Ieder land heeft zijn eigen strategie tegen het coronavirus

Europa Na Italië komt nu ook in andere Europese landen het dagelijks leven heel langzaam tot stilstand. Iedereen reageert anders.

Binnen Europa wordt verschillend omgegaan met de corona-crisis. Terwijl de Noren zich afvragen of ze nog wel naar hun buitenhuisje kunnen, zijn de Fransen bevreesd over de gevolgen voor de gemeenteraadsverkiezingen. Italianen moeten ineens iets doen waar ze niet aan gewend zijn: luisteren naar hun overheid – ze zijn ertoe bereid omdat ze de gevolgen van de crisis aan den lijve ondervinden. In Madrid wordt een totale lockdown niet langer uitgesloten. De pleintjes waar normaal jonge kinderen spelen onder het toeziend oog van opa’s en oma’s, blijven leeg. Polen neemt strenge maatregelen, maar de katholieke kerken lijken zich daaraan te onttrekken. Ze willen meer missen opdragen als steun voor het geestelijk welzijn van de bevolking. Dit stuk is geactualiseerd op 13 maart.

M.m.v. Paul Luttikhuis, Anouk van Kampen, Caroline de Gruyter, Marc Leijendekker, Melle Garschagen, Koen Greven, Gert Van Langendonck en Emilie van Outeren

België

Typisch Belgisch compromis: geen les maar de scholen blijven open

Lessen worden opgeschort, de horeca gaat dicht, alle evenementen zijn geschrapt, en de meeste winkels – apotheken en supermarkten uitgesloten – moeten in het weekend dicht. Donderdagavond maakte de Belgische Veiligheidsraad bekend dat het Nationaal Rampenplan is afgekondigd.

De persconferentie daarover kwam pas laat. De Veiligheidsraad vergaderde uren, en er was onenigheid. De Franstaligen wilden drastische maatregelen, terwijl de Vlamingen de economische impact wilden benadrukken. De grootste splijtzwam waren de scholen: dicht of niet? Het werd een Belgisch compromis: geen lessen, maar de scholen sluiten ook niet. Kinderen van ouders die in de zorg werken, of van ouders die ze anders alleen kwijt zouden kunnen bij opa of oma, worden nog opgevangen.

Eerder was er juist kritiek op de aanpak in België. De bestuurlijke opdeling van het land zorgde voor een lappendeken aan maatregelen. Zo verbood Wallonië alle bezoeken aan rusthuizen, terwijl een verbod in Vlaanderen uitbleef. Door het Nationaal Rampenplan af te kondigen, kon premier Sophie Wilmès de regie overnemen.

Alle maatregelen gaan vrijdag middernacht in en gelden tot 3 april. Wie zich niet aan de regels houdt, riskeert een boete.

Noord-Ierland

Noord-Ieren leven, ook met corona, in een schemerzone

De leiders van de landen op de Britse eilanden zijn de afgelopen turbulente jaren gewend om dezelfde situatie totaal anders te interpreteren. Zo ook de aanpak van de coronapandemie.

Ierland heeft volgens de laatste stand nog geen vijftig bevestigde gevallen van besmetting met het coronavirus. Dat is voor de Ieren geen reden lichtzinnig te zijn. Premier Leo Varadkar, traditiegetrouw in aanloop naar St. Patrick’s Day op bezoek in de VS, kondigde aan dat scholen, universiteiten en kinderdagverblijven de deuren sluiten, tot in ieder geval het einde van de maand. „Samen, als een land, handelen kan vele levens redden. Onze economie zal lijden, maar zal zich herstellen”, zei hij.

De Britse premier Boris Johnson sloot zich donderdagmiddag op met zijn topadviseurs voor een spoedberaad. In het Verenigd Koninkrijk is bij 590 mensen besmetting met het virus vastgesteld. Johnson neemt maatregelen, maar wil de scholen niet sluiten. Dat zorgt voor te veel maatschappelijke ontwrichting en verhindert verpleegkundigen, artsen en werknemers in de thuiszorg om hun werk te doen, liet de belangrijkste medische adviseur van de regering weten. De Schotse premier Nicola Sturgeon is het met Johnson eens – een zeldzame gebeurtenis dezer dagen.

En net zoals tijdens de afgelopen Brexit-jaren zorgt de verschillende zienswijze tot onduidelijkheid in Noord-Ierland. Stel je voor. In een straat in een grensplaatsje staan twee huizen. Bij het gezin in het ene huis gaan de kinderen naar school in Ierland. Om corona te bestrijden zitten zij in ieder geval deze maand thuis. Bij het gezin in het andere huis gaan de kinderen naar school aan de Britse kant van de grens. Om corona te bestrijden vermijden zij grote bijeenkomsten en zijn ze waakzaam op kuchjes en snotneuzen. Maar ze gaan wel naar school. Logisch is het niet, maar inmiddels is Noord-Ierland gewend in een schermerzone tussen twee werkelijkheden te leven.

