RIVM gaat nog niet uit van Merkels ‘60 à 70 procent’

Aantal besmettingen Hoeveel mensen uiteindelijk met het virus besmet zullen raken, kan het RIVM nu niet inschatten.

Bondskanselier Angela Merkel op een persconferentie over het coronavirus. Als er niet snel een vaccin komt, zal „60 tot 70 procent van de Duitsers” besmet raken.
Bondskanselier Angela Merkel op een persconferentie over het coronavirus. Als er niet snel een vaccin komt, zal „60 tot 70 procent van de Duitsers” besmet raken. Foto Clemens Bilan/EPA

De Duitse bondskanselier Angela Merkel houdt er rekening mee dat, als een vaccin tegen het coronavirus lang op zich laat wachten, „60 tot 70 procent van de bevolking met het virus besmet zal raken”. Dat zei ze dinsdag in een fractievergadering van haar partij, het CDU. Op die uitspraak volgde een stilte in de zaal, aldus de Duitse krant Bild. Merkel herhaalde de uitspraak woensdag tijdens een persconferentie volgend op een EU-overleg in Berlijn.

Waar is die schatting op gebaseerd? En houdt het RIVM hier ook rekening mee?

Waarschijnlijk is Merkels uitspraak terug te voeren op een stelling van de Amerikaanse epidemioloog Marc Lipsitch van de universiteit van Harvard. Die vertelde op 24 februari aan tijdschrift The Atlantic dat hij verwacht dat binnen een jaar 40 tot 70 procent van de mensen wereldwijd het virus zal krijgen. Op 2 maart herhaalde hij die uitspraak op televisie in een vraaggesprek met de Amerikaanse nieuwszender CBS .

Inmiddels heeft Lipsitch zijn eigen uitspraak genuanceerd, op basis van voortschrijdend inzicht, zo meldt hij op zijn eigen blog. Hij denkt nu dat die 40 tot 70 procent waarschijnlijk is zonder behoorlijke maatregelen die de verspreiding van het virus beperken. Maar gezien het feit dat veel landen wel maatregelen nemen, en de besmettingsgraad (het gemiddelde aantal personen dat een besmette persoon aansteekt) dus lager ligt dan zonder enige maatregelen, denkt hij dat 20 tot 60 procent een realistischer voorspelling is.

Lees ook: Italiaanse viroloog: Nederland, onderschat deze epidemie niet

De besmettingsgraad van het virus, ook wel R0 (R nul) genoemd, lijkt wereldwijd licht te dalen, aldus de Harvardhoogleraar. Hij ziet dat als mogelijk gevolg van effectieve maatregelen. Vandaar dat hij zijn schatting heeft bijgesteld. De oorspronkelijke schatting was gebaseerd op „simpele wiskundemodellen met overgesimplificeerde aannames”, schrijft hij. Wat betreft die modellen verwijst hij naar documenten van de Amerikaanse Centers for Disease Control. Naarmate de aannames getoetst worden aan de werkelijkheid is het soms nodig om je uitspraken bij te stellen, benadrukt Lipsitch.

Fase van inperking

Het RIVM houdt voorlopig nog geen rekening met dergelijke percentages. „We zitten nog steeds in de fase van inperking”, aldus een RIVM-woordvoerder. „Dat wil zeggen dat we ervan uitgaan dat we het virus nog kunnen indammen. We zijn nog niet zover dat we de inperking loslaten.” Zelfs de volgende fase, die van vertraging van verspreiding, is nog niet aan de orde. „We zetten nog steeds in op het identificeren en isoleren van zoveel mogelijk gevallen, om verdere verspreiding te beperken.”

Wordt die fase losgelaten, dan volgt vertraging, en pas als laatste is loslaten aan de orde. „Maar zover zijn we nog lang niet”, verzekert het RIVM. „En we doen geen uitspraken over welk percentage van de bevolking besmet zal raken als het zover is.”

Lang niet iedereen die besmet raakt, zal overigens ziekteverschijnselen krijgen – laat staan ernstige. Dat benadrukken zowel Angela Merkel, Marc Lipsitch als het RIVM. „Een groot deel van de mensen krijgt slechts milde klachten”, aldus het RIVM. „Of zelfs helemaal geen klachten. We weten nog niet voor welk percentage dat het geval is.”

Correctie (12 maart 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Merkel verwacht dat 60 tot 70 procent van de „Duitsers” besmet zal raken. Merkel zei echter: 60 tot 70 procent van „de bevolking” kan besmet raken. Hierboven is citaat gecorrigeerd.