Reportage

Ook nieuwe commandant gaat ‘duchtig knokken’

Amsterdamse brandweer Gaat ‘verbinder’ Tijs van Lieshout de Amsterdamse brandweer wél onder controle krijgen, wilde de gemeenteraad weten.

Brandweerkazerne Hendrik in Amsterdam.
Brandweerkazerne Hendrik in Amsterdam. Foto Aziz Kawak

Vijf tot tien jaar. Dat is wat de nieuwe commandant Tijs van Lieshout nodig denkt te hebben om de Amsterdamse brandweer te veranderen in een ‘normale’ organisatie. „Het wordt duchtig knokken, maar we maken stappen.”

Van Lieshout was dinsdagavond te gast bij een expert meeting in de Amsterdamse gemeenteraad. Die wilde van hem weten hoe hij als zoveelste commandant de gesloten machocultuur bij het Amsterdamse korps wil aanpakken. Van Lieshouts voorganger, Leen Schaap, koos voor een keiharde confrontatie met de uitrukdienst en werd na drie jaar opzij gezet door burgemeester Femke Halsema.

Oud-militair Van Lieshout, in functie sinds oktober, moet weer meer gaan „verbinden” met de kazernes. Vooralsnog levert die aanpak weinig op: NRC berichtte dinsdag dat de excessen in het korps ook onder zijn leiding doorgaan. Zo maakte een bevelvoerder seksueel getinte grappen over een vrouwelijke collega en werden er e-mails vervalst om een leidinggevende in diskrediet te brengen. Ook was er in december een tragische zelfdoding op een kazerne.

Kleine, harde kern

„Ik weet zeker dat er ook volgend jaar incidenten in het korps zullen zijn, want die zijn van alle tijden”, zei Van Lieshout tijdens de hoorzitting. Toch gelooft hij dat hij de cultuurverandering voor elkaar gaat krijgen. De excessen, zo zei hij, zijn afkomstig van een kleine, harde kern. Over de drie dreigbrieven die hij kort na zijn aantreden ontving, zei hij: „Er is een enkele mafketel die mij dit aandoet. Ik hoor niets dan walging en afschuw hierover in het korps.”

Raadsleden reageerden sceptisch op Van Lieshouts optimisme. Al zeker vijftien jaar probeert het Amsterdamse bestuur het weerbarstige korps onder controle te krijgen. Is hij niet de zoveelste commandant die ergens in de toekomst discipline belooft? Volgens Van Lieshout is het inmiddels volstrekt helder wie er de baas is in het korps. „De tijd dat de kazernes zelf bepaalden wat er gebeurde en de leiding vervolgens op de koffie mocht komen, is echt tien tot vijftien jaar geleden.”

Van de tien deskundigen die voor de bijeenkomst waren uitgenodigd, waren er dinsdag slechts twee gekomen: de Amsterdamse ombudsman Arre Zuurmond en een expert in ‘verandermanagement’ die uitsluitend in algemeenheden sprak. Een derde deskundige, die onder Schaap presentaties hield bij de brandweer, zegde op het laatste moment af. Hij voelde zich niet veilig genoeg – hoewel hij alleen zou optreden in het besloten gedeelte.

Ombudsman Zuurmond schreef vorig jaar een vernietigend rapport over de cultuur binnen de uitrukdienst, maar sloeg nu een heel andere toon aan. Hij stelde dat de organisatie onder de nieuwe commandant „rust nodig heeft” en riep de raadsleden op „een tijdje geen vragen te stellen en niet te reageren op ieder incident”.

Wel hield Zuurmond een pleidooi voor meer professionaliteit. Zo zou iedere uitruk volgens hem meteen geëvalueerd moeten worden – iets wat nu niet gebeurt. „Ik heb wel eens een dienst meegedraaid, en dan zie je ze gewoon naar het verkeerde adres rijden, omdat ze niet de goede database hebben. Dat kost toch weer een halve minuut.”

Commandant Van Lieshout zei zich zorgen te maken over de „mentale gezondheid” van zijn korps. Er is sprake van een hoog ziekteverzuim, en 70 procent van de mensen die thuiszitten kampt volgens hem met burn-outklachten. Van Lieshout legde de schuld daarvoor deels bij zijn voorganger Schaap: „De afgelopen jaren is de sfeer in het korps onveilig geweest.”