Alex Mulder wil met Felix Meritis voor ‘een beetje beschaving zorgen’

Renovatie Na een jarenlange renovatie heropent cultuurhuis Felix Meritis in Amsterdam. Gesprek met eigenaar Alex Mulder, die ook de musical Soldaat van Oranje financierde.

Felix Meritis
Felix Meritis i29/ Ewout Huibers

Op de bovenste etage van Felix Meritis, het eeuwenoude Amsterdamse cultuurhuis dat op 20 maart na een renovatie heropent, wijst eigenaar Alex Mulder (1946) uit het raam, naar beneden, naar een buurpand. Daar, achter dat platje, zegt hij, was het kantoortje waar hij in 1972 uitzendbureau Unique begon.

Bijna vijftig jaar later schaart het zakenblad Quote Mulder onder de honderd rijkste Nederlanders, met een geschat vermogen van 725 miljoen euro. Na zijn glanscarrière in de uitzendbranche manifesteert de ondernemer zich de laatste jaren vooral in de cultuursector. Met zijn investeringsmaatschappij Amerborgh financierde hij de meest succesvolle Nederlandse musical ooit – Soldaat van Oranje – en ontfermde hij zich over diverse, soms wegkwijnende culturele podia in groot-Amsterdam. Na De Nieuwe Liefde, het Compagnietheater, De Rode Hoed, Het HEM in Zaanstad is Felix Meritis het vijfde en meest prestigieuze cultuurhuis dat door Mulder leven wordt ingeblazen.

Alex Mulder: investeerder in cultuur

Merlijn Doomernik

Felix Meritis („Gelukkig door verdiensten”) behoort tot het culturele erfgoed van de hoofdstad. Het gelijknamige genootschap van wetenschappers, kunstenaars, denkers en ondernemers liet in 1788 een monumentaal tellend pand aan de Keizersgracht bouwen.

In de acht zalen van het gebouw is cultuurgeschiedenis geschreven. Schumann en Brahms traden bijvoorbeeld op in de concertzaal en eind jaren zestig werd Felix Meritis als het Shaffy Theater (vernoemd naar zanger Ramses Shaffy) pleisterplaats voor de avant-garde. Tussendoor zetelde de Communistische Partij Nederland nog enige decennia in het pand.

Mulder wil van Felix Meritis opnieuw een „vrijplaats voor de geest” maken. Voortbordurend op het roemrijke verleden wil hij in het pand ruimte bieden aan experimenten en onderzoek op het gebied van kunst, wetenschap, technologie en ondernemerschap. „Met een nieuwsgierige blik de toekomst verkennen”, zegt Mulder, dat is het plan.

Burgerinitiatief

Toen de toenmalige Stichting Felix Meritis eind 2014 de huur van het pand niet meer kon betalen en de gemeente Amsterdam het te koop aanbood, kocht Mulder het. En niet uit nostalgische overwegingen omdat hij ooit in een buurpand als ondernemer begon, zegt hij meteen. „Ik was als de dood dat Felix Meritis het zoveelste kantoorpand in Amsterdam zou worden. Zo’n bijzonder cultureel platform hoort te blijven bestaan. Als niemand anders daarvoor zorgt, dan doe ik het wel.”

Zoals de oprichters van Felix Meritis neemt Mulder als burger initiatieven „die op positieve wijze bijdragen aan de ontwikkeling van de maatschappij”. Met cultuur voor „een beetje beschaving” zorgen, hij vindt dat het hard nodig is. Regelmatig ergert hij zich aan de harde toon van het maatschappelijk debat en vooral aan „populistische politici die praten als mensen die nooit nadenken”. Een kwalijke ontwikkeling, zegt hij, zeker in een tijd waarin al zoveel verschuift en juist behoefte is aan houvast. „We leven niet in een tijdperk van verandering, maar in een verandering van tijdperk.”

Jong en nieuwsgierig publiek

Met Felix Meritis mikt hij op een jong en nieuwsgierig publiek dat wél bereid is tot nadenken. „Dus niet alleen waarvan je leeft, maar ook waarvoor je leeft.”

Net als bij de andere podia in zijn portefeuille heeft Mulder bij Felix Meritis de aanschaf en renovatie van het pand voor zijn rekening genomen. Die circa 16 miljoen euro schrijft hij af. Aan Amerpodia, onder leiding van directeur Clayde Menso, de taak om voor een kostendekkende programmering te zorgen.

Lees ook dit opiniestuk (2019) van Clayde Menso: Stop met opdringen witte cultuur

Menso zal met ruim honderd medewerkers voor de vier cultuurhuizen van Amerpodia in Amsterdam jaarlijks naar verwachting zo’n 650 concerten, lezingen, debatten, tentoonstellingen en andere evenementen organiseren. Mulder: „Een kostendekkende exploitatie is voor de continuïteit van deze podia een noodzakelijkheid. Als ik er straks niet meer ben, kunnen de podia gewoon door.”

Ook bij Felix Meritis zal Amerpodia de zalen daarom aan derden verhuren. Andere inkomsten komen van restaurant Felix, op de begane grond in het pand. Voor de culturele programmering zal de nieuwe Stichting Felix Meritis daarnaast bij fondsen, sponsors en donateurs financiële steun zoeken.

Stijlkamers

Het Amsterdamse architectenbureau i29 was verantwoordelijk voor het interieurontwerp van Felix Meritis. Alle zalen in het 232 jaar oude pand hebben een eigen identiteit gekregen. In de stijlkamers op de begane grond wordt de sfeer sterk bepaald door moderne varianten op de achttiende-eeuwse stoffen wandbespanning. In het restaurant is daarvoor een foto van een Amsterdamse wolkenlucht als uitgangspunt gebruikt, in de receptieruimte een oude ets.

Met allerlei technische voorzieningen maakten de architecten het pand geschikt voor multi-functioneel gebruik. De Concertzaal, befaamd vanwege zijn akoestiek voor kamermuziek, is bijvoorbeeld uitgerust met een batterij uitklapbare akoestische panelen. Versterkte muziek, die niet direct bij galm gebaat is, klinkt daarmee een stuk beter. Directeur Menso: „Een housefeest is hier nu ook mogelijk.”

Terwijl elders in het pand de moderne tijd direct zichtbaar is in de vorm van hedendaagse meubels en uitbundig kleurgebruik, is in de Zuilenzaal het doorleefde karakter van vóór de renovatie gehandhaafd. De moderne techniek is in de mooiste ruimte van het pand zaal goeddeels aan het gezicht onttrokken en de afgebladderde zuilen en de kale houten vloer bepalen nog altijd de stemming.

Met de nodigde moeite werd deze keus gerealiseerd, vertelt Mulder. Monumentenzorg wilde graag dat de zaal in oude luister zou worden hersteld. Dat zou hebben geleid tot een combinatie van marmer imitatie, eikenhout imitatie en blauwgroen gestreept behang. Mulder: „Nu is deze zaal in de tijd bevroren. Veel sfeervoller, toch?”