Veel ouderen zijn in Bergamo ten dode opgeschreven

Gezondheidszorg Corona is veel ernstiger dan een griep, zegt een Italiaanse arts. „Als het zo doorgaat zullen de ziekenhuizen geen ruimte meer hebben.”

De ingang van de eerste hulp van een ziekenhuis in Turijn.
De ingang van de eerste hulp van een ziekenhuis in Turijn. Foto Marco Bertorello / AFP

Toen de zalen van het Gavazzeni ziekenhuis in Bergamo een dikke week geleden stukje bij beetje werden ontruimd, „keek ik dat een beetje verbaasd aan”, vertelt arts Daniele Macchini op Facebook.

De intensive care werd zo veel mogelijk leeg gemaakt, lopende behandelingen die niet urgent waren, gestopt. „In de gangen van het ziekenhuis was het onwerkelijk stil en leeg. Onze vijand verkeerde nog in de schaduw.’’

En toen kwam het coronavirus ook naar Bergamo, een belangrijke stad ten noordoosten van Milaan.

„De situatie is nu op z’n zachtst gezegd dramatisch”, schreef hij zaterdag in een lang en veel gedeeld bericht op Facebook. „Ik heb er geen andere woorden voor. Het is letterlijk oorlog geworden en het is dag en nacht een strijd.”

Hij beschrijft hoe de ene na de andere patiënt wordt binnengebracht. Positief, positief, positief. De bordjes op de bedden zijn allemaal rood: longontsteking aan twee kanten. Veel ouderen zijn ten dode opgeschreven.

„Laten we ermee stoppen te zeggen dat dit lelijke griep is, schrijft hij. „Een klassieke griep besmet een veel kleinere populatie over een periode van meer maanden, en er zijn ook veel minder vaak complicaties.”

Vooral bij ouderen tast Covid-19 direct de longen aan, zegt hij. Ook al zijn veel overledenen verzwakt door andere ziektes, de doodsoorzaak is dan toch het virus. „Ik begrijp de noodzaak om geen paniek te zaaien, maar wanneer de boodschap over het gevaar van wat er aan het gebeuren is, niet aankomt bij mensen en ik nog steeds hoor dat mensen zich niets aantrekken van de aanbevelingen […] krijg ik de rillingen.’’

Lees ook: Wie krijgt er nog hulp als de ziekenhuizen vol zijn?

Het is nog geen drie weken geleden dat de eerste Italiaan positief werd bevonden en dat een paar uur later de eerste dode werd gemeld. Wat wekenlang vooral een probleem van China leek te zijn, werd ineens een Italiaans, en daarmee ook een Europees probleem.

Op zo’n explosieve uitbarsting was zelfs het goede stelsel van gezondheidszorg in het noorden van het land niet berekend. In allerijl wordt nu geprobeerd iets te doen aan de tekorten van mensen en materiaal, en tegelijkertijd de zorg zo te herschikken dat die beter is toegerust op wat Macchini en veel andere artsen omschrijven als een oorlogssituatie.

Een enkele arts heeft in de media verteld dat, net als in een oorlog, besloten moet worden wie de meeste kans heeft om gered te worden, maar volgens een spil in het coronaweb, Massimo Galli van het Luigi Sacco ziekenhuis in Milaan, is de schaarste aan mensen en middelen niet zó groot. Nog niet. Virologen voorspellen wel dat in Lombardije pas volgende maand de piek van het aantal besmettingen zal worden bereikt. En dan komt de rest van Italië.

Beademing

Iedere dag om zes uur ’s middags komt het nieuwste oorlogsbulletin. In het kantoor van de Bescherming Burgerbevolking begint dan de internetstream. Met een viroloog op een veilige meter afstand naast zich, geeft directeur Angelo Borrelli de stand van zaken door.

Hij begint altijd met het aantal mensen dat is genezen. Dinsdagavond waren dat er ruim duizend, 280 mensen erbij. Maar dan komen de besmettingen: nu zijn 8.514 mensen positief getest, ruim 500 meer dan maandag. Het dodental is gestegen naar 631, 168 meer dan maandag.

