Klimaattheater over een vastberaden Amerikaanse Greta

Theater ‘The Biggest Lawsuit on the Planet’ van Firma MES is documentair theater over de 16-jarige Jayden Foytlin die met haar klimaatgroep de Amerikaanse regering voor de rechter daagt over een beter klimaatbeleid. „Ze twijfelt niet.” Zaterdag is de première.

Promotiebeeld van van de voorstelling ‘The Biggest Lawsuit on the Planet’ van de Haagse theatergroep Firma MES. Links Roos Eijmers, rechts Lindertje Mans.
Promotiebeeld van van de voorstelling ‘The Biggest Lawsuit on the Planet’ van de Haagse theatergroep Firma MES. Links Roos Eijmers, rechts Lindertje Mans. Foto LonnekevanderPalen

In augustus 2016 overstroomde het huis van Jayden Foytlin in de staat Louisiana en stond ze in haar kamer tot haar enkels in het water. Nu is ze een van 21 jongeren die de Amerikaanse staat voor het gerecht daagt over het klimaatbeleid. Jayden is de hoofdpersoon van de voorstelling The Biggest Lawsuit on the Planet van de Haagse theatergroep Firma MES.

Lindertje Mans en Roos Eijmers schreven en spelen het documentaire theaterstuk, een dramatisering van de ervaringen van de nu 16-jarige activiste. Ze wilden een voorstelling maken over klimaatverandering en het verhaal van Jayden had de menselijke dimensie waar ze naar op zoek waren, vertellen ze in hun repetitieruimte.

In Louisiana, waar Jayden woont, leven veel mensen van de olie-industrie, zegt Mans. „Door de eis van haar klimaatgroep om te stoppen met fossiele brandstoffen werd ze de vijand van de buren. Er werd een steen door de ruit gegooid en hun kat is vermoord. Ouders van vriendinnen zeggen hun dochters dat ze niet met Jayden mogen spelen, dus ze is onder meer haar beste vriendin kwijtgeraakt.”

Ook binnen het gezin van Jayden voltrok zich zo’n strijd, want ze kwam lijnrecht tegenover haar vader te staan, die altijd zijn brood had verdiend met werk op olieplatforms. Met als extra complicatie dat haar moeder haar kant koos. Eijmers: „Haar moeder, een native American, streed voordien met haar man voor het openblijven van olieplatforms. Maar na de olieramp voor de kust van Louisiana in 2010, met het lekkende BP-platform Deepwater Horizon, is ze van mening veranderd. Met een visser is ze toen op zee gaan kijken. Ze hebben een pelikaan, die onder de olie zat, uit het water gevist en die is in haar armen gestorven.” Mans: „Haar vader werd werkloos door het sluiten van het olieplatform. De armoede en de verdeeldheid over de klimaatkwestie leidde tot veel spanningen. Haar ouders zijn nu gescheiden.”

Lees meer over Jaydens zaak in de Teenvogue: Suing the Government

Fundamenteel recht

De groep van 21 werd „de schrik” van de regering-Obama en -Trump, zeggen de theatermakers. Mans: „Als ze winnen, verandert dat de wereld. Maar een team van advocaten haalt alles uit de kast om te voorkomen dat de zaak daadwerkelijk voor de rechter komt.”

In 2016 weigerde een rechter de zaak van de jongeren te verwerpen: een gezonde leefomgeving was volgens haar een fundamenteel recht. In januari dit jaar werd de zaak door een hogere rechter alsnog afgewezen. De advocaten van de jongeren, die worden vertegenwoordigd door non-profit organisatieOur Children’s Trust, hebben aangekondigd in beroep te gaan.

Ze is geen Greta Thunberg, die altijd goed uit haar woorden komt

Lindertje Mans

Van de 21 kan Jayden het best concreet maken dat klimaatverandering haar leven aantast. Mans: „De overstroming heeft haar leven verwoest, zegt Jayden. Sindsdien slaapt de familie op matrassen op zolder. Het huis is overwoekerd door schimmel. Volgens haar had de storm die de ramp veroorzaakte een kracht die één keer in de duizend jaar zou moeten voorkomen. Terwijl het gebied in twee jaar ook acht keer door stormen werd getroffen die één keer in de vijfhonderd jaar zouden moeten voorkomen. Het is aantoonbaar een belachelijke hoeveelheid natuurgeweld.”

Vastberaden

In de voorstelling spelen de twee, in de regie van Thomas Schoots, ontmoetingen tussen Jayden en haar advocate, moeder, vader en vriendinnetje. Wat ze vooral willen laten zien, is hoe vastberaden Jayden is. Eijmers: „De strijd is voor haar kraakhelder, ze twijfelt niet.” Mans: „Ze is geen Greta Thunberg, die altijd goed uit haar woorden komt. Het vertederende aan Jayden is dat ze in het openbaar niet zo goed kan spreken, maar het toch doet, zenuwachtig, trillend en van een briefje. Dat maakt haar optreden nog dapperder.”

Twijfel is meer iets voor hun eigen generatie, aldus de twee theatermakers, dertigers. Mans: „Soms vrees ik: we gaan eraan. Maar ik heb het niet opgegeven. Daarom zijn deze jongeren, die in actie komen, zo inspirerend.” Eijmers: „Er is alle reden voor somberte. Ik heb een zoontje van 1 en ik denk wel eens: als hij straks 34 is, net als ik nu, bestaat Den Haag dan nog? Misschien moet er een grote ramp plaatsvinden voor er echt wordt ingegrepen.”

Dat strijders voor een beter klimaat moeite hebben om sceptici te overtuigen, is wereldwijd het geval. In de voorstelling zegt de vader tegen Jayden dat zij er zelf voor moet zorgen dat hij luistert. Mans: „Ik snap de weerstand van de vader wel. Ik kom uit een klein dorp waar bewoners te hoop lopen tegen de stikstofregels. Ze zeggen: we moeten zorgen dat ze ons werk niet afpakken. Milieubeleid is makkelijker te aanvaarden als het je niet persoonlijk raakt. Maar Jayden geeft haar vader het goede voorbeeld. Ik heb er vertrouwen in dat hij ooit nog zijn standpunt wijzigt.”

Firma MES: ‘The Biggest Lawsuit on the Planet’. Première 14/3, Theater aan het Spui, Den Haag. Tournee t/m 28/5. Inl: firmames.nl