Frankrijk

Wie komt er nog opdagen voor de gemeenteraadsverkiezingen?

‘Ga stemmen, desnoods met handschoenen, een muts of een mondmasker!” De oproep van oud-minister Eric Woerth vertaalt de vrees bij veel Franse politici voor een lage opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen van 15 maart.

Volgens een peiling overweegt 28 procent van de geregistreerde kiezers zondag thuis te blijven. Vooral partijen met veel oude kiezers, zoals Woerths Les Républicains, zijn bang voor een coronaviruseffect.

Na veel discussie de afgelopen weken is uiteindelijk is besloten dat de verkiezingen doorgaan, zij het met veel begeleidende maatregelen. Er zijn meer reservestembureauleden. In de stemlokalen houden markeringen kiezers op een meter afstand van elkaar. Gordijntjes blijven open, zodat kiezers ze niet hoeven aan te raken. In stemlokalen staat handreiniger.

Sommige gemeenten hebben extra eigen maatregelen getroffen. Zo mogen in Béziers mensen hun eigen balpen meebrengen op voorwaarde dat de inkt zwart is.

In een speech donderdagavond bevestigde Macron dat de verkiezingen gewoon doorgaan. In dezelfde speech kondigde hij aan dat de scholen vanaf maandag in heel Frankrijk dichtgaan. Macron vroeg aan ouderen boven de zeventig om binnen te blijven.

Noorwegen

De Noren mogen niet meer naar hun hutje

Noorwegen glijdt in een lockdown, in navolging van Italië. Scholen zijn dicht, theaters en de opera zijn gesloten, skitoernooien zijn afgezegd. Sinds begin deze week werken veel mensen thuis. Bijna alle reizigers moeten twee weken in quarantaine.

Noorwegen heeft relatief veel besmettingen: dinsdag stond de teller op 250, woensdag op 500, donderdagochtend waren het er al 629. Waarschijnlijk is het begonnen met Noren die hadden geskied in de Dolomieten. Een van hen, een arts uit een ziekenhuis in Oslo, wilde zich bij terugkeer op 2 maart ziek melden. Maar het ziekenhuis had mensen tekort, dus hij ging toch aan het werk. Een test vond men niet nodig, al vroeg de arts er zelf om. Twee dagen later bleek hij het virus te hebben. Honderden artsen, verplegers en burgers die in die week in het ziekenhuis waren geweest, zijn in quarantaine gezet. Iedereen in het kleine Oslo kent wel betrokkenen.

Mede hierdoor is iedereen op zijn hoede. Mensen die dachten dat de uitstekende zorg hen zou beschermen, zijn er niet meer zo zeker van. Van nonchalance is hier allang geen sprake meer. Wat veel Noren het allerergste vinden? Dat de regering wil dat ze het weekend niet naar hun cabins in de bergen gaan. Want cabins, dat zijn een soort heiligdommetjes.

Polen

Polen zijn in paniek, maar de kerken blijven open

Onderweg voor een reportage in een Oost-Pools dorp, belt de assistente van de burgemeester. Corona heeft uitgerekend Niedrzwica Duza bereikt. Er is een zieke! Weten we zeker dat we durven komen?

De coronapaniek heeft in Polen voorlopig heviger toegeslagen dan het virus zelf. Alle scholen, crèches, universiteiten, musea, theaters en bioscopen waren op slot voordat donderdag de eerste dode een feit was. Zeep, wc-papier en vitaminepillen waren her en der al uitverkocht toen zorgminister Lukasz Szumowski opriep „onze hele samenleving in quarantaine te plaatsen”. Hij wil dat Polen „deze tijd allemaal thuis in isolatie doorbrengen”. Met het uitroepen van een ‘staat van epidemische dreiging’ donderdag kan de regering ook de grenzen sluiten, een binnenlands reisverbod verordonneren en particuliere bedrijven stilleggen.

De drastische maatregelen zijn geen reactie op de uitbraak in Polen – tot nu toe zijn zo’n vijftig besmettingen met Covid-19 bekend – maar om Italiaanse toestanden te voorkomen. Dat de groeiende Poolse economie er een flinke tik van krijgt, neemt de regering voor lief. Ouders, en kwetsbare grootouders, zitten plots met kinderen thuis en kunnen niet naar hun werk. Polen kent nog meer (schijn)zelfstandigen dan Nederland. Die zien hun inkomen opdrogen.