Borrelli geeft ook steeds de cijfers door over de twee zaken waaraan het meest behoefte is: mondkapjes en beademingsapparatuur. Er zijn dinsdag 300.000 mondmaskers uitgedeeld. Er komen ook ruim tweeduizend beademingsapparaten aan, die de komende dagen naar de ziekenhuizen gaan, allereerst Lombardije, met de helft van de besmettingen.

Doel is zo meer intensive care eenheden te krijgen. Nu liggen er 877 patiënten op de intensive care, van wie wederom de helft in Lombardije. Maar er zijn er meer nodig. In sommige ziekenhuizen zijn ook de operatiekamers veranderd in een ic.

Er is ook meer zorgpersoneel nodig. In de meeste ziekenhuizen in het noorden worden de overuren niet eens meer geteld. In sommige plaatsen hebben artsen en verpleegkundigen in het ziekenhuis geslapen omdat er niemand bereid was om hen af te lossen, elders ontstaan er tekorten omdat ook medisch personeel besmet raakt – eerder deze week waren er ruim tweehonderd artsen en verpleegkundigen in quarantaine. Eind vorige week heeft het kabinet geld beschikbaar gesteld om extra mensen aan te nemen: vijfduizend artsen, tienduizend verpleegkundigen, vijfduizend verpleegassistenten. Maar die zijn niet meteen te vinden. De verpleegkundigen die eind van het schooljaar examen zouden doen, hebben te horen gekregen dat hun examen naar deze maart is vervroegd. In de hoop dat ze meteen aan de slag gaan.

Lees ook: Eerst de storm, nu corona: de carnavalsoptocht gaat opnieuw niet door

Coronapatiënten scheiden

Al doende is ook de organisatie veranderd. Om te beginnen politiek. Na veel strubbelingen ligt het primaat nu bij het kabinet. Gezondheidszorg valt officieel onder de regio’s, maar nadat die met verschillende en soms onderling tegenstrijdige maatregelen kwamen, heeft premier Conte alle macht naar Rome getrokken. Vóór de Eerste Hulp-afdelingen van ziekenhuizen zijn tenten en containers geplaatst. Doel is daar, en niet binnen, coronapatiënten van de rest te scheiden. In verschillende ziekenhuizen heeft een coronapatiënt op de Eerste Hulp mensen besmet die daar voor andere kwalen waren.

Bijna alle niet-urgente operaties zijn uitgesteld en ziekenhuizen hebben de taken verdeeld. Sommige ziekenhuizen nemen alleen coronapatiënten op, anderen alleen de ‘gewone’ zieken. Vanuit Lombardije, waar de ziekenhuizen overbelast zijn geraakt, zijn ‘gewone’ patiënten overgebracht naar andere regio’s.

In Lombardije is dit niet genoeg. Vittoria Demicheli, directeur gezondheidszorg in Milaan, zei dinsdag in de Italiaanse pers dat het virus zich zo snel verspreidt, dat de procedures van de eerste dagen zijn aangepast. Niet iedereen kan meteen worden getest, patiënten met de ergste verschijnselen krijgen voorrang. Nagaan met wie een patiënt in contact is geweest, wordt overgelaten aan de betrokkene zelf. Het met twee telefoontjes per dag controleren van mensen die in quarantaine zitten, blijkt onhaalbaar. Wat betreft capaciteit „zitten we op het randje”, zei hij. „Als het zo doorgaat zullen de ziekenhuizen geen ruimte meer hebben.”

En dan is dit nog Lombardije, de Italiaanse regio met de beste gezondheidszorg. Ieder jaar komen duizenden mensen uit het zuiden van het land voor goede medische zorg naar het noorden. Men is bang dat ook mensen in het zuiden op grote schaal besmet raken en zorg nodig hebben. De vrees bestaat dat de ziekenhuizen dat daar helemaal niet aan kunnen.