Opinie

Hou toezicht op de emancipatie

Voor tal van publieke belangen is er een toezichthouder. Richt er ook een op voor gelijke behandeling, betogen .
Illustratie Hajo

Het is een misvatting te denken dat de emancipatie in Nederland is voltooid. In de twintigste eeuw zijn er wetten gekomen die het recht van vrouwen op gelijke behandeling bij de toegang tot arbeid, arbeidsvoorwaarden, beloning en sociale zekerheid hebben verankerd. Er waren de mijlpalen van de invoering van het vrouwenkiesrecht in 1919 en van het toekennen van handelingsbekwaamheid aan getrouwde vrouwen in 1956. En met artikel 1 van de Grondwet is het garanderen van gelijke behandeling, rechten en kansen zelfs de meest fundamentele grondgedachte waarop onze samenleving is gebouwd.

Maar met de gelijkheid staat het er niet goed voor. Qua gendergelijkheid doen we het internationaal gezien steeds slechter; zo zakte Nederland in het Global Gender Gap Report 2019 afgelopen jaar van de 27ste naar de 38ste plaats. Ook discriminatie van etnische minderheden op de arbeidsmarkt blijft een hardnekkig probleem. Wij pleiten daarom voor de oprichting van een Nederlandse Emancipatie Autoriteit, afgekort: NEMA.

De term ‘emancipatie’ verwijst in zijn oorspronkelijke betekenis naar de mogelijkheid op eigen termen aan de maatschappij te kunnen deelnemen. Niettemin lijkt emancipatie in Nederland meer op een uitnodiging voor een feest, waar minderheden in de voorgeschreven pas mogen meedansen maar niet hun eigen muziek mogen draaien.

Definitiemacht: wat is van belang?

Kijken we naar gendergelijkheid, dan blijkt dat – behalve dat er grote economische ongelijkheid is – ook de definitiemacht van vrouwen nog ver achterloopt bij die van mannen. Wat is van belang en wat niet? Vrouwen hebben noch in de politiek, noch in het bedrijfsleven en noch in de wetenschap een belangrijke stem in de koersbepaling. Nederland heeft nog nooit een vrouwelijke premier gehad en vrouwen zijn sterk ondervertegenwoordigd in alle vormen van het openbaar bestuur.

Lees ook deze column: Bij voltijd-werk hoort een voltijd-schoolsysteem

Ook in kunst, cultuur en media bepalen mannen meestal wat kwaliteit heeft en wat niet, wie iets van belang te zeggen heeft en wie niet. Zo is in de vaste collecties van musea sporadisch werk van vrouwelijke kunstenaars te bewonderen, vallen vrouwen in de boeken- en filmwereld bij hoge uitzondering in de prijzen en krijgen vrouwen in de media minder vaak een podium dan mannen.

Ook in de gezondheidszorg zien we dit gebrek aan definitiemacht terug. Vrouwen lopen bijvoorbeeld bij hart- en vaatziekten een hoger risico op overlijden dan mannen. De herkenning van symptomen en de werkzaamheid van geneesmiddelen wordt namelijk vooral getest op mannen. Hormonale schommelingen bij vrouwen worden als ‘stoorzender’ gezien in onderzoeksexperimenten.

Mannen met zorgtaken

Door gebrek aan zeggenschap en aanwezigheid kunnen politieke minderheidsgroepen in onze samenleving als gevolg van hun klasse, kleur, religie en (in)validiteit niet op gelijke behandeling rekenen. En ook voor mannen met zorgtaken geldt dat zij niet dezelfde rechten hebben als vrouwen. Denk aan het geboorteverlof voor vaders dat niet alleen veel korter is dan het verlof dat moeders krijgen, maar ook maar 70 procent betaald is.

De kern van het probleem is dat emancipatie in Nederland vooral gezien lijkt te worden als een zaak voor en door hen die willen emanciperen. De daadwerkelijke toepassing en handhaving van het recht op gelijke behandeling wordt niet actief gemonitord. Denkt iemand gediscrimineerd te worden en geeft de werkgever, dienstverlener of andere partij een klager nul op het rekest? Dan is de enige optie de gang naar de rechter of naar het College voor de Rechten van de Mens. Om veel redenen is dat niet aantrekkelijk. Denk alleen al aan de tijd, het geld en de onzekere uitkomst die ermee is gemoeid. Ook maatschappelijk gezien is deze route weinig bevredigend. Een rechterlijke uitspraak biedt een oplossing voor een individueel geschil, terwijl onderliggende problemen niet worden aangepakt.

Actief toezien

Een structureel probleem vraagt om een structurele oplossing. De overheid moet het wettelijke waarborgen van gelijkheid en gelijke kansen voor iedereen in onze pluriforme maatschappij kracht bijzetten. Een Emancipatie Autoriteit zou actief moeten toezien op de toepassing en handhaving van gelijke kansen en de verantwoordelijkheid daarvoor niet langer neerleggen bij hen die het probleem ervaren.

Lees ook deze column: ‘In deze discussie ben je al snel geen individu meer maar een vrouw’

Wat rechtvaardigt het feit dat we tegenwoordig wel algemene toezichthouders hebben voor tal van publieke belangen – zoals de Autoriteit Financiële Markten, de Autoriteit Consument en Markt en de Nederlandse Zorgautoriteit – maar niet voor het waarborgen van onze meest fundamentele grondwettelijke norm van gelijke behandeling? In regering en parlement kan telkens een andere politieke wind waaien, maar zo’n autoriteit zorgt dan voor een coherent en continu beleid voor toezicht en handhaving.

De praktijk laat zien dat wetgeving zonder een actief en doordacht toezichts- en handhavingsbeleid tot symboolwetgeving vervalt, en niet bijdraagt aan het doorbreken van allerlei hardnekkige vooroordelen die het zelfbeschikkingsrecht van mensen in de weg staan. Het is de hoogste tijd dat de overheid zelf het goede voorbeeld gaat geven.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.