Agnes Koops: Het kan en moet op onderdelen nóg beter, dat wil ik niet wegstoppen.

Foto Roger Cremers

Interview

Topvrouw PwC: ‘Van al die kritiek op accountants heb ik echt last gehad’

Agnes Koops Accountants liggen onder vuur. Agnes Koops, voorzitter van de accountantstak van PwC reageert. „Wij zijn veel vooruitgegaan.”

‘Heftig”, vond Agnes Koops, voorzitter van de accountantstak van PwC Nederland, afgelopen januari. „Die rapporten, kritische teksten en cartoons die werden gemaakt over ons vak, daar heb ik een paar dagen echt last van gehad. Voor mezelf, maar vooral ook voor die honderden jonge collega’s die elke dag trots naar hun werk rijden en allerlei vragen krijgen.”

Januari was geen goede maand voor accountants. Twee onderzoekscommissies constateerden dat de kwaliteit in de sector, ondanks snoeiharde kritiek van toezichthouder AFM in 2014, nog steeds niet op orde was. De commissies stelden drastische ingrepen voor. Minister Wopke Hoekstra (Financiën, CDA) beloofde voorts „fundamentele maatregelen”, die hij naar verwachting eind deze maand presenteert.

Koops, een opgewekte Groningse boerendochter, belandde op haar 22ste via de heao en „een praatje met een personeelsman in de discotheek” bij Coopers & Lybrand (dat later opging in PwC). In de avonduren studeerde ze om registeraccountant te worden en jaarrekeningen te mogen controleren. Sinds 2013 zit ze in het bestuur van de accountantstak van PwC: een van de ‘big four’ die de boeken van bijna alle grote bedrijven en instellingen controleren. Sinds 2018 is ze voorzitter.

De commissies constateren een structureel kwaliteitsprobleem bij accountants. Heeft u het idee: ‘dit slaat op ons’?

„Nee. In 2014 verscheen het kritische onderzoek van de AFM naar de kwaliteit van jaarrekeningcontroles van de vier grote kantoren. Dat was de eerste keer dat wij daarvoor een onvoldoende scoorden. Ik zat toen net in het bestuur en heb gezien wat het met ons deed. Wij zijn wakker geschud. Het kan en moet op onderdelen nóg beter, dat wil ik niet wegstoppen. Maar als je onze controles van nu vergelijkt met die van vijf jaar geleden, dan zijn die kwalitatief echt veel vooruitgegaan.”

Waaraan kunnen wij dat zien?

„Wij werken heel hard aan een cultuurverandering. Tegenwoordig staat bij ons het publieke belang voorop, niet het klantbelang. Wij zijn er als eerste voor de maatschappij. We spreken nu vaak over ‘de gecontroleerde instantie’ in plaats van ‘de klant’. Dat creëert distantie.

„Om de kwaliteit te verbeteren is er intern is veel veranderd. Vroeger werden partners [de PwC-accountantstak telt 111 partners] beloond op het binnenhalen van klanten, nu op het zijn van de beste accountant en het ontwikkelen van hun teamleden. Vijf jaar geleden had een partner nog de verantwoordelijkheid voor het controleren van gemiddeld 22 organisaties. Dat is nu bijna de helft.”

In 2014 gaf de AFM PwC voor vier van de tien controles een onvoldoende, in 2017 wederom. Worden dat er dit jaar nul?

„Dat hoop ik. Het gaat over zo lang geleden: in 2017 werden controles van drie jaar daarvoor onderzocht. Wij zien in interne onderzoeken dat we er echt beter voorstaan. Bij de Amerikaanse toezichthouder, die ons werk controleerde voor Nederlandse bedrijven met een Amerikaanse beursnotering, scoorden we afgelopen juni enkel voldoendes. Dat was gaaf.”

Lees ook dit interview: ‘Politiek moet ingrijpen bij accountants’

Een van de commissies omschrijft de big four als systeemorganisaties die ‘too big to fail’ zijn. Deelt u die analyse?

„Wij herkennen dat er een beperkt aantal aanbieders is die jaarrekeningen van grote bedrijven en organisaties kunnen controleren. Maar ik vind het ingewikkeld om vervolgens te zeggen dat wij – net zoals banken – systeemorganisaties zijn. Het is niet zo dat de hele economie ontwricht raakt als wij zouden wegvallen.”

De Britse toezichthouder riep vorige week op tot het financieel splitsen van de accountantstak van de consultancy en belastingadviestakken. Zo’n advies ligt ook hier op tafel. Wat vindt u daarvan?

„Wij zien risico’s in zo’n splitsing. Wij hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in kwaliteit en technologie voor de accountants omdat heel PwC daarachter stond. Ik denk dat het apart zetten van de accountants ten koste gaat van die investeringscapaciteit en daarmee de kwaliteit. Dat is niet de weg voorwaarts.”

Net als concurrenten was ook PwC negatief in het nieuws wegens affaires, bijvoorbeeld rondom het niet alarm slaan bij corruptie van een SHV-dochterbedrijf in Dubai. Hoe gaat u met zulke zaken om?

Wij moeten extreem hard werken niet cool vinden

Agnes Koops

„Door ze niet onder het tapijt te vegen, maar op te pakken en na te denken hoe we daar beter van kunnen worden. Wij zijn een lerende organisatie geworden, dat vind ik een grote verandering ten opzichte van vroeger. Wij hebben nu bijvoorbeeld voor het tweede jaar forensische onderzoekers vanuit onze consultancytak ingezet bij klanten die in bepaalde landen actief zijn. Die helpen ons om te kijken of we frauderisico’s genoeg voor de bril hebben.”

De Inspectie SZW bracht een kritisch rapport uit over de werkdruk bij accountantsorganisaties. Kun je bij PwC de top bereiken met 40 uur per week?

„Ja , maar in dit beroep zul je altijd pieken hebben. Alleen moeten die niet zodanig zijn dat je roofbouw pleegt op jezelf. Dan is de kwaliteit ook niet goed meer. Dus wij moeten extreem hard werken niet cool en stoer vinden. Het kan best dat je een week veel werkt, maar daarna moet er ook ruimte zijn om even minder hard te werken.”

Lees ook dit artikel over werkdruk bij accountants

In het Inspectierapport zit het voorbeeld van oudere partners die zeggen: ‘ik heb ook hard gewerkt om hier te komen’…

„Ja, maar het is niet meer van nu. Toen ik 22 was en begon, kreeg ik een mailtje van de kantoorleider met de boodschap: van januari tot eind mei neem je geen vrij. Dat kan nu niet meer. Als een partner ervoor zorgt dat zijn team te hard werkt – waardoor de kwaliteit niet op orde is – maakt hij onze hele organisatie kwetsbaar. ”