In de horeca en winkels in Warschau is het nog alles behalve uitgestorven. De politieke vraag die iedereen bezighoudt: worden ook de presidentsverkiezingen van mei opgeschort, nu geen campagne gevoerd kan worden? Massale bijeenkomsten zijn immers verboden.

Eén instituut in dit katholieke land trekt zich van alle hysterie en thuisblijfpleidooien niets aan. Aartsbisschop Stanislaw Gadecki roept juist op tot meer missen. Want „zoals ziekenhuizen de lichamelijke kwalen bestrijden, is de kerk er om geestesziektes te behandelen”.

Spanje

Geen opa’s en oma’s met spelende kleinkinderen

Irene Montero ging zondagavond op Internationale Vrouwendag nog vol trots voor in de strijd tegen machismo. Samen met tienduizenden andere feministen vierde de minister van Gelijkheid van het uiterst linkse Unidas Podemos in de straten van Madrid haar onlangs ingediende wetsvoorstel om geweld tegen vrouwen tegen te gaan als een overwinning. Echtgenoot Pablo Iglesias, vice-premier en minister van Sociale Zaken, liep op gepaste afstand mee. Vier dagen later werd Montero geveld door een onverwachte vijand: Covid-19. Iglesias moet in quarantaine en de rest van de Spaanse regering staat onder controle.

Het virus maakt geen onderscheid in politieke kleur. Javier Ortega Smith, secretaris-generaal van het ultra-rechtse Vox, is ook in afzondering geplaatst.

De politici horen tot de circa drieduizend personen bij wie in Spanje het virus is vastgesteld. Ongeveer de helft komt uit de provincie Madrid, dat langzaam in een spookstad verandert. Net als in Baskenland, Galicië en Oviedo zijn in Madrid en omgeving alle kinderdagverblijven, scholen en universiteiten sinds afgelopen woensdag voor twee weken gesloten. Grote evenementen zijn afgelast, musea dicht en de komende twee speelrondes van de Spaanse voetballiga geannuleerd.

Italië

Ineens moeten Italianen zich aan regels houden

Italianen moeten nu twee dingen doen waar ze het moeilijk mee hebben: zich aan regels houden, allemaal, en persoonlijke contacten beperken. Daar was even tijd voor nodig. Maar zeker na het kabinetsbesluit dinsdag om in het land de bewegingsvrijheid in te perken, woensdag gevolgd door verplichte sluiting van de meeste winkels tot 25 maart, lijkt er een soort berusting over het land te zijn gekomen. Het moet. Supermarkten en apotheken blijven open, je kunt ook nog naar de bank en de post (waar ouderen vaak hun pensioen nog ophalen), je kunt nog tanken, maar dat is het wel. Niet naar de kapper, geen nieuwe panty’s, en al zeker geen potje voetballen. De straten zijn leeg, het openbare leven ligt stil. Je zou als toerist kunnen genieten van het onbeperkte zicht op de monumenten en de lage hotelprijzen, maar musea en restaurants zijn dicht.

Wie even bij zijn ouders koffie wil gaan drinken, kan worden tegengehouden. Je mag alleen de straat op voor werk, gezondheid of een aantoonbare noodzaak. Hiervoor zijn speciale formulieren gemaakt, zodat de politie achteraf kan controleren of een aangehouden persoon de waarheid spreekt. Op overtreding staat ruim tweehonderd euro boete of drie maanden celstraf.

Duitsland

Deelstaten zijn nu aan zet in een ‘dynamische situatie’

Donderdag kwamen in Duitsland de premiers van de deelstaten bijeen in Berlijn om te overleggen over maatregelen om het coronavirus in te dammen. De deelstaten hebben daarin een grote eigen verantwoordelijkheid. Zo groot, dat de federale regering niet veel meer kan doen dan adviezen geven.

Bondskanselier Merkel waarschuwde eerder dat 60 tot 70 procent van de bevolking besmet kan raken, maar toch is de paniek op straat nog niet groot. Wel worden sinds vorige week al veel blikgroenten en andere houdbare etenswaren ingeslagen. Mogelijk zal de vrees toenemen nu de deelstaten steeds drastischer maatregelen beginnen af te kondigen. Zo zijn in Beieren tot 19 april alle evenementen met meer dan duizend mensen afgelast en wordt dringend gevraagd om ook kleinere evenementen niet te laten doorgaan. Het begin van het nieuwe semester op hogescholen wordt uitgesteld tot 20 april. Alle theaters, opera’s en concertzalen blijven voorlopig dicht en nog voor komend weekend wordt gekeken of ook basis- en middelbare scholen dicht moeten.

Het Robert Koch Instituut in Berlijn, dat de statistieken bijhoudt spreekt van een „dynamische en zeer ernstige situatie” nu het land bijna 2.400 besmettingen heeft.