Analyse

Blijft hij tot 2036 president? Zelf weet Poetin het nog niet

Rusland Niemand lijkt echt verrast door de ‘machtsgreep’ die Vladimir Poetin dinsdag pleegde, waardoor hij tot minimaal 2036 in het zadel kan blijven. Over de diepere achtergronden wordt echter druk gespeculeerd door Kremlin-watchers.

Vladimir Poetin, dinsdag na zijn ‘spontane’ toespraak in het Russische parlement.
Vladimir Poetin, dinsdag na zijn ‘spontane’ toespraak in het Russische parlement. Foto Alexander Nemenov / AFP

Vladimir Poetin is geen man om stilletjes het veld te ruimen. Maar zelfs de leden van de Doema leken dinsdag enigszins van hun stuk gebracht door de snelheid van het besluit dat de president de mogelijkheid biedt tot 2036 te blijven zitten.

Tijdens een discussie over grondwetswijzigingen stelde Doemalid en voormalig astronaut Valentina Teresjkova schijnbaar uit het niets een ‘reset’ voor van Poetins presidentiële termijnen, om hem de gelegenheid te geven mee te doen aan de verkiezingen in 2024 en 2030.

Vervolgens kwam de president zelf daarop ‘spontaan’ naar het parlement gehold om zijn visie op het voorstel te geven. In een goed voorbereide speech uitte hij nog wat vormelijke aarzelingen, om vervolgens zijn goedkeuring uit te spreken. Het parlement restte daarna niets anders dan het pakket grondwetswijzigingen, inclusief de last-minute ingeschoven presidentiële vrijbrief, goed te keuren.

Het schouwspel was tot in de puntjes voorbereid, zo bevestigden anonieme parlementaire bronnen aan de Russischtalige nieuwssite Meduza. „Teresjkova was duidelijk niet de auteur van haar speech, die is in het Kremlin geschreven”, aldus een bron binnen de Doema. Een tweede voorstel, om de parlementsverkiezingen van 2021 te vervroegen, schoof Poetin juist terzijde. Terwijl dat juist een scenario was waarmee rekening werd gehouden.

Eenmaal bekomen van de opwinding, leek niemand echt verbaasd over de ‘machtsgreep’. De Russische econoom Sergej Goeriëv omschreef de stroom door Poetin geïnitieerde grondwetswijzigingen – die vanaf januari op gang kwam en werd gevolgd door het vertrek van de voltallige regering – vorige maand al als een „zelfcoup”, een staatsgreep van de zittende macht.

Lees ook Poetin wijzigt grondwet in recordtempo

Toch lijken insiders een beetje verrast door de abrupte gang van zaken. Poetin zou namelijk „serieus van plan” zijn geweest om het presidentschap na 2024 op te geven om vervolgens via „een omweg” invloed te behouden. Dat zeiden Kremlinbronnen dinsdag tegen Meduza. Dat zou ook de hausse aan grondwetswijzigingen verklaren, waaronder de oprichting van een soort almachtige ‘staatsraad’ (met Poetin aan het hoofd) en de uitbreiding van de bevoegdheden van het parlement. Een annulering van de presidentiële termijn zou volgens diezelfde bronnen niet aan de orde zijn geweest.

Speculaties

Vanwaar dan deze verstrekkende beslissing? Daarover wordt sinds gisteren als altijd druk gespeculeerd.

Mogelijk hebben recente geopolitieke gebeurtenissen, zoals de Idlib-crisis tussen Turkije en Syrië, een rol gespeeld. „Buitenlandse dreigingen nemen toe. Mogelijk hebben vertrouwelingen van Poetin hem ervan weten te overtuigen dat hij een soort ‘verzekeringspolis’ in moet bouwen waarmee hij de optie om aan te blijven in ieder geval open houdt”, aldus een Kremlin-insider tegen Meduza. Poetin benadrukte dinsdag in zijn speech het belang van stabiliteit en refereerde aan de coronacrisis en de recente crash van de OPEC-deal met Saoedi-Arabië. Daarmee leek hij inderdaad in te spelen op de diepgewortelde angst van Russen voor politieke instabiliteit.

Ook Ruslanddeskundige Mark Galeotti denkt dat Poetin zich heeft laten beïnvloeden door zijn vertrouwelingen achter de schermen. Die zouden instabiliteit echter vooral in hun eigen portemonnee vrezen. „Ook na zijn vertrek als president zal Poetin goed voor zichzelf zorgen. Dat geldt niet voor alle personen die van hem afhankelijk zijn”, zegt Galeotti per telefoon vanuit Londen.

Met zijn optreden heeft Poetin zijn kaarten open gelegd, maar geen beslissing genomen over zijn toekomst. De bekende Russische politicoloog Jekaterina Sjoelmann waarschuwde dinsdag in The Moscow Times voor overhaaste conclusies. „[Poetin] heeft het scenario van onzekerheid alleen maar verlengd. Nog maar twee dagen geleden was iedereen ervan overtuigd dat er vervoegde parlementsverkiezingen zouden worden gehouden.” Ook Galeotti omschrijft de ‘machtsgreep’ van dinsdag als „een typisch Poetin-dingetje”, bedoeld om tijd te rekken. Dat de president in een referendum volgende maand de goedkeuring van de bevolking wil vragen, vindt Galeotti typerend. „Het gekke van Poetin is dat hij altijd bezig is wetten te rekken en te buigen, maar tegelijk zijn best doet om zijn machtsbasis de schijn van legaliteit te verlenen”.

En zo lijkt Poetin het ‘probleem van 2024’ niet te hebben opgelost, maar rustig voor zich uit te schuiven.