Waarom is een vrouw een ‘cougar’ als ze met een veel jongere man is?

Marinka (55) en Tom (29) zijn gelukkig getrouwd. ‘Mijn vrienden zeiden ‘je spoort niet’. Waarom hangt er zo’n stigma rond dit soort relaties?
Marinka van Teeffelen-Hendrikx en Tom van Teeffelen
Marinka van Teeffelen-Hendrikx en Tom van Teeffelen Annabel Oosteweeghel 2020

Mijn vriend was wel érg nieuwsgierig naar de nieuwe liefde van een van zijn beste vrienden. De twee hadden elkaar ontmoet op een hockeyfeest, ze hadden gezoend en kregen een relatie. Niks bijzonders, zou je zeggen. Behalve dat hij 23 was, en zij 38.

Nadat mijn vriend en zijn huisgenoten haar voor het eerst hadden ontmoet, vertelde hij enthousiast over de gezellige avond. De vriendin was innemend, slim, extravert, ze hadden gin-tonics gedronken en leuk over muziek gepraat. Ik maakte uit zijn verhaal op dat ze ook nog mooi was en dat ze een goede baan had, terwijl wij studenten waren die trots konden zijn als we zoiets verantwoordelijks als een waterkoker hadden gekocht. Ik had natuurlijk kunnen denken: ‘goh, wat een goed nieuws. Dat leuke mens moet ik ook ontmoeten’. Maar nee, ik dacht met mijn reptielenbrein: ‘wat moet zo’n geslaagde vrouw met zo’n jonge gast? Wat is haar motief?’ En: ‘Straks komt mijn vriend nog op het idee dat hij ook met een oudere vrouw wil daten.’

Het is nu zeven jaar later. Ze zijn getrouwd en hebben een kind, en ik schaam me voor mijn initiële wantrouwen. Want natuurlijk bleek ze gewoon een vrouw die hartstikke verliefd was, en was haar motief, hoe verrassend, dat ze graag bij de persoon wilde zijn op wie ze verliefd was.

Ze vertelde me dat anderen niet veel beter dan ik op haar nieuwe relatie hadden gereageerd. Zo hadden haar vriendinnen gezegd dat ze was ‘losgeslagen’ en haar quasi-lollig een ‘cougar’ genoemd. De suggestie van haar omgeving: hij was op haar geld en status uit, zij op seks met ‘een jonge hond’. Die relatie zou niet lang duren.

Het is een bekend narratief. Ook BN’ers als Bridget Maasland, Patricia Paay en Heleen van Royen zijn, in de media en daarbuiten, neergezet als ‘cougars’ (‘poema’s’) die hun klauwen in jonge malse hapjes hebben geslagen. En er was de ophef over ‘menopausal Barbie’ Brigitte Macron, de 25 jaar oudere vrouw van de Franse president Emmanuel Macron. Hij was de seksistische beledigingen die zijn vrouw te verduren kreeg zo zat, dat hij in 2017 tegenover dagblad Le Parisien fulmineerde: „Als ik twintig jaar ouder geweest was dan zij, had niemand ook maar een seconde gedacht dat onze relatie niet normaal zou zijn. De discussie zegt veel over hoe we in Frankrijk naar vrouwen kijken.”

Haar vrienden zeiden ‘je spoort niet’ en wedden over de duur van de relatie

Lees ook: Ze is Macrons geheime wapen én risico

Gebrek aan acceptatie

Die negatieve reacties kunnen een ondermijnend effect op de relatie hebben. Statistiekbureau CBS rapporteerde vorig jaar dat stellen met een groot leeftijdsverschil vaker uit elkaar gaan dan stellen die minder dan vijf jaar in leeftijd schelen. En dat de relatie nog minder stabiel is als de vrouw ouder is dan de man. Dit heeft voor een deel te maken met het gebrek aan acceptatie in de omgeving, zegt CBS-woordvoerder Tanja Traag. Zo blijkt uit Amerikaans onderzoek dat vrouwen die ouder zijn dan hun partner zich vaker ongelukkig voelen in een relatie dan hun leeftijdsgenoten, en wordt dit gerelateerd aan het stigma waarmee ze te maken hebben.

Ook bij Marinka van Teeffelen-Hendrikx (55), die gelukkig getrouwd is met Tom van Teeffelen (29), heeft het even geduurd voordat hun omgeving de relatie accepteerde. Ze ontmoetten elkaar acht jaar geleden bij een wielerronde in Midden-Brabant. Hij was mecanicien, zij jurylid. „We keken elkaar aan en het was klaar.” Toch was ze in het begin terughoudend, ook uit angst voor het commentaar. Een terechte zorg. „Er waren weinig mensen die het normaal vonden.” Haar vrienden zeiden ‘je spoort niet’ en legden weddenschappen af over de duur van de relatie. Pas na anderhalf jaar gaven de sceptici toe dat ze zich hadden vergist.

