Analyse

‘Risico dat Nederland achter de feiten aanloopt’

Covid-19 Vergeleken met andere landen lijkt de Nederlandse aanpak terughoudend. Voorlopig is er nog veel oog voor de mogelijke economische schade.

Premier Mark Rutte (r) geeft Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg, een ellebooggroet tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer.
Premier Mark Rutte (r) geeft Bruno Bruins, minister voor Medische Zorg, een ellebooggroet tijdens het wekelijkse vragenuur in de Tweede Kamer. Remko de Waal / ANP
Lees ook: Italiaanse viroloog: Nederland, onderschat deze epidemie niet

Is Nederland te laks? Terwijl andere landen „stevige maatregelen” nemen tegen het coronavirus blijft Nederland „ver achter”, zei PVV-leider Geert Wilders dinsdag in de Tweede Kamer tegen minister Bruno Bruins (Medische Zorg, VVD). Een oproep om geen handen meer te schudden – veel verder dan dat komt het kabinet niet, aldus Wilders.

Het valt inderdaad op: in Italië, Japan, Griekenland en Polen gaan scholen dicht. In veel Aziatische landen wordt van vlieg- en treinpassagiers de temperatuur gemeten. Buurlanden van Italië sluiten de grenzen. Israël heeft alle toeristen gevraagd het land te verlaten. Nederland doet dit allemaal niet, hoewel het meer besmettingen telt dan veel van die landen die tot zware maatregelen hebben besloten.

Woensdag meldde het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) dat er nu 503 patiënten positief zijn getest. Wereldgezondheidsorganisatie WHO riep de uitbraak woensdag uit tot pandemie. Het roept de vraag op: waarom is Nederland zo veel terughoudender, en is dat verstandig? Donderdag moet Bruins die vraag tijdens een nieuw Kamerdebat beantwoorden.

Premier Rutte noemde Nederland deze week „een nuchter landje”. Hij waarschuwde voor „symboolmaatregelen” die de uitbraak niet zullen stuiten, maar de economie wel kunnen schaden. Dinsdag werd er besloten tot hardere maatregelen in Noord-Brabant, maar zonder de provincie op slot te doen. „We moeten ook de economie laten draaien, mensen hun boodschappen laten doen”, legde Jack Mikkers, burgemeester van Den Bosch, op tv uit.

Qua virusbestrijding leunt het kabinet op RIVM-adviezen. Daarbij wordt er veel nadruk gelegd op de eigen verantwoordelijkheid van de bevolking: geen handen schudden, thuis werken indien mogelijk. En waar de crisisaanpak in andere landen – Frankrijk, Italië, Polen – sterk gecentraliseerd is, ligt er in Nederland veel verantwoordelijkheid bij lokaal gezag; de maatregelen voor Noord-Brabant werden dinsdag niet in Den Haag, maar in Den Bosch gepresenteerd. Hoe effectief is de Nederlandse ‘horizontale’ overlegcultuur in tijden van crisis?

Zwarte scenario

Het risico van de Nederlandse aanpak is „dat je met het beleid achter de feiten aanloopt”, zegt hoogleraar medische microbiologie Louis Kroes van het Leids Universitair Medisch Centrum. Hij heeft „geen overspannen verwachtingen” van het beroep dat er op de Brabantse bevolking wordt gedaan om het gedrag aan te passen. „We pogen voortdurend een epidemie te beheersen die dan al een stap verder blijkt.”

Het RIVM-beleid gaat er tot nu toe ook van uit dat mensen pas besmettelijk zijn en het coronavirus kunnen doorgeven als ze klachten zoals hoesten en koorts hebben. „We hebben vertrouwd op het herkennen van klachten en isoleren van patiënten”, zegt Kroes. Maar volgens hem groeien de aanwijzingen dat mensen soms eerder besmettelijk zijn, ook al zonder klachten. Dat zou om een andere aanpak vragen. Het laat volgens Kroes zien hoe enorm lastig deze situatie voor beleidsmakers is. „Hoe kun je goed beleid voeren als je de eigenschappen van het virus nog niet goed in beeld hebt?”

Heel Europa kijkt geschrokken naar Italië, waar ziekenhuizen bezwijken onder de plotselinge piek in patiënten – precies het zwarte scenario dat iedereen wil vermijden. De Italiaanse viroloog Robert Burioni waarschuwt in een gesprek met NRC voor onderschatting van Covid-19. „Politici waren hier soms ten onrechte aan het geruststellen en bagatelliseren. Het is belangrijk om meteen duidelijk te maken dat we tegenover een erg serieuze bedreiging staan. Dit is een buitengewoon gevaarlijke vijand.”

Lees ook: RIVM gaat nog niet uit van Merkels ‘60 à 70 procent

Ondanks het verloop van de uitbraak in Italië zegt Burioni dat „strenge maatregelen helpen”. Uit de ontwikkeling van het virus in zijn land leidt hij af dat het afsluiten van kleine gebieden in het noorden „erg effectief is gebleken”. Zo werden in Codogno, het epicentrum van de ‘rode zone’ rond Milaan, dinsdag geen nieuwe mensen meer positief getest.

Een ‘klein offer’: blijf thuis

Hoogleraar Louis Kroes denkt dat het afgrendelen van Noord-Brabant kan helpen. „Het is drastisch, maar als je mensen niet met elkaar in contact laat komen, weet je zeker dat je de verspreiding beperkt. In Wuhan kwam daardoor de rust terug.”

Toch snapt hij ook dat bestuurders hier niet zomaar toe overgaan. „Dat doe je niet lichtvaardig, zo’n maatregel is voor veel mensen en bedrijven een enorme belasting en richt schade aan. Toch kun je zo mogelijk meer schade voorkomen. Waar dat kantelpunt ligt, is heel lastig.”

Zijn Italiaanse collega Burioni heeft een advies voor Nederland: „Ik raad aan dat iedereen een klein offer brengt en een paar weken thuis blijft. Dat helpt om deze epidemie te controleren.”

M.m.v. Marc Leijendekker.

Correctie (12 maart 2020): In een eerdere versie van dit stuk stond dat in Nederland bij de aanpak van corona veel verantwoordelijkheid ligt bij de provincies. Dat is aangepast naar lokaal gezag.