teruggestuurd. Maar volgens Mousounakis is daar niets van waar. ,,We mogen geen geweld gebruiken.”

Burgerwachten

Hij en zijn mannen werken nauw samen met het leger en de politie. Een hotel in het dorp Louthros fungeert als uitvalsbasis voor agenten uit Athene die naar de grensregio zijn gestuurd. Voor het hotel staat een arrestantenbus met tralies voor de ramen. Mousounakis rijdt er geregeld langs in zijn pick-up-truck van de jachtclub, herdershond in de achterbak, om verslag uit te brengen.

De inzet van burgerwachten is een van de omstreden maatregelen die de nieuwe centrum-rechtse regering heeft genomen om migranten buiten te houden. Athene besloot per decreet ook alle nieuwe asielaanvragen voor een maand op te schorten en migranten die het land binnenkomen te deporteren – volgens experts een schending van het internationaal recht.

Premier Mitsotakis verdedigt de harde maatregelen als een legitieme reactie op een door Turkije georkestreerde invasie van migranten. Sinds Erdogan de poort naar Europa zei te openen, hebben de Turkse autoriteiten duizenden migranten in bussen naar de grens met Griekenland gebracht, en hen aangespoord en geholpen om de rivier over te steken of het grenshek te bestormen.

De Griekse regering stuurde extra politie en militairen naar de grens, die met waterkanonnen, traangas en rubberkogels de duizenden toegestroomde migranten op afstand moesten houden. Volgens de Turkse autoriteiten zijn daarbij drie migranten gedood en tientallen anderen verwond. Dit wordt door de Griekse regering echter afgedaan als Turkse propaganda en ‘nepnieuws’.

Na het openen van de grens kwamen er ook meer boten met migranten aan op de Griekse eilanden in de Egeïsche Zee. Athene reageerde even onverbiddelijk. De Griekse kustwacht bracht boten terug naar Turkse wateren, gooide de motoren in zee, en liet de opvarenden aan hun lot over. Dit soort acties waren vrij gebruikelijk vóór de vluchtelingendeal tussen Turkije en de EU, in 2016.

Lees ook deze reportage vanaf Lesbos: ‘Waar is jullie menselijkheid’

De harde Griekse aanpak heeft de steun van de Europese Commissie, die 700 miljoen uittrok om Athene te helpen om de toestroom van migranten uit Turkije te stuiten. De Europese dienst voor grensbewaking, Frontex, stuurde honderd extra grenswachten en zeshonderd extra stafleden. Ursula Von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, sprak tijdens een bezoek aan de Griekse grens haar steun uit voor het Griekse optreden en noemde de grenswachten „ons schild”.

‘Geheim kamp’

Onderzoek van The New York Times suggereert dat de Griekse autoriteiten opgepakte migranten vasthouden in een ‘geheim en buitenrechtelijk’ detentiekamp in het dorp Poros voordat ze hen naar Turkije terugsturen. Maar zo geheim is dit niet. Het wordt sinds 2011 met tussenpozen gebruikt als ontvangst- en identificatiecentrum voor migranten, is deels gefinancierd met Europees geld, en is in april 2018 voor het laatst bezocht door de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR.

Wel is er sinds 2015 er nauwelijks officiële informatie over het kamp te vinden, en wat zich daar precies afspeelt blijft schimmig. De weg erheen is geblokkeerd door militairen, die geen journalisten in de buurt dulden. Achter hen is een wachttoren te zien en een vlaggenstok met een Griekse vlag. Over de slecht geasfalteerde plattelandswegen naar Poros is het een komen en gaan van militaire voertuigen. Verder is het slaperige boerendorp nagenoeg uitgestorven.

„In het begin van deze crisis moesten we de migranten zelf tegenhouden”, zegt de eigenaar van een taverne in Poros, die er luncht met zijn gezin en niet met zijn naam in NRC wil. „De politie en het leger waren nog nergens te bekennen. We gingen met jachtgeweren naar de rivier, maar hoefden geen schot te lossen. Zodra de migranten ons zagen, maakten ze dat ze wegkwamen. De laatste dagen rijden er veel bussen met migranten naar het kamp.”

