Reportage

Excuses zijn prima maar het is nog niet voldoende

Indonesië De excuses van de koning zijn niet bij alle Indonesiërs goed gevallen. De datum van de onafhankelijkheid blijft een gevoelig punt.

Koning Willem-Alexander en koningin Maxima bij aankomst op het vliegveld in Jakarta.
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima bij aankomst op het vliegveld in Jakarta. Foto Frank van Beek.

„Heel mooi.” „Goed voor de onderlinge verhoudingen.” „Speciaal.” In Jakarta, bij het nationale monument dat voor de onafhankelijkheidsstrijd is opgericht, zijn de meeste Indonesiërs positief over de excuses van koning Willem-Alexander. Een enkeling zegt: „Wel een beetje aan de late kant.”

De excuses voor het ontspoorde Nederlandse geweld, nadat Indonesië de eigen staat al had uitgeroepen, verdelen de intellectuelen van het land zo’n beetje in twee groepen, vertelt historicus Bonnie Triyana, die zich met het koloniale verleden en de onafhankelijkheidsoorlog bezighoudt.

Persoonlijk is hij dinsdag vooral opgetogen en blij. Excuses van een staatshoofd, daar kunnen geen verzoenende woorden van een ambassadeur, minister van Buitenlandse Zaken of premier tegenop. „Wat de koning heeft gedaan, is moreel juist.”

Groep één van de Indonesische ‘denkers’ is dat met hem eens. Zij zijn positief en concluderen zelfs dat Indonesië hier wel een morele les uit kan trekken, zeg Triyana: „De Nederlandse koning is kennelijk dapper genoeg om dit te doen. Waarom doet de Indonesische overheid niet hetzelfde, vragen zij zich af.” En dan gaat het niet om het Indonesische geweld tegen Nederlanders in die oorlogstijd, maar het overheidsgeweld tegen de eigen bevolking.

Lees ook: En dan decennia later maakt ook het staatshoofd excuses voor excessief geweld in Indonesië

Neem het jaar 1965. Toen vond in Indonesië een massamoord plaats. Tussen de vijfhonderdduizend en een miljoen Indonesiërs werden vermoord, onder het mom van de strijd tegen de communistische partij, die een staatsgreep zou hebben geprobeerd te plegen. Er is maar weinig kritisch onderzoek naar gedaan en er is nooit verantwoording voor afgelegd. Dat zou wel moeten, zeggen deze critici.

Groep twee heeft vooral twijfels bij de oprechtheid van de excuses van Willem-Alexander, vertelt Triyana. Dat is omdat hij op één speciaal punt geen stap verder heeft gedaan dan regeringsvertegenwoordigers eerder: de erkenning van de Indonesische onafhankelijkheidsdatum. Kort na de bevrijding riepen zij die uit, 17 augustus 1945. Die jaarlijkse feestdag viert Indonesië met spelletjes die aan Koningsdag doen denken – zaklopen en koekhappen. Nederland heeft staatkundig gezien altijd vastgehouden aan de datum van de soevereiniteitsoverdracht, december 1949.

Goed, de koning feliciteerde Indonesië wel met het 75-jarig bestaan van de republiek – dat is dus in augustus dit jaar. Hij zei dat de Nederlandse regering die datum in 2005 „uitdrukkelijk” had aanvaard, in politieke en morele zin. Alleen zien Indonesische critici het liefst dat Nederland die datum voluit erkent, ook in juridische zin, en dat gebeurde niet. „Sommige mensen zien daarin een bevestiging dat de excuses toch niet helemaal van harte waren”, zegt Bonnie Triyana.

Voor de groep nabestaanden, de vrouwen en kinderen die achterbleven nadat hun mannen werden geëxecuteerd, speelt nog iets anders mee. Weduwen en nabestaanden hebben nog enkele tientallen rechtszaken lopen in Nederland om schadevergoeding te krijgen. Zij willen de excuses alleen aanvaarden als ook die compensatie en het erkennen van de onafhankelijkheidsdatum zijn geregeld.