Onverwachte excuses stuiten op waardering én woede

De excuses van de koning voor de politionele acties in Indonesië zullen naar verwachting niet tot extra schadeclaims leiden. Daar zijn ze te vaag voor.

Koning Willem-Alexander en koningin op het Nederlandse ereveld Menteng Pulo, waar 4.300 Nederlanders liggen die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog.
Koning Willem-Alexander en koningin op het Nederlandse ereveld Menteng Pulo, waar 4.300 Nederlanders liggen die omkwamen tijdens de Tweede Wereldoorlog en de onafhankelijkheidsoorlog. Foto Hafidz Mubarak/Reuters

Overwegend waarderende woorden in de Tweede Kamer voor de excuses die koning Willem-Alexander dinsdag in Jakarta heeft gemaakt voor de Nederlandse geweldsontsporingen tijdens de onafhankelijkheidstrijd na 1945. Organisaties van militairen die in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger hebben gediend zijn daarentegen boos en teleurgesteld.

De Vereniging Maluku4Maluku zegt „verbijsterd” te zijn en ervaart de excuses als „een regelrechte provocatie” van de Molukse samenleving. De Federatie Indische Nederlanders is „onaangenaam verrast en diep getroffen” door de excuses van de koning. Het Veteranenplatform „respecteert” het gebaar van de koning om spijt te betuigen.

Advocaat Liesbeth Zegveld die diverse procedures heeft gevoerd en nog heeft lopen tegen de Nederlandse staat vanwege het militaire optreden ten tijde van de zogeheten politionele acties, verwacht niet dat de excuses zullen leiden tot meer schadeclaims vanuit Indonesië. De spijtbetuiging is volgens haar in zulke „algemene bewoordingen” gesteld dat er „geen rechtspraak op valt te baseren”.

Niet verjaard

Veel belangrijker is volgens haar de uitspraak van de Hoge Raad van een jaar geleden dat de misdaden die Nederlandse militairen toen pleegden niet als verjaard kunnen worden beschouwd. In zekere zin volgen de excuses de eerdere rechterlijke uitspraken, meent Zegveld.

Zij begrijpt de boosheid van Indische Nederlanders die stellen dat zij destijds hebben geleden onder het geweld van de Indonesische vrijheidsstrijders. Maar het verschil is wel dat het geweld van de Nederlandse militairen werd aangestuurd door een overheid die hierop aanspreekbaar is gebleken. Dat gold niet voor de vrijheidsstrijders.

Premier Rutte zei dinsdag tegenover journalisten het „niet nodig” te vinden excuses uit te spreken voor de gehele kolonisatieperiode. Het speelt volgens hem niet in Indonesië. Bovendien ligt het in zijn ogen ingewikkeld omdat „naarmate die gebeurtenissen verder weg liggen, het moeilijk is om daar met de bril van nu een moreel oordeel over te geven”, zei hij.

Excuses waren verrassing

De excuses van koning Willem-Alexander kwamen voor Tweede Kamerleden als een verrassing. Er is van tevoren ook niet vanuit de Kamer op aangedrongen. De zaak leek in 2005 afgedaan met de uitspraak van toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Ben Bot (CDA) in Jakarta dat Nederland zich in 1945 „aan de verkeerde kant van de geschiedenis heeft bevonden”.

Lees ook: De handel met Indonesië lonkt, maar het verleden leeft voort

Bot zelf zei vorige week aan de vooravond van het staatsbezoek over het eventueel maken van excuses nog dat Nederland moet „ophouden’’ met deze „zelfkwelling’’. Maar nu ze toch zijn uitgesproken heeft Bot het over een „mooi en koninklijk gebaar’’.