Vaar eens vijf weken mee op een containerschip

In afzondering Jezelf tijdelijk afzonderen of bewust de eenzaamheid opzoeken – mensen die dit regelmatig doen, roemen de voordelen. Een betere concentratie, bijvoorbeeld. Of: minder ruimte voor impulsen.

Beeld Getty Images, bewerking NRC

Wat gebeurt er met je als je vijf weken zonder telefoon, computer of televisie leeft? Robert Hassan, hoogleraar communicatiewetenschap in Melbourne, wilde het weten en ging met een koffer vol kleren en boeken aan boord van een containerschip, dat van Melbourne naar Singapore voer. Hij onderzocht wat de afzondering met hem deed en schreef het op in zijn boek Uncontained.

Hassans conclusie: hij kan het iedereen aanbevelen zich zo nu en dan af te zonderen. Want ook als je niet vijf weken aan boord kan van een schip, heeft het zo zijn voordelen vrij te zijn van afleidingen, leerde Hassan. Jezelf loskoppelen van apparatuur is daar een belangrijk onderdeel van, mailt hij vanuit Australië. „Vrije tijd is tegenwoordig op de bank liggen en Netflix kijken, moe naar bed gaan, terwijl je via je telefoon verbonden blijft aan afspraken en deadlines. Het is lastig om die digitale dictatuur tegen te gaan.”

Wie bewust een dag de mobiele telefoon uit laat staan, in het weekend de computer niet aanraakt en vermaak zonder scherm zoekt, verovert autonomie en controle terug, stelt Hassan. „Het klinkt misschien wat melodramatisch, maar sinds ik mijn leven heb aangepast, heb ik heb het gevoel alsof een chirurg een tumor uit mijn hersens heeft verwijderd. Ik heb de vrijheid ervaren, zonder de verslaving aan digitale technologie.”

Lees ook deze reportage: Schoonmaken helpt ‘ontstressen’, volgens de Japanse monnik

Boshutje

Jezelf (tijdelijk) buiten de samenleving plaatsen of bewust de eenzaamheid opzoeken. Mensen die zich geregeld even afzonderen, roemen de voordelen. Stress en impulsiviteit gaan omlaag, concentratie gaat omhoog. Het tijdsbesef verandert en verveling verdwijnt. Het geheugen diept ongevraagd herinneringen op, de band met de natuur versterkt.

Zo heeft Bill Gates zijn befaamde ‘thinkweeks’, waarin hij zich een week in een boshutje opsluit. Deze gewoonte ontwikkelde hij in zijn tijd bij Microsoft, toen de te lezen boeken, tijdschriften en kranten zich opstapelden. Deze weken gebruikt hij nu nog steeds om te lezen, zelf te schrijven en nieuwe plannen te bedenken.

Al heeft afzondering niet per definitie met kluizenaarschap te maken. Robert Hassan leefde samen met de bemanning op het containerschip, de negentiende-eeuwse filosoof Kierkegaard sprak tijdens zijn periodes van afzondering geregeld stadsgenoten in zijn woonplaats Kopenhagen aan. Het gaat er vooral om jezelf bewust los te trekken van het alledaagse, zeggen de adepten, om zo tot nieuwe inzichten te komen.

Bill Gates houdt soms een ‘thinkweek’, waarin hij zich in een boshutje opsluit

Voor Aaldrik Pot, medewerker van Staatsbosbeheer, is de connectie met de natuur bijvoorbeeld een belangrijke reden om zich regelmatig af te zonderen. Hij verbleef als vogelwachter met zijn vrouw Nicolette 122 dagen op het onbewoonde en voor bezoekers ontoegankelijke Waddeneiland Rottumerplaat. „Je merkt pas echt hoe overweldigend de natuur is als je uren van tevoren een onweersbui aan ziet komen, en je huisje in alle voegen kraakt wanneer die overtrekt”, vertelt Pot. Daarnaast werd hun dagschema bepaald door het getij – bij vloed was een groot deel van het eiland onbereikbaar.

Inmiddels gebruikt Pot deze afzondering in de natuur dagelijks als een manier om stress en impulsief gedrag te verminderen. „Ik heb een kantoorbaan bij Staatsbosbeheer, als provinciaal adviseur. Als ik direct naar huis ga, dan ga ik zitten snoepen of mezelf belonen door iets duurs te kopen dat ik heel graag wil.”

Maar gaat hij nog een uurtje op een boomstam in het bos zitten, dan voelt hij hoe al die wensen en verlangens langzaam verdwijnen. Het is wat Japanners shinrin-yoku noemen: in het bos zijn, om je geestelijk beter te voelen. Pot: „Je kunt zoiets heel goed inpassen in je dagelijkse leven, alleen al door een wandeling tijdens de lunch te maken. Buiten zijn, je hoofd ordenen – het zorgt er allemaal voor dat je daarna beter en geconcentreerder werkt.”

Lees ook dit interview met bedrijfsarts Willem van Rhenen: ‘We werken niet te veel, we laden te weinig op’

Stilte

Het loslaten van je ego, zo noemt filosoof en schrijver Jan-Hendrik Bakker de boservaring van Aaldrik Pot. Bakker schreef over afzondering en de mensen die het opzochten in zijn boek In Stilte. „Wat je zelf wil en vindt wordt tot zwijgen gebracht in stilte”, zegt Bakker. „Andere dingen worden waardevoller – dingen die groter zijn dan je eigen bestaan, zoals inderdaad de natuur.” Dat te ontdekken is een verrijkende ervaring, ontdekte hij.

Hij merkt dat zelf als hij gaat hardlopen: na een tijdje verdwijnt het ego. „Vaak vinden mensen dat ‘niets’ eng – ze zetten muziek op of grijpen naar hun telefoon. Maar juist als je niets ervaart, merk je dat zoiets bevrijdend werkt”, zegt Bakker. Hij beschrijft bijvoorbeeld hoe bij de hoofdpersonen in zijn boek de verveling verdwijnt. Ze kunnen uren naar de natuur kijken, maar wat aanrommelen of rondwandelen. Daardoor kunnen ze met meer focus nadenken, zeggen zij. Sommige filosofen en schrijvers laten hun boeken zo in hun hoofd ontstaan.

Bij Robert Hassan doken er allerlei herinneringen op tijdens zijn periode van afzondering. „Ik wist niet eens dat die zo diep verscholen nog aanwezig waren in mijn hoofd”, zegt hij. Niet alle herinneringen waren even leuk, er kwamen ook dingen terug van dertig jaar geleden waar hij zich voor schaamde. Maar door ze opnieuw te beleven leerde Hassan zichzelf beter kennen. En zo snapte hij ineens waarom hij bepaalde beslissingen nam.

Hij wenst het iedereen toe, zegt hij. Want zelfs al heb je niet de mogelijkheid om vijf weken op een boot of op een onbewoond eiland te zitten, je kunt er ook thuis genoeg van leren. „Stop een dag in de week je telefoon in de la en bekijk je leven even van een afstand. Bevalt het goed, zorg dan dat je nóg vaker je telefoon uitzet.”