Moskou en Riad drijven elkaar naar de afgrond

Oorzaak van de chaos Saoedi-Arabië en Rusland zijn een prijsoorlog begonnen op de oliemarkt. Zelf kunnen ze er zwaar onder lijden.

Najaar 2019: kroonprins Mohammed bin Salman, president Vladimir Poetin, koning Salman bin Abdulaziz en de Russische BZ-minister Sergej Lavrov (van links naar rechts) op een bijeenkomst in Saoedi-Arabië.
Najaar 2019: kroonprins Mohammed bin Salman, president Vladimir Poetin, koning Salman bin Abdulaziz en de Russische BZ-minister Sergej Lavrov (van links naar rechts) op een bijeenkomst in Saoedi-Arabië. Foto’s Tass/Reuters

De Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman (MbS) en de Russische president Poetin zijn geen van beiden mannen die snel inbinden bij een conflict. Het zou daarom nog lang kunnen duren voor ze het alsnog op een akkoordje gooien om de dramatische val van de olieprijs, die ze de laatste dagen hebben bewerkstelligd, ongedaan te maken of tot staan te brengen.

Maandag zakte de olieprijs, die toch al flink onder druk stond vanwege de coronacrisis, tot ruim 36 dollar per vat, terwijl die in januari nog op 66 dollar stond. Maar beide landen hebben diepe zakken. Persbureau Reuters meldde maandag dat Rusland reserves heeft opgebouwd van 570 miljard dollar, terwijl de Saoediërs zo’n 500 miljard achter de hand hebben.

Lees ook: Prijsval van olie raakt koers van Shell heel hard

Hoe heeft de relatie tussen Rusland en Saoedi-Arabië zo snel kunnen verzuren? De spanning tussen Moskou en Riad liep al in februari op, toen de Saoedische koning Salman Poetin belde met een voorstel tot verlaging van de olieproductie. Dit in reactie op de wereldwijde uitbraak van het coronavirus. De Russische president leek zich echter nog weinig zorgen te maken over het virus en weigerde. Desondanks begon het overleg van OPEC+, de organisatie van olieproducerende landen aangevuld met enkele andere oliestaten, donderdag in Wenen kalm en leek er overeenstemming te komen over een extra verlaging van de productie tot juni, bovenop een al eerder afgesproken verlaging.

Maar al snel bleek dat de Russische energieminister Aleksandr Novak door Poetin met een heel andere opdracht naar Wenen was gestuurd: om de Saoediërs te overtuigen van de noodzaak de Amerikaanse schalie-industrie – die al langer profiteert van de productieverlaging – aan te pakken door de olieproductie niet verder te laten dalen. Die actie zou onder meer zijn ingegeven door ergernis over de Amerikaanse schaliemarkt en sancties tegen de Russische-Duitse gaspijpleiding Nord Stream 2. Helaas voor Poetin slaagde Novak er tijdens de lange onderhandelingen niet in de Saoediërs te overtuigen. De gesprekken klapten en de olieprijs begon aan een val.

Lees ook: Saoedi-Arabië laat olieprijs met 30 procent dalen

Amerikanen uit de markt drukken

Volgens de Russische econoom Vladislav Inozemtsev is de onverwachte Russische manoeuvre mede het resultaat van inspanningen van Igor Setsjin, de zeer invloedrijke baas van staatsoliebedrijf Rosneft. „Al maanden hamert Setsjin er bij Poetin op dat de deal met de OPEC slecht is voor Rusland”, vertelt hij telefonisch vanuit Washington. „Op 1 maart heeft Poetin de oliebazen van Rusland bij elkaar geroepen. Alle aanwezigen waren het eens met een verlaging van de productie, behalve Setsjin. Zijn enige prioriteit is de Amerikanen uit de markt te duwen door de olieproductie op peil te houden. Dat is een idioot plan, want de Amerikanen produceren vooral voor de eigen, binnenlandse markt, maar Poetin vertrouwt nu eenmaal op Setsjin”. De econoom denkt niet dat Poetin erg blij zal zijn met de uitkomst van Setsjins plan. „Toch zal de president hem niet straffen”.

Na de clash in Wenen maakte het Saoedische oliebedrijf Aramco in het weekend bekend de olieprijs nog verder te zullen laten zakken. The Wall Street Journal schreef op basis van Saoedische OPEC-bronnen dat het doel is het Russische marktaandeel te verkleinen. Volgens een anonieme bron binnen de OPEC zou Saoedi-Arabië echter helemaal niet uit zijn op een olie-oorlog tegen Rusland. „Integendeel, Rusland is nog steeds een belangrijke partner voor Riad”, schreef de Russische zakenkrant RBC maandag.

Coronacrisis

Ondanks de bravoure van MbS en Poetin, kan een langdurige prijsoorlog de economieën van beide landen flinke schade toebrengen. „Het lijkt echt op een geval van in je eigen voet schieten”, zegt Sanam Vakil, Midden-Oosten-analist bij de denktank Chatham House in Londen. „De prijsdaling zal pijn veroorzaken en het zal moeilijk zijn die aan de bevolking te verkopen. Het komt bovendien op een zeer ongelegen moment, net nu Saoedi-Arabië als gastheer voor de G20 zal optreden en de schade probeert te repareren van onder meer de Khashoggi-affaire en de oorlog in Jemen. En dan moeten ze ook nog eens het hoofd bieden aan de coronacrisis.”

In zijn begroting gaat Saoedi-Arabië uit van een olieprijs van zo’n 80 dollar per vat. Alles daaronder betekent een oplopend begrotingstekort, wat bijdraagt aan een hogere staatsschuld. Maar dalende olie-inkomsten bemoeilijken ook de ambitieuze transformatie die de kroonprins beoogt. Die zou Saoedi-Arabië juist minder afhankelijk moeten maken van de olie.

Volgens econoom Inozemtsev telt voor Poetin maar één ding: het staatsbudget. „De reservefondsen zitten vol. Zolang de staat uitgaven kan doen, denkt Poetin dat het wel los zal lopen. Andere risico’s, zoals gevolgen voor de import of voor de private sector zijn voor hem irrelevant. En hij weet dat economische tegenvallers de bevolking niet de straat op drijven”.

Zelfs als beide landen alsnog zouden proberen de olieprijs te stabiliseren, zou dat niet meevallen. „Het vertrouwen in de markt is weg”, zegt Hans van Cleef, energie-econoom bij ABN Amro. „Met zo’n akkoord zouden Saoedi-Arabië en Rusland ook moeten laten zien dat ze de prijs in de hand kunnen houden en dat is niet makkelijk op een moment dat de vraag naar olie toch al daalt door de coronacrisis.”

De Saoedisch-Russische relatie hoeft niet helemaal kapot te zijn, denkt Sanam Vakil van Chatham House. „Poetin heeft in zijn relatie met de Turkse president Erdogan laten zien dat hij op sommige terreinen goed met hem kan samenwerken, terwijl ze het op andere vlakken oneens blijven. Zo kan het ook in dit geval gaan.”

Correctie (10 maart 2020): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Poetin op 3 maart de oliebazen van Rusland bij elkaar had geroepen. Dit moest zijn 1 maart.