Wil het Witte Huis wel weten hoe de corona-uitbraak verloopt?

Coronavirus De Amerikaanse gezondheidsdienst CDC heeft moeite om greep te krijgen op de epidemie. Trump lijkt vooral gebrand op het cosmetisch laag houden van het aantal besmettingen.

De Amerikaanse vicepresident Mike Pence, door Trump belast met de coordinatie van het indammen van de epidemie, zaterdag tijdens een persconferentie.
De Amerikaanse vicepresident Mike Pence, door Trump belast met de coordinatie van het indammen van de epidemie, zaterdag tijdens een persconferentie. Foto Cristobal Herrera/EPA

Een cruiseschip vaart rondjes even buiten de kust. Aan boord zijn mensen die met het nieuwe coronavirus besmet zijn, de regering wil niet dat zij aan land gaan. Door de omstandigheden aan boord raken meer mensen besmet en ziek. En uiteindelijk moeten ze natuurlijk toch aan land worden gelaten.

Zoals eerder de Diamond Princess bij Japan, zo vaart nu de Grand Princess, met ruim 3.500 mensen aan boord voor de kust van Californië. Het scenario lijkt eender. Ook op dit schip raakten mensen besmet. Woensdag overleed een passagier aan boord. Een halve week later is van zeker 21 mensen vastgesteld dat ze zijn geïnfecteerd met het virus dat Covid-19 veroorzaakt. De nationale garde had hiertoe per helikopter testkits op het schip gedropt.

De Diamond Princess is achteraf wel omschreven als ‘een petrischaal’, waar rond de zevenhonderd mensen besmet raakten. De Japanse regering kreeg veel kritiek op haar trage reactie.

Ook bij de Grand Princess heeft de regering, de Amerikaanse in dit geval, lang geaarzeld hoe in te grijpen. Van de rederij ging het bericht uit dat het schip zondag zou mogen aanleggen in een haven in Californië. Dat werd later herroepen. Het laatste nieuws is dat het maandag mag aanmeren in de haven van Oakland, pal tegenover San Francisco. Daar zal het schip in quarantaine gaan en mogen de passagiers na controle van boord.

Verkiezingsjaar voor Trump

De Amerikaanse staatssecretaris voor Binnenlandse Veiligheid, Ken Cuccinelli, zei vorige week in de Senaat dat de autoriteiten vreesden dat bij het aan land gaan van zoveel (potentieel) besmette mensen ineens een te grote druk zou ontstaan op de gezondheidszorg daar. Deze aarzelende houding komt niet alleen doordat er zo weinig precedent is. Zij hangt vooral samen met de opvattingen van president Trump.

Trump heeft zich uitgesproken tegen het aan land brengen van besmette opvarenden. Zaterdag legde hij uit waarom: „Ik zou de cijfers willen houden waar ze nu zijn.” Trump doelde op het aantal door het virus getroffen patiënten. „Wat mij betreft hoeven de aantallen niet te verdubbelen door één schip. Het was onze fout niet. Ook niet de fout van de mensen aan boord, hoor. En het zijn voornamelijk Amerikanen.”

De onwil van Trump valt niet los te zien van zijn reactie op de uitbraak van het virus tot nog toe. Hij heeft steeds onderstreept dat het aantal zieken in de VS laag ligt, en dat regering en betrokken instanties onder leiding van coronacoördinator en vicepresident Mike Pence de situatie onder controle hebben. Hij beschuldigt media en politieke tegenstanders van het opkloppen van het gevaar, louter om hem en de economie in dit voor hem cruciale verkiezingsjaar te beschadigen.

Trump bagatelliseerde de risico’s soms in dezelfde persconferentie als waarin zijn experts de bevolking probeerden voor te bereiden op een grootschalige uitbraak. De president zei zaterdag dat zijn experts hem hadden aangeraden de mensen van boord te halen om hen te laten onderzoeken. „Ik laat de beslissing aan hen”, zei Trump. Een dezer dagen zou het schip moeten aanmeren.

Internationale achterhoede

In de VS waren maandagmorgen 545 besmettingen in 34 staten bekend. Ten minste 22 patiënten zouden zijn overleden. Die cijfers vallen gezien de dramatische situatie in andere landen voorlopig inderdaad in de categorie geruststellend.

Volgens een staatje van het aantal gevallen per miljoen inwoners, bevinden de VS zich in de internationale achterhoede, tussen dunbevolkte landen als Canada en Nieuw-Zeeland: 1,7 gevallen per miljoen inwoners.

