Opinie

De schoonheid van elk ambacht: trefzekere orde

Emma Bruns

We doen graag alsof we het druk hebben maar een aanzienlijk deel van de chirurgie bestaat uit wachten. Als je dienst hebt en er is slechts één operatiekamer beschikbaar en net op het moment dat je daar een kind van zijn blindedarm wilt ontdoen, moet je plaats maken voor de gynaecologen die met spoed een keizersnede willen uitvoeren, ben je gedoemd tot het doden van de tijd.

Tijdens die minuten is er een pagina op het internet waar ik in kan verdwijnen als was het een zwart gat. Ik aarzel of ik ’m zal delen want dan valt u mogelijk hetzelfde lot ten deel. Maar ach, waarom ook niet. Waar we vroeger misschien een beetje voor ons uit zouden mijmeren, scroll ik weleens door de timeline van Oddly Satisfying, een ‘kanaal’ van het platform Reddit.

Mijn favoriete filmpje is een samenvatting van twee minuten waarin het hele proces van het maken van kleurpotloden in een fabriek in Zwitserland in beeld gebracht wordt. Maar ook een extreem goed opgemaakt dekbed, noedels die een patroon vormen in kokend water, een banketbakker die een Chinese tempel inclusief draak van chocola maakt en de perfect uitgevoerde polsstoksprong zijn het bekijken waard.

De filmpjes vertolken een van de mooiste onderdelen van de heelkunde, of misschien wel van elk ambacht. De schoonheid van de eenvoud die zich openbaart in een orde die resoneert met ons gevoel van harmonie. Evenals in de wiskunde geldt in de chirurgie dat als de oplossing van het probleem enorm ingewikkeld is, dat het dan waarschijnlijk niet de juiste is. Maar om dat mogelijk te maken, moet het fundament staan als een huis. Wie uiteindelijk een longtumor uit het lichaam wil halen met een kijkoperatie waarbij je maar één incisie gebruikt van een paar centimeter, kan zich niet permitteren om overbodige bewegingen te maken.

In zijn jongste boek, Grand Hotel Europa, mijmert Ilja Leonard Pfeijffer struinend tussen de ellendige kunst van de Biënnale in Venetië over eútektos. Het Griekse woord voor ‘goed gemaakt’ dat refereert aan ambachtelijk meesterschap. Als ik in een restaurant kom, gluur ik altijd even in de keuken om te kijken hoe de koks de uien snijden; ik kan op een zondagmiddag vol ontzag blijven staan om te zien hoe een vrachtwagenchauffeur achteloos de tientonner achteruit inparkeert. Om nog maar te zwijgen van onze gipsmeesters die na een operatie pratend over hun pubers een prachtig exemplaar om een onderbeen aanleggen.

Verdwijnt het ambacht uit ons zicht? Daar waar je vroeger op zaterdag de markt op liep en oog in oog stond met touwslagers, mandenvlechters en klompenmakers, willen huidige winkelketens ons nagenoeg laten geloven dat wat we kopen zo kant en klaar in het schap is komen vallen. Misschien ook wel om te verbergen dat niet alles met Liefde en Passie is gemaakt maar verworden is tot dubieuze massabezigheden, zoals de presentatoren van Keuringsdienst van Waarde maar al te vaak laten zien.

Toch is er misschien wel meer ambacht dan ooit. De toeristen in Grand Hotel Europa fotograferen op vakantie achteloos de kunstwerken uit vervlogen tijden. De smartphones waarmee ze die foto’s maken zijn zelf een stuk technologie, gemaakt met hetzelfde vakmanschap als dat van de steen- en beeldhouwers die de waterspuwers, apostels en beschermheiligen uit het marmer toverden. In een gemiddelde iPhone zitten uren ambachtelijk gemaakte computercode, microsensoren en andere snufjes die de techniek vergen van een horlogemaker. Het zwarte rechthoekige voorwerp dat we dagelijks gebruiken, is eigenlijk een kleine kathedraal.

We zijn eindelijk aan de beurt. De baby heeft veilig de baarmoeder verlaten en voor ons ligt een jongetje van acht. Als hij onder narcose is, halen we netjes de boos ontstoken blindedarm uit zijn buik. Elke handeling is het resultaat van een jarenlang doorgegeven traditie, als in een ouderwets gilde.

Terwijl ik mijn operatiejas uitdoe om het verslag te gaan typen, valt mijn oog op de met precisie gerangschikte

tafel van de operatieassistent. Logisch maar niet overdadig. Minimalistisch en toch precies. Als ik het vanuit de lucht zou fotograferen, zou ik dit zo kunnen posten op Oddly Satisfying. Dat wachten is toch zo gek nog niet.

Emma Bruns is arts-onderzoeker en chirurg in opleiding.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.