Op zoek naar de code van Sars-CoV-2

Vingerafdruk Zelfs zonder fysieke monsters van het coronavirus dat Covid-19 veroorzaakt, wisten laboratoria toch snel een test te ontwikkelen.

Microscopisch beeld van SARS-CoV-2.
Microscopisch beeld van SARS-CoV-2. National Institutes Of Health Handout

Genetische tests kunnen binnen enkele uren tot een etmaal aantonen of iemand besmet is met het Sars-CoV-2, het coronavirus dat de ziekte Covid-19 veroorzaakt. Wereldwijd zijn inmiddels honderdduizenden mensen getest. Weten wie er is besmet, is cruciaal voor het indammen van de epidemie.

De genetische tests herkennen de unieke ‘vingerafdruk’ van het virus. Ze zijn zo ontworpen dat ze kleine, kenmerkende stukjes van het erfelijk materiaal van het virus herkennen en vermeerderen. Tijdens de analyse in het laboratorium worden deze stukjes vermenigvuldigd (PCR, polymerasekettingreactie) waardoor het signaal wordt versterkt en makkelijker gedetecteerd kan worden met een fluorescerende stof.

Een van de eerste genetische tests werd ontwikkeld door samenwerkende laboratoria in Europa. Aan dat project onder leiding van Christian Drosten van het Charité universiteitsziekenhuis in Berlijn deed ook het virologielaboratorium van Marion Koopmans van het Erasmus MC in Rotterdam mee.

Deze test kwam tot stand zonder dat de wetenschappers beschikten over fysieke monsters van het coronavirus, alleen op basis van een digitaal bestand met de genetische code. Omdat bekend was dat het om een Sars-achtig virus ging, waarover al veel kennis bestond, konden snel twee unieke stukjes erfelijke code van het virus geselecteerd worden die konden dienen als vingerafdruk.

Onschuldige virussen

Proeven wezen uit dat de nieuwe test, zoals bedoeld, alleen de gevaarlijke Sars-achtige virussen detecteert, en niet reageert op relatief onschuldige coronavirussen. Op 23 januari was de test gereed en werd het recept gedeeld met de onderzoeksgemeenschap. Van deze test heeft de Wereldgezondheidsorganisatie ook 250.000 kits verstuurd naar meer dan 150 laboratoria in arme landen.

Lees ook hoe Trump de corona-uitbraak laag wil houden

Een team van de Universiteit van Hongkong en een team van onderzoeksinstituten in Wuhan en Beijing hebben soortgelijke tests ontwikkeld. Die kijken alleen naar een net iets andere vingerafdruk. Ook het Amerikaanse CDC maakte een eigen versie. En een handvol commerciële tests kan intussen eveneens Sars-CoV-2 identificeren.

Een genetische test levert de betrouwbaarste diagnose op, maar geeft nog altijd geen honderd procent zekerheid. Het is belangrijk dat een monster van het keel- of neusslijm deskundig wordt afgenomen, anders kan het virus worden gemist. De mate waarin een besmette persoon het virus uitscheidt is wispelturig gebleken, waardoor de test een besmetting soms ten onrechte niet detecteert. Een genetische test toont het erfelijke materiaal weliswaar aan, maar laat niet zien of het virus nog ‘levend’ (besmettelijk) is. De testuitslag wijst dus soms op een infectie terwijl iemand in de praktijk niet meer besmettelijk is.