Volgens de regering is er helemaal geen geheim detentiekamp in Griekenland. Een woordvoerder zei tegen journalisten dat als een buitenlandse krant als The New York Times op de hoogte is van het kamp, het geen geheim kan zijn. „Alle kwesties met betrekking tot het bewaken van de grenzen of veiligheidskwesties zijn transparant. De grondwet wordt toegepast en er is niets verholen.”

De berichten over het kamp zijn zorgelijk, zegt Margaritis Petritzikis, de vertegenwoordiger van de UNHCR in Evros. Maar verbaasd is hij niet. „Het kamp wordt alleen gebruikt bij een grote toestroom. Maar het spoorslags terugsturen van migranten (zogeheten pushbacks) is al jaren een gangbare praktijk van de Griekse politie, ook al het verboden. De UNHCR heeft dit diverse keren aangekaart bij de autoriteiten, en gedetailleerde bewijzen overlegd. Maar er wordt niets mee gedaan.”

Propaganda van Erdogan

Volgens Petritzikis zijn zeventig migranten de afgelopen weken vervolgd voor het illegaal oversteken van de grens. De UNHCR probeert juridische hulp te bieden, maar krijgt vaak geen toegang tot de beklaagden. Petritzikis woonde onlangs wel een proces bij tegen veertien Afghanen. „De mannen werden veroordeeld tot vier jaar celstraf en duizenden euro’s boete. Hun vrouwen kregen voorwaardelijke straffen en werden met de kinderen naar een opvangcentrum gestuurd.”

De harde aanpak kan op brede steun rekenen onder de Griekse bevolking. Want anders dan vijf jaar geleden wordt deze crisis gezien als een provocatie van Erdogan. Zijn naam wordt met minachting uitgesproken in Kastanies, een dorp van 720 inwoners pal aan de Turkse grens. Hier vormt de rivier niet de grens met Turkije, maar een 12,5 kilometer lang grenshek. In de bossen en velden aan de Turkse kant van het hek bivakkeren nog altijd duizenden gestrande migranten.

Inwoners van Kastanies waren compleet verrast over de plotselinge toestroom van migranten. „Het was een unieke ervaring”, zegt burgemeester en bakker Stavros Tziamalidis. Hij staat deze ochtend met zijn vrouw koulouri, traditionele Griekse sesamringen, te kneden om in een grote oven te bakken. „Die eerste dag probeerden dertig politieagenten zevenhonderd migranten tegen te houden. En ze konden in het begin alleen waterkanonnen gebruiken, geen traangas.”

Tussen de lage witte huizen en volle amandelbloesems van Kastanies is het nu een komen en gaan van politieauto’s, pantserwagens, en militaire trucks. Maar sinds Erdogan maandag op bezoek was in Brussel, is het redelijk rustig aan de grens. Migranten doen minder pogingen om over het hek te klimmen, het dorp ruikt niet meer naar traangas, en de meeste journalisten zijn weg. De inwoners verwachten dat de spanningen nog wel even zullen sluimeren zolang er geen deal is.

„Het is allemaal propaganda van Erdogan om Europa te dwingen Turkije meer geld te geven voor de opvang van vluchtelingen,” zegt Tziamalidis. „En dan heeft hij het over mensenrechten. Migranten proberen hier elke dag de grens over te steken, al decennia. Er zijn hier vaak vluchtelingen aan de deur geweest om brood te vragen. We hebben met ze te doen. Het zijn meestal gezinnen met kinderen, of minderjarigen zonder begeleiding. We geven vaak eten, kleding en schoenen.”

De burgemeester is het er niet mee eens dat de regering alle asielaanvragen een maand heeft opgeschort. Maar hij maakt wel onderscheid tussen vluchtelingen en economische migranten. „Mensen die een oorlog ontvluchten, zoals de Syriërs en de Afghanen, hebben recht op asiel. Maar met onze economische problemen kunnen we niet iedereen opvangen. En ze kunnen niet voor altijd in kampen leven. Als je in zo’n kamp zit heb je twee opties: jezelf van kant maken of proberen Europa in te komen door hier aan de grens te gaan staan.”