Italië is als een oude, kwetsbare coronapatiënt

Coronavirus Duizenden vluchten op Italië zijn geschrapt. Hotels zien geen klanten meer – de boekingssites staan vol speciale aanbiedingen. „De schade zal hoe dan ook gigantisch zijn.”

Lege terrassen op het San Marco-plein in Venetië.
Lege terrassen op het San Marco-plein in Venetië. Foto Manuel Silvestri/Reuters

De ene topeconoom, Francesco Giavazzi, zegt dat Italië zoiets als de ‘big bazooka van Draghi’ nodig heeft. Een belofte om ‘whatever it takes’ te doen om de economische schade door het coronavirus te beperken door in ieder geval de binnenlandse vraag op peil te houden.

De andere topeconoom, Carlo Cottarelli, waarschuwt dat het met Italië net is als met het virus: vooral oudere mensen die al ziek zijn, gaan eraan dood. „Onze economie is oud en heeft een aantal ernstige ziekteverschijnselen.”

Werkgeversvoorzitter Vincenzo Boccia slaat alarm omdat het beeld dreigt te ontstaan dat Italië één grote besmette zone is, waardoor buitenlanders geen zaken meer willen doen met Italiaanse bedrijven.

Geen van drieën wagen ze zich aan een schatting over de schade door Covid-19. Het kabinet heeft vorige week een eerste noodhulpplan aangenomen van 8 miljard euro. En Brussel heeft al begrip getoond voor de waarschuwing dat de afgesproken begrotingsdoelen niet gehaald zullen worden.

Frankrijk houdt bloemen uit Italië tegen, Oekraïne appels, Polen sla, Koeweit fruit

De toeristensector, goed voor 13 procent van het bbp, is ingestort. Duizenden vluchten naar Italië zijn geschrapt. Hotels zien geen klanten meer – de boekingssites staan vol speciale aanbiedingen. Frankrijk houdt bloemen uit Italië tegen, Oekraïne appels, Polen sla, Koeweit fruit. Vakbeurzen zijn geschrapt, potentiële klanten stellen reizen naar bedrijven in het industriële noorden uit, buitenlandse chauffeurs willen niet meer op Italië rijden.

„Het heeft geen zin een getal te noemen, we weten niet eens hoe lang dit gaat duren”, zegt econoom Giavazzi in een telefoongesprek. „De schade zal hoe dan ook gigantisch zijn.” Het is mooi en nodig, zegt hij, dat het kabinet belastingvoordelen in het vooruitzicht stelt en overbruggingskredieten. „Maar het urgentst is voorkomen dat de binnenlandse vraag omlaag gaat.”

In 2012 bezwoer Mario Draghi, president van de Europese Centrale Bank, dat hij „whatever it takes” zou doen om de euro te redden. Dit bracht rust. „Op dezelfde manier moet de regering duidelijk maken dat ze alles zal doen wat nodig is om de koopkracht te behouden van mensen die in werk of in inkomen achteruitgaan door het virus”, zegt Giavazzi. Dat betekent bijvoorbeeld: uitkeringen voor wie niet onder de werkloosheidswet valt, flexwerkers bijvoorbeeld, of mensen die werken in kleine bedrijven. „Als je mensen geruststelt dat hun inkomen niet in gevaar komt, ook al kost dat geld op je begroting, voorkom je de veel grotere problemen voor je begroting als mensen geen geld meer gaan uitgeven.”

Kolossale staatsschuld

Italië kon met een kolossale staatsschuld leven omdat de rentebetalingen op die schuld niet echt in gevaar kwamen. Maar die schuld is, met 134 procent van het bbp, zo hoog dat er eigenlijk geen speelruimte is om een schok op te vangen. En die schok komt nu.

Topeconoom Cottarelli zet, zoals bijna iedereen in Italië, geen vraagtekens bij de vraag of het begrotingstekort in deze crisis ondanks die hoge schuld verder moet stijgen. Nood breekt wet. De Europese Commissie heeft al laten weten dat de maatregelen die nodig zijn om de coronaschade op te vangen, niet zullen worden meegeteld bij de berekening van het structurele tekort.

Nog vóór de uitbraak van het coronavirus stevende Italië af op een recessie

Maar Italië moet de Covid-19 besmetting aangrijpen om een aantal chronische economische ‘ziekteverschijnselen’ aan te pakken, schreef Cottarelli in zijn wekelijkse nieuwsbrief. Bureaucratie en een inefficiënte overheidssector, verspilling in de publieke uitgaven, problemen in het onderwijs, het zijn allemaal factoren achter de haperende groei in Italië.

Nog vóór de uitbraak van het coronavirus stevende Italië af op een recessie. Door die combinatie van een acute noodsituatie met chronische problemen loopt Italië – los van het aantal besmettingen – economisch gezien nu meer risico dan andere landen in Europa. De financiële wereld weet dat ook: het verschil in de rente die de Duitse en de Italiaanse overheid betaalt op zijn staatsleningen is de afgelopen twee weken weer met een half procentpunt gestegen.

Onduidelijke communicatie

Van werkgeverszijde wordt het kabinet in Rome verweten door onduidelijke communicatie extra problemen te scheppen. „Helaas betalen we de prijs voor een media-communicatie die dodelijker is dan het virus”, zei Luca Patanè, voorzitter van de toerisme-organisatie Confturismo, vorige week tegen Italiaanse media. „Het ergste virus is hysterie, waardoor we worden beschouwd als besmetters en worden gevreesd en op afstand gehouden.”

En ook toen midden in de nacht de inhoud van het decreet werd bekendgemaakt met reisbeperkingen, duurde het nog vele uren tot duidelijk werd dat mensen naar hun werk mochten gaan als dat nodig is, dat de supermarkten open blijven, dat het vrachtvervoer gewoon door kon gaan – als werknemer en chauffeur niet hoesten of koorts hebben.

Lees ook:In Milaan is het nu doorlopend zondagochtend acht uur

Maandagavond werden die beperkingen naar heel het land uitgebreid. Deze ongekende en dramatische stap voedt de verwachting dat er veel meer geld nodig is, en dat het begrotingstekort richting 3 procent van het bbp zal gaan. Werkgeversvoorzitter Boccia wees er in Italiaanse media op dat Italië voor 550 miljard euro exporteert. Als de export naar belangrijke klanten als Duitsland en Frankrijk in gevaar komt, praat je niet meer over een extra begrotingsgreep, zegt Boccia. Dan praat je over de gevolgen van een oorlog.