MH17

Proces MH17: OM denkt niet dat verdachten op knop drukten

Vanaf maandag gaat het strafproces tegen de eerste vier verdachten van het neerhalen van vlucht MH17 van start. Bij de vliegramp in 2014 kwamen alle 298 inzittenden van het toestel om het leven. Het proces gaat naar verwachting jaren duren.

Verslag uit de rechtbank

Op de eerste dag van het MH-17 proces werden de namen van alle slachtoffers voorgelezen. Slechts een van de vier verdachten was via advocaten vertegenwoordigd, maar de zaak kan doorgaan, oordeelde de rechtbank.

Lees het rechtbankverslag van de eerste zittingsdag door onze Rusland-correspondent Steven Derix

OM denkt niet dat verdachten op knop drukten

Het OM denkt niet dat de vier verdachten op de knop hebben gedrukt. Girkin, Doebinski, Poelatov en Chartsjenko werkten nauw samen met het transport van de Boek-Telar en het in stelling brengen van het wapen, aldus het OM. Het Openbaar Ministerie is zich ervan bewust dat er ten tijde van de ramp zwaar werd gevochten in Oost-Oekraïne.

De verdachten kunnen zich echter niet verschuilen achter de status van combattant, zei officier Ward Ferdinandusse. De pro-Russische separatisten waren niet herkenbaar als militairen die opereerden in opdracht van een staat. Bovendien heeft onderzoek van het JIT bewijzen opgeleverd van grootschalige schendingen van het oorlogsrecht, waaronder marteling en executies, door het OM. Interessant is dat Igor Bezler, de rebellencommandant die vlak voor de crash meldde over de telefoon dat er een ‘vogeltje’ aan kwam vliegen, aan het JIT een verklaring heeft afgelegd.

Twitter avatar StevenDerix Steven Derix Het onderzoek van het OM heeft bewijzen opgeleverd voor grootschalige schendingen van het oorlogsrecht door pro-Russische milities in Oost-Oekraïne. #MH17

Op korte termijn geen nieuwe dagvaardingen

Het OM maakt het in openingswoord duidelijk dat het onderzoek van het Joint Investigative Team (JIT) doorgaat. Het OM is vooral geïnteresseerd in de vierkoppige bemanning van de Boek-installatie, en de verantwoordelijken in de commandolijn van de Russische Federatie. Het OM maakt echter ook duidelijk dat dit onderzoek „nog complexer” is dan de eerste fase en dat er op korte termijn geen nieuwe dagvaardingen te verwachten zijn.

Ook zijn er een aantal namen afgevoerd van de lijst van potentiële verdachten. Onder hen is bijvoorbeeld de Rus Igor Bezler, die het commando voerde over de stad Gorlivka, en vlak voor de crash belde met de mededeling dat er een „vogeltje” aan kwam vliegen. Ook twee Russische inlichtingenofficieren die opereerden onder de schuilnamen ‘Orion’ en ‘Dolfijn’ zijn geen verdachte. Het onderzoek naar verdachte Volodymyr Tsemach, die door Oekraïne werd uitgeleverd aan de Russische Federatie, bevindt zich nog in een beginstadium, aldus het OM.

Tweede Boek-installatie vervoerd

Uit het openingsstatement van het OM blijkt dat er nog een tweede Boek-installatie is vervoerd vanuit de Russische Federatie. Deze Boek-Telar vloog echter in brand voordat hij kon worden ingezet. Verschillende strijdgroepen probeerden om Boeks geleverd te krijgen. Het OM beschikt over bewijzen dat de vier verdachten de bedoeling hebben gehad om een militair vliegtuig van de Oekraïense luchtmacht neer te schieten. Bij de tenlastelegging heeft het OM nadrukkelijk rekening gehouden met dit „vergissingsscenario”, aldus het OM.

Dagvaardingen correct uitgereikt

Omdat er geen verdachten zijn verschenen, heeft de rechtbank onderzocht of de verdachten op de hoogte zijn van de dagvaarding tegen hen. Voor verdachte Oleg Poelatov is daar geen twijfel over, hij laat zich vertegenwoordigen door advocaten. Voor de andere verdachten, Igor Girkin, Sergej Doebinski en Leonid Chartsjenko, geldt dat gepoogd is om de dagvaarding te overhandigen op het adres waar ze zijn ingeschreven en ze via een oproep op de rechtbank te laten verschijnen.

Doebinski heeft deze brief ook daadwerkelijk ontvangen. Bij de andere verdachten is dat niet gelukt. Het OM heeft ook via telefoon, Whatsapp, Facebook en VKontakte geprobeerd om contact te leggen met de verdachten. Doebinski en Chartsjenko hebben tegenover media gereageerd op de persconferentie op 19 juni 2019, waarbij het OM bekendmaakte dat de vier zouden worden vervolgd.

De rechtbank twijfelt er dan ook niet aan dat alle verdachten op de hoogte zijn van de zaak. „Er mag van worden uitgegaan dat zij vrijwillig afstand hebben gedaan van hun aanwezigheidsrecht”, zo zei rechtbankvoorzitter Steenhuis. De rechtbank heeft besloten verstek te verlenen aan Girkin, Doebinski en Chartsjenko. Daardoor kan de zaak worden voortgezet. Officier van justitie Dedy Woei-A-Tsoi is begonnen met de voordacht van de zaak. Daarbij leest zij de namen van alle 298 slachtoffers voor. Dit leidt tot emoties bij de nabestaanden in de zaal.

