Hoe groot is de corona-ijsberg in Brabant?

Steekproef Wat zegt de steekproef onder het zorgpersoneel in Noord-Brabant over het aantal besmettingen met Covid-19 in deze provincie? Weinig, zeggen betrokkenen.

Boven: Ambulance-ingang van ziekenhuis Bernhoven in Uden, waar een 86-jarige besmette man overleed. Onder: Het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, waar een patiënt is opgenomen met het coronavirus.
Boven: Ambulance-ingang van ziekenhuis Bernhoven in Uden, waar een 86-jarige besmette man overleed. Onder: Het TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, waar een patiënt is opgenomen met het coronavirus. Foto's Piroschka van de Wouw, Sem van der Wal / ANP

In het Jeroen Bosch Ziekenhuis in Den Bosch is maar één medewerker besmet met het nieuwe coronavirus, in het Catharina Ziekenhuis in Eindhoven zijn het er twee. In het Tilburgse Elisabeth-TweeSteden en het Bredase Amphia Ziekenhuis is maar liefst 9 procent van het geteste personeel besmet.

Alle vier de ziekenhuizen liggen in Brabant, de provincie met tot nu toe de meeste positief geteste coronapatiënten. Hoe kunnen de cijfers zo verschillen?

Dinsdagavond presenteerde het RIVM de uitkomst van de steekproef naar Brabants zorgpersoneel. „1.097 zorgmedewerkers waren getest in het weekend van 6 tot 8 maart”, aldus het instituut. De steekproef was bedoeld om te peilen hoe ver het nieuwe coronavirus zich in die provincie al heeft verspreid onder de bevolking. Want daar maken Brabantse bestuurders zich zorgen over. „Bijna 4 procent van de onderzochte medewerkers in Brabantse ziekenhuizen is besmet”, meldde het RIVM dinsdagavond.

Maar wie de cijfers van de verschillende Brabantse ziekenhuizen naast elkaar legt, ziet dat de manier van meten fors verschilt. Sterker, er worden appels met peren vergeleken. De ziekenhuizen in Tilburg en Breda testten in dat weekend bij elkaar 602 snotterende medewerkers. Ze hoefden niet in een ‘risicogebied’ te zijn geweest, zoals Italië, geen koorts te hebben, en niet met een bekende corona-patiënt in contact te zijn geweest. Het was een brede steekproef, van verkouden mensen die volgens de criteria van het RIVM normaal niet zouden zijn getest.

Welk percentage Brabanders echt besmet is met het coronavirus, blijft gissen

De ziekenhuizen in Eindhoven en Den Bosch leverden oudere coronatests in, die waren afgenomen in de week die eraan voorafging – dus niet alleen van afgelopen weekend. Dat mocht van het RIVM, zeggen ze desgevraagd. Het waren 227 tests uit Eindhoven, 58 (personeelsleden) uit Den Bosch en nog een onbekend aantal tests van Bossche patiënten met griepverschijnselen. Ze hadden grotendeels getest bij mensen die echt ziek waren én in Italië waren geweest of in mogelijk contact waren met een bekende coronapatiënt.

Maar hoe eerder je meet bij een zich snel verspreidend virus, des te minder besmettingen je ontdekt. En hoe later je meet, des te meer. Christian Hoebe, hoogleraar infectieziektebestrijding in Maastricht, zegt het zo: „Het moment van meten is heel relevant.” Als je over twee weken in een willekeurige straat in Rotterdam gaat testen, zul je veel meer vinden dan nu, zegt een andere epidemioloog.

Anders gezegd, door directeur Bart Berden van het ziekenhuis in Tilburg: „Wij wilden actuele cijfers om een goed beeld te krijgen. En wij kwamen uit op 9 procent. We hebben ook de indruk dat de aantallen in Brabant hard stijgen. Daarom waren we ’s avonds verbaasd over de geruststellende mededeling dat maar 4 procent besmet is.”

‘Te druk’ voor een steekproef

Een echt verschil, op ziekenhuisniveau, bieden de cijfers van het Bravis ziekenhuis in Bergen op Zoom en het Elkerliek Ziekenhuis in Helmond. Ook zij testten in het weekend - en dus niet vier of vijf dagen eerder. Weliswaar minder mensen (195 en 167), maar genoeg om een beeld te krijgen, zeggen deskundigen. Zij hebben toen maar 1 (Bravis) en 2 (Elkerliek) besmette personeelsleden opgespoord.

Er zijn nog meer verschillen tussen de ziekenhuizen in de steekproef. Ziekenhuis Bernhoven in het Brabantse Uden wilde helemaal niet meedoen met de steekproef omdat ze het „te druk” hebben. Ze hebben wel flink wat besmet personeel, blijkt uit een gesprek met een woordvoerder. Ziekenhuizen net buiten de provincie werd gevraagd om Brabants personeel te testen. RadboudUMC vond één Brabantse medewerker die met corona was besmet. VieCuri, met locaties in Venray en Venlo, vond er in de onderzochte periode 1 (van de 75), maar testte weer niet specifiek op Brabantse medewerkers. „Dat was geen vereiste van het RIVM.”

Dus hoeveel weten we echt van het besmette zorgpersoneel in Brabant?

Volgens het RIVM moet de steekproef „niet gezien worden als wetenschappelijk onderzoek”. Het ging erom „zo snel mogelijk een thermometer” in Brabant te steken om te zien of er verschillen zijn met de rest van Nederland, zegt woordvoerder Harald Wychgel. Wat er was gebleken als iedereen volgens dezelfde definities was getest, weet hij niet. Dat een deel vijf dagen eerder is getest dan de rest, maakt volgens hem niet uit „want in Brabant zijn al langer coronapatiënten”.

De steekproef onder ziekenhuispersoneel werd vooraf door het RIVM omschreven „als afspiegeling van de Brabantse bevolking”. Maar welk percentage Brabanders echt besmet is, blijft gissen. Een onderzoek onder ‘gewone’ Brabanders was een te grote opgave. „Vijftienduizend mensen testen voor een steekproef”, zegt Wychgel, „dat krijg je niet zo snel voor elkaar.”