Opinie

De verborgen logica van de corona-crisis

Tom-Jan Meeus

Als de Haagse agenda door de een of andere crisis in de war wordt geschopt, mag Den Haag het hoofd graag in de wind gooien: ‘Zal zo’n vaart niet lopen.’ Dus toen BNR Nieuwsradio premier Rutte maandag vroeg naar de wereldwijd kelderende beurskoersen en olieprijzen door de coronacrisis, volgde een klassiek Hollands antwoord: „Wij staan er zo goed voor, wij kunnen wel een klap krijgen.”

Kom maar op met je corona.

Evengoed zit in deze crisis een boeiende politieke logica verborgen. Een logica die haaks staat op het nationalisme en het isolationisme die al jaren de kop opsteken.

Grenzen dicht werkt nu eenmaal niet tegen een virus. Uitgerekend in de Italiaanse regio waar de Lega van populist Salvini zijn thuisbasis heeft, blijkt corona het hardste toe te slaan.

De werkelijkheid is: deze hele crisis schrééuwt om internationalisme. Want ook weerzin tegen de EU is erg onlogisch ter bestrijding van corona: zonder samenwerking, vooral een open uitwisseling van informatie, zal het Europa nooit lukken het virus onder de duim te krijgen.

Iets vergelijkbaars heb je met argwaan tegen wetenschap – nog zo’n populair politiek tactiekje van de laatste jaren. Juist nu heeft de hele wereld er belang bij dat die inzichten niet zozeer worden gewantrouwd maar ogenblikkelijk worden uitgewisseld.

Je kunt je achteraf ook de vraag stellen of Trumps handelsoorlogen met China niet te veel wantrouwen hebben gewekt: America First is geen geweldig concept als je van Chinese informatie afhankelijk bent.

Het populisme speelt vaak vaardig in op het menselijke verlangen pech aan anderen te wijten. Dat zal ook in deze crisis gebeuren, dit weten we nu al. Vorige week was er een eerste Kamerdebat over corona, waarbij opviel dat het CDA geforceerd afstand hield van minister Bruins (Medische Zorg, VVD), terwijl de PVV klaagde dat de minister te veel op deskundigen leunt. Dan liever Henk en Ingrid blijkbaar.

Die partij zinspeelt natuurlijk op (latere ) fouten van het kabinet, en misschien werkt het, wie zal het zeggen. Maar je denkt ook: voor constructieve politici kan het toch niet ingewikkeld zijn om uit te leggen dat juist deze crisis, waarin vooral ouderen gevaar lopen, alleen is te bestrijden met samenwerking. Samenwerking in het binnenland, samenwerking met het buitenland, samenwerking in de wetenschap. Terwijl de populistische aanpak van anderen verwijten maken – over hun beslissingen, hun gedrag, hun kennis – weinig tot niets aan een oplossing bijdraagt.

Het is lang geleden dat een crisis, hoe ongemakkelijk ze ook is, zoveel kansen bood aan het anti-populisme.

Correctie (12-03-2020): In een eerdere versie stond per abuis ‘aan anderen te verwijten’. Dit moet ‘aan anderen te wijten’ zijn. Dit is nu aangepast.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.