Banken krijgen meer armslag, maar buffers zijn ook zo weer weg

ECB-hulp aan banken De ECB schiet banken te hulp met goedkope leningen. Daarmee kunnen ze bedrijven helpen. Maar wat als de crisis langer duurt?

President Christine Lagarde kondigde donderdag aan dat de ECB banken goedkope leningen wil verstrekken.
President Christine Lagarde kondigde donderdag aan dat de ECB banken goedkope leningen wil verstrekken. Foto Ralph Orlowski/Reuters

In Europa zijn banken de belangrijkste financier van bedrijven. Als het bedrijfsleven in nood komt, heeft dat daardoor altijd effect op banken. De Europese Centrale Bank nam donderdag vanwege de coronacrisis een aantal maatregelen om de sector te ondersteunen. Vijf vragen en antwoorden.

1. Waarom hebben banken hulp van de ECB nodig?

Door het Covid-19-virus is op veel plekken de economische activiteit tot stilstand gekomen. Consumenten blijven thuis of beperken hun bezoeken tot de meest noodzakelijke winkels, zoals supermarkten en apotheken. Aan de aanbodzijde zijn ook problemen. Leveringen uit China, waar het virus eind vorig jaar werd ontdekt, zijn uitgesteld en ook in Europa liggen fabrieken en transportlijnen stil. Hierdoor hebben winkels minder voorraad en krijgen fabrikanten tekorten aan ingrediënten en onderdelen.

Terwijl inkomsten uitblijven, moeten ondernemers personeel, leveranciers en fiscus wel doorbetalen. De verwachting is dat bedrijven vanwege liquiditeitsproblemen in grote getalen gaan aankloppen bij banken.

Banken mogen van toezichthouders echter niet zomaar krediet verstrekken aan bedrijven in nood of hun uitstel van betaling geven. Als ze dat doen, moet zo’n lening in de boeken komen als niet-presterende lening (NPL) en moet een bank extra geld opzij zetten om mogelijke verliezen op te vangen. Als het aantal NPL’s vanwege het coronavirus hard oploopt, kan dat de financiering van banken zelf in gevaar brengen.

2. Wat heeft de ECB gedaan om banken te helpen?

De monetaire tak van de ECB kondigde donderdag goedkope financiering aan voor de bankensector, waarmee indirect het bedrijfsleven in Europa moet worden gesteund. „Ons pakket is vooral bedoeld om tegen de banken te zeggen: wij zorgen ervoor dat jullie gefinancierd blijven, zorgen jullie er dan voor dat jullie klanten gefinancierd blijven”, legde Klaas Knot, die namens De Nederlandsche Bank in het bestuur van de ECB zit, de maatregelen uit in Nieuwsuur.

De ECB verstrekt de Europese bankensector acute liquiditeitssteun, in de vorm van extra langetermijnleningen tegen een rente van min 0,5 tot min 0,75 procent. Dit betekent dat banken geld toe krijgen als ze zo’n lening afnemen van de centrale bank.

Lees meer over het verloop van de persconferentie: Lagarde speelt middenin de crisis met vuur

De afdeling van de ECB die toeziet op de gezondheid van banken gaf daarnaast toestemming aan de financiële instellingen om de kapitaalpotjes te mogen aanspreken die ze hebben moeten opbouwen voor periodes van economische stress. Knot: „Die buffers zijn er voor dit soort periodes, zodat banken in dit soort moeilijke periodes niet meteen de kredietverlening aan de echte economie terugschroeven om hun eigen financiële positie te verbeteren.”

3. Krijgen banken verder nog hulp?

Acties om de economie te stutten – de Europese Commissie zei vrijdag in 2020 een krimp te verwachten van 1 procent – helpen banken ook.

Zo kondigde de Nederlandse regering donderdag aan de werktijdverkorting uit te breiden en bedrijven uitstel te geven van belastingafdracht. Dat verlicht de druk op banken indirect: de liquiditeitsproblemen van bedrijven nemen daardoor immers af.

