Excuses koning voor Nederlands geweld bij onafhankelijkheid Indonesië

Indonesië Koning Willem-Alexander heeft tijdens zijn staatsbezoek aan Indonesië excuses aangeboden voor het Nederlands geweld bij de onafhankelijkheid van Indonesië.
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima worden verwelkomd op paleis Bogor door president Joko Widodo en zijn echtgenote Iriana. Het koningspaar brengt een vierdaags staatsbezoek aan Indonesië.
Koning Willem-Alexander en koningin Máxima worden verwelkomd op paleis Bogor door president Joko Widodo en zijn echtgenote Iriana. Het koningspaar brengt een vierdaags staatsbezoek aan Indonesië. Foto Frank van Beek/ANP

Koning Willem-Alexander heeft dinsdag aan het begin van zijn staatsbezoek aan Indonesië excuses aangeboden voor het Nederlandse geweld bij de onafhankelijkheidsstrijd van het land.

„Voor de geweldsontsporing aan Nederlandse zijde in die jaren wil ik hier nu, in navolging van eerdere uitspraken van mijn regering, mijn spijt uitspreken en excuses overbrengen”, zei de koning tijdens zijn toespraak, in aanwezigheid van de Indonesische president Widodo. „Dit doe ik in het volle besef dat de pijn en het verdriet van de getroffen families generaties lang voelbaar blijven.”

Historica Lara Nuberg, schrijver van het blog gewooneenindischmeisje.nl, noemt het een „heel mooi gebaar” dat het staatsbezoek hiermee begonnen is. Nuberg: „Je kunt je niet op een gezamenlijke toekomst focussen zonder te beseffen wat er in het verleden is gebeurd.”

De excuses zullen in Indonesië goed worden ontvangen, denkt Nuberg. „Het is waardevol voor zij die vaders of echtgenoten zijn verloren.” Nuberg hoopt dat de excuses voor de onafhankelijkheidsstrijd uiteindelijk de weg vrijmaken voor een bredere spijtbetuiging over de kolonisatie. „Het is een eerste stap waarmee we als Nederland beter in de spiegel leren kijken.”

Lees ook: ‘Alsof wij er niet toe doen: dat irriteert’

Oud-minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot sprak tegenover NOS Radio 1 over een „mooi en koninklijk gebaar”. Bot zelf betuigde in 2005 al spijt voor de zogenoemde politionele acties in de jaren veertig.

De Federatie Indische Nederlanders zegt juist „onaangenaam verrast” en „diep getroffen” te zijn door de excuses van de koning. Met de verontschuldiging wordt volgens de Federatie „voorbij gegaan aan het leed” van Indische Nederlanders door Indonesische paramilitaire organisaties.

Nieuw onderzoek

In 1995 bracht toenmalig koningin Beatrix een staatsbezoek aan Indonesië. Zij zou toen al excuses hebben willen maken, maar de regering zou dit destijds niet hebben gewild. De conclusie van regeringsonderzoek uit 1969 (bekend als de Excessennota) was dat Nederlandse militairen zich tijdens die periode „correct hadden gedragen”. De afgelopen decennia doken echter meermaals verhalen op over wreedheden die door Nederlandse militairen waren uitgevoerd tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd, die duurde van 1945 tot 1949.

Lees ook: De handel met Indonesië lonkt, maar het verleden leeft voort

Wel bood ambassadeur Tjeerd de Zwaan in 2011 namens de regering „diepe verontschuldigingen” aan voor een specifieke gebeurtenis tijdens de oorlog. Dat ging om het bloedbad in Rawagede in 1947, waarbij ruim vierhonderd mannen werden gedood. Later volgde, na een vonnis van de rechtbank in Den Haag, een schikking en formele excuses van de staat.

Volgend jaar verschijnt op verzoek van kabinet-Rutte II een nieuw onderzoek naar de dekolonisatie en het geweld in Indonesië. Excuses voor het koloniale verleden in Indonesië heeft Nederland nooit gemaakt.