Lees ook: Politici, geef het paniekvirus geen ruimte

Maar hoe betrouwbaar zijn de Amerikaanse cijfers? In het geheel niet, zolang de officiële instantie, de federale gezondheidsdienst CDC, weigert te zeggen hoeveel mensen in de VS zijn getest. Officieel is hiervan de reden dat er inmiddels ook door instellingen op staatsniveau en door commerciële laboratoria mag worden getest. Maar ook dit hangt weer samen met de neiging van de Amerikaanse regering om de situatie rooskleurig voor te stellen.

Vorige week maandag voorspelde een functionaris van de Food and Drug Administration dat er nog dezelfde week „een miljoen tests” beschikbaar zouden zijn. Die woensdag had vicepresident Pence het over „ruwweg 1,5 miljoen tests” tegen het eind van de week. „De tests zijn perfect”, zei Trump tijdens een persconferentie. „Iedereen die wil worden getest, kan worden getest.” Euh nee, zei minister van Volksgezondheid Alex Azar even later: „Alleen met een doorverwijzing van een arts kan iemand worden getest.”

Tijdschrift The Atlantic probeerde het op eigen houtje uit te zoeken met gegevens van alle vijftig Amerikaanse staten plus District of Columbia, waarin hoofdstad Washington ligt. De verslaggevers kwamen vrijdag, het eind van de week, niet verder dan 1.895 geteste Amerikanen. In Zuid-Korea worden 10.000 mensen per dag getest. De staat Oregon, ingeklemd tussen de brandhaarden Californië en Washington, heeft de capaciteit om veertig mensen per dag te testen.

Geknoei van het CDC met een eigen test in het begin van de epidemie, terwijl alle andere tests werden verboden, heeft de gezondheidsdiensten op weken achterstand gezet, zeggen experts bij laboratoria en zorgcentra in Amerikaanse media. Ook heeft de beperking dat alleen personen die in het buitenland in besmet gebied waren geweest werden getest, de onderlinge Amerikaanse besmettingen aanvankelijk uit het zicht gehouden.

Onverzekerden

Los van zorgen over het gebrek aan testkits en voldoende beschermend medisch materiaal, zijn er ook fundamentele zwaktes: de staat van het Amerikaanse zorgstelsel en het feit dat vooral burgers aan de onderkant van de samenleving vaak geen betaald ziekteverlof hebben en zich niet kunnen veroorloven weg te blijven van werk.

Het zorgstelsel is niet voor niets een van de voornaamste verkiezingsthema’s. De progressieve presidentskandidaat Bernie Sanders zegt in elke toespraak dat 87 miljoen Amerikanen onverzekerd dan wel ónderverzekerd zijn. Zijn bewering werd meermaals gecheckt en is overeind gebleven.

Lees ook: In de VS is het coronavirus gepolitiseerd

Van de wel verzekerde Amerikanen is ongeveer een derde onvoldoende gedekt. Voor al deze mensen heeft elke medische handeling, dus ook een virustest, een soms onoverkomelijke financiële consequentie. Dit verhoogt het risico dat deze groep Amerikanen zich niet laat testen. Verzekeringsmaatschappijen hebben vorige week laten weten dat zij „willen samenwerken met publieke en private partijen” om te voorkomen dat medische kosten een barrière opwerpen voor mensen die willen worden getest op of behandeld tegen het virus. Concrete stappen om kosten te schrappen of onderverzekerden anderszins tegemoet komen werden niet gemeld.

De Financial Times sprak de woordvoerder van een organisatie van 4.000 ziekenhuizen. Ook daar nam men zich voor zoveel mogelijk mensen te behandelen. Maar, zei de woordvoerder erbij, de ziekenhuizen hebben „messcherpe marges”. Met andere woorden: als de uitbraak groter wordt, kunnen ze het zich domweg niet meer veroorloven iedereen, ook de mensen wier verzekering niet betaalt, te helpen.

Ook zorgen over Nijl-cruise

Zaterdag zei corona-tsaar Pence op een persconferentie dat de overheid nog een cruise op het oog heeft, omdat sommige bemanningsleden ook werkten op een ander besmet schip. Pence wilde niet zeggen om welk schip het gaat. Maar diezelfde zaterdag stelden de gezondheidsautoriteiten in Florida dat verschillende deelnemers aan een Nijl-cruise in Egypte daar begin februari besmet blijken te zijn. Alle passagiers zouden na thuiskomst in de VS vrijwillig in thuisquarantaine moeten gaan. Velen zijn al weken terug.