Directer werkt de maatregel om de garantstelling voor leningen aan mkb-bedrijven te verruimen. Banken lopen daardoor minder risico als ze leningen verstrekken. In verschillende andere landen zijn soortgelijke maatregelen aangekondigd.

De Europese Commissie kondigde vrijdag ook acties aan. Zo worden de regels rond staatssteun en overheidsbegrotingen versoepeld. De EU zal voor 8 miljard euro garantstaan voor leningen aan mkb’ers. Ook wordt gewerkt aan specifieke regelingen voor sectoren als toerisme en horeca. De ministers van Financiën komen maandag bijeen om meer maatregelen te bespreken.

De ECB gaf de nationale toezichthouders nadrukkelijk de mogelijkheid om op nationaal niveau extra maatregelen te nemen om banken verlichting te geven. In Nederland worden bijvoorbeeld aan banken zwaardere kapitaaleisen gesteld – die zouden tijdelijk verlicht kunnen worden. In een reactie laat DNB weten in principe de lijn van de ECB te volgen „al kunnen er op individuele basis andere maatregelen worden genomen”.

4. Wat doen de banken zelf?

De Nederlandse grootbanken zeggen nauw contact te onderhouden met hun klanten. Tot nu toe stellen die vooral vragen, laten woordvoerders weten. „De afgelopen dagen waren we slechts met een handjevol klanten in gesprek voor verruiming, maar het liep vrijdag wel op”, meldt Rabobank. Voor klanten die extra krediet willen of uitstel van betaling, wordt „op maat” naar oplossingen gezocht, laten de banken weten.

Lees ook over het in de lucht houden van het betalingsverkeer: ‘Alle denkbare scenario’s hebben we uitgedacht’

De Nederlandse Vereniging van Banken meldt dat er nauw overleg is met de overheid en met de toezichthouders. „We trekken samen op om maatwerk te leveren en zo soelaas te bieden aan ondernemers.”

5. Is het genoeg?

Omdat het verloop van het coronavirus nog volstrekt onduidelijk is, is het ook niet te zeggen of en hoe de huidige maatregelen gaan werken. Knot: „Er zal schade zijn aan de economie. Wat de ECB kan doen, is ervoor zorgen dat wat er in de financiële sector gebeurt, geen vergrotend effect heeft.”

Op de beurzen hebben de ECB-maatregelen weinig gedaan voor het vertrouwen in de banken. Donderdag sloot de Europese bankenindex ruim 14 procent lager. Sinds het begin van het jaar hebben de banken op de beurzen gemiddeld ruim een derde van hun waarde op de beurs ingeleverd.

Lees ook: Waarom banken en verzekeraars van alle kanten klappen krijgen

Wat banken niet helpt, vooral in Zuid-Europa, is dat ze nog altijd heel veel staatsobligaties hebben. Die ‘omhelzing’ tussen banken en overheid was een van de oorzaken van de eurocrisis tien jaar geleden: slechtdraaiende banken trokken toen de overheden bijna mee in een bankroet – en andersom.

Nu zorgt vooral de Italiaanse schuld voor kopzorgen. Volgens cijfers van Bloomberg hebben Italiaanse banken voor zo’n 1.500 miljard euro aan Italiaanse staatsobligaties op de balans staan, en banken in de rest van Europa voor nog eens 425 miljard euro. Of dat veilige beleggingen zijn is zeer de vraag: Italië is tot nu toe na China het hardst getroffen door de coronacrisis, terwijl de economie van het land al jaren stagneert. Het verschil in rente tussen Italiaanse en Duitse staatsleningen – voor de financiële markten een indicator van de houdbaarheid van de schuld – is daarom flink opgelopen.

Voor Nederlandse banken is de uitgangspositie bij aanvang van deze coronacrisis wel veel beter dan van de Italiaanse branchegenoten, benadrukt Ted Rudholm-Alfvin, partner ‘finance & risk’ van adviesbureau Oliver Wyman. De kapitaalbuffers behoren tot de hoogste van Europa „Maar als het coronavirus niet weken maar maanden impact heeft, worden dat soort voorsprongen allemaal weggespoeld.”