Twitter avatar StevenDerix Steven Derix Een dramatisch moment: officier van justitie Dedy Woei-A-Tsoi draagt de zaak voor, en leest daarbij de namen van alle slachtoffers van de MH17-ramp voor. Dit leidt tot stil verdriet bij de nabestaanden in de zaal. #MH17

Proces MH17 weer hervat

Op Schiphol is de zitting in het MH17-proces weer hervat na een technische storing met de livestream. De voorzitter van de rechtbank gaf de opdracht de zitting vanwege de technische mankementen een half uur te schorsen. Na een schorsing van een half uur ging rechtbankvoorzitter Hendrik Steenhuis verder met zijn inleiding. Steenhuis stond zeer uitgebreid stil bij de manier waarop het Nederlandse strafproces verloopt, vanwege de grote internationale belangstelling van de zaak.

De laatste zittingsdag is ingepland op 26 maart 2021, maar mogelijk is dat niet het einde van het proces, zei rechtbankvoorzitter Steenhuis: „Niet is uitgesloten dat nog meer tijd nodig zal zijn voor de behandeling.”

Lees ook dit verhaal over hoofdverdachten MH17

Zitting half uur na aanvang stilgelegd om technische problemen

De zitting in de rechtbank op Schiphol is dertig minuten na aanvang stilgelegd vanwege technische problemen. Wat er precies aan de hand is, is onduidelijk. De voorzitter van de rechtbank had nabestaanden zojuist welkom geheten.

Van de ongeveer vierhonderd nabestaanden hebben 49 van hen aangegeven hun spreekrecht uit te willen oefenen, en dus een verklaring voor te zullen lezen. 82 anderen leveren een schriftelijke verklaring aan. Er zijn tot nu toe 84 vorderingen tot schadevergoeding ingediend. De nabestaanden komen pas aan het woord nadat de zaak inhoudelijk is behandeld. Wanneer dat zal zijn, is nog onbekend.

Eind dit jaar en begin volgend jaar zal de inhoudelijke behandeling van start gaan.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Wat Rusland over MH17 hoort

U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.

Slachtofferhulp aanwezig in de rechtbank

Bij het strafproces rond het neerhalen van vlucht MH17 zijn meerdere medewerkers van Slachtofferhulp Nederland aanwezig. Hulpverleners bieden tijdens de zitten ondersteuning aan nabestaanden van de slachtoffers van de ramp. De nabestaanden krijgen ook hulp bij het opstellen van een slachtofferverklaring en het voorlezen hiervan tijdens de zittingen. Bij het proces zijn ongeveer vierhonderd nabestaanden betrokken, een aantal van hen zal het woord voeren.

Samen met het Openbaar Ministerie en de politie is Slachtofferhulp naar Australië en Engeland afgereisd om ook nabestaanden van slachtoffers daar bij te staan. Het gaat om het meest omvangrijke proces dat Nederland ooit heeft gekend in termen van aantal slachtoffers en nabestaanden. Hoelang het proces precies gaat duren, is onduidelijk.

Strafproces op Schiphol begonnen

Het MH17-proces tegen drie Russische en één Oekraïense verdachte is om 10.00 begonnen in zaal D van het Justitieel Complex Schiphol, zonder verdachten. Namens verdachte Oleg Poelatov waren de Nederlandse advocaten Boudewijn van Eijck en Sabine ten Doesschate aanwezig, vergezeld van de Russische advocate Jelena Koetijna. Zij mag niet het woord voeren in de rechtszaal.

Ook de advocaten van 398 nabestaanden waren in de zaal. Rechtbankvoorzitter Hendrik Steenhuis heette vooral de nabestaanden op de publieke tribune welkom. „Velen hebben uitgekeken naar deze dag.” Steenhuis zei dat de rechtbank zich realiseert „dat de impact van het verlies van zoveel mensen en de wijze waarop hun levens zo abrupt zijn beëindigd, nauwelijks is voor te stellen.”

Slechts een beperkt aantal journalisten en nabestaanden kan plaatsnemen in de zittingszaal. De overgrote meerderheid van de ruim 400 internationale journalisten die zich hebben geaccrediteerd, verslaat het proces vanuit het perscentrum dat naast het gerechtsgebouw is opgetrokken.|

Twitter avatar StevenDerix Steven Derix Een vertegenwoordiger van Poelatovs advocaten meldt dat het bericht van de BBC als zou Poelatov bereid zijn een verklaring af te leggen via videoverbinding, niet klopt.

In de extra beveiligde rechtbank op Schiphol staan vanaf maandag één Oekraïense en drie Russische verdachten terecht voor het neerhalen van vlucht MH17. Nederland houdt de vier verantwoordelijk voor de vliegramp in 2014 boven Oost-Oekraïne. De crash kostte aan alle 298 inzittenden van het toestel (onder wie 196 Nederlanders) het leven.

Verwacht wordt dat de vier verdachten niet bij het proces aanwezig zullen zijn. De zaak wordt nog niet inhoudelijk behandeld, het gaat om een pro-formazitting. In dit blog houdt NRC alle ontwikkelingen in de zaak bij.

Lees ook: Monsterproces moet waarheid over MH17 blootleggen