En familieleden kunnen eveneens hun bedenkingen hebben. Astrid Hofstra was 54 toen ze haar 32-jarige vriend ontmoette, „een grote stoere man met een peperkoeken hartje”. Hoewel haar kinderen enthousiast reageerden, waren zijn ouders in eerste instantie ontdaan over de match, vertelt ze. „Ze vonden mij heel leuk, maar het idee dat er geen kleinkinderen zouden komen, was lastig voor ze.”

Er is nauwelijks onderzoek gedaan naar relaties tussen oudere vrouwen en jongere mannen, zegt Matthijs Kalmijn, hoogleraar sociologie aan de Universiteit van Amsterdam, gespecialiseerd in gezinssociologie en sociale demografie. Maar in algemene zin geldt dat we alles afstraffen wat afwijkt, zegt hij, en relaties tussen oudere vrouwen en jongere mannen komen nu eenmaal weinig voor. „In 2018 waren er een kleine zevenhonderd huwelijkssluitingen waarbij de vrouw minstens tien jaar ouder was dan de man”, beaamt Traag. „Dat komt neer op ongeveer 1 procent van alle huwelijkssluitingen, en dat aandeel is sinds 1996 stabiel.”

Het is niet zo dat we de intentie hebben om dit soort stellen een kopje kleiner te maken, maar ze voldoen niet aan onze normen over wat een ‘kloppend’ stel is of wat de ‘juiste’ manier is om een man of vrouw te zijn, denkt Katya Ivanova, assistent professor sociologie aan Tilburg University. Het is nog altijd ongewoon als een vrouw een dominantere positie heeft dan een man, zegt ze. Mannen hebben van oudsher nu eenmaal meer economische, sociale en politieke macht dan vrouwen. Stellen waarbij de vrouw ouder is dan de man wijken van dit script af. Het idee dat we over dit soort stellen hebben, is dat de vrouw meer machtsmiddelen (geld) heeft en de jongere man zou gebruiken, denkt ze. Het kan de man om de aantrekkingskracht van de vrouw zogenaamd niet te doen zijn; de (onbewuste) aanname is dat jonge mannen over het algemeen niet seksueel geïnteresseerd zijn in oudere vrouwen.

Lees ook: Ja, we zijn een stel, maar niemand mag ervan weten

Biologische vuistregels

Wat zegt ‘de biologie’ hierover? Liesbeth Sterck, hoogleraar ecologische determinanten van gedrag aan de Universiteit Utrecht, formuleert voorzichtig. „Niks in de biologie is een dictaat. In gedrag zit variatie die voor een deel random is en die voor een deel te maken heeft met opgroeicondities. Maar vanuit evolutionair perspectief verwacht je dat mannen jongere vrouwen aantrekkelijk vinden.” Orang-oetans en bonobo’s leggen het weliswaar graag aan met vrouwtjes die bewezen vruchtbaar zijn en al kinderen hebben, zegt ze. Maar aangezien mensen langdurige „paarbanden” aangaan, is het voordeliger voor mannen als ze geïnteresseerd zijn in jonge vrouwen omdat ze met hen op termijn meer kinderen kunnen krijgen.

Dit soort biologische vuistregels en de cultuur waarin je opgroeit, bepalen het patroon in onze partnerkeuze, en als daarvan wordt afgeweken, kunnen mensen verbaasd reageren, zegt Sterck.

Toen de man en vrouw uit het begin van dit artikel – omwille van de privacy willen ze niet met hun namen in NRC – voor het eerst samen op een feestje binnenliepen werd het zelfs even stil, vertelt zij. De mannen maakten vervolgens zich groot, zetten een luide stem op. Haar vriendinnen gedroegen zich ronduit „hitsig”, eentje probeerde zelfs met haar vriend te zoenen.

Hoewel het hem is opgevallen dat hij werd geseksualiseerd door de omgeving van zijn vriendin, heeft hij verder weinig last gehad van vervelende reacties uit zijn eigen omgeving, zegt hij. Er is hooguit achter zijn rug om geroddeld. En ook haar kring is gekalmeerd nu ze getrouwd zijn en al jaren een stabiele relatie hebben. Negatieve reacties hebben vooral effect als een stel zelf merkt dat scheurtjes in de relatie ontstaan, zegt relatietherapeut Joey Steur. De grote uitdaging voor stellen met een groot leeftijdsverschil is volgens haar dat ze niet altijd in dezelfde levensfase zitten. „Als je ongeveer even oud bent, is het makkelijker om met elkaar mee te groeien. Dan gaat de transitie van studeren naar werken, kinderen krijgen en met pensioen gaan vanzelf. Als de vrouw ouder is, is de kans groot dat zij eerder aan kinderen toe is.”

In haar praktijk De Liefde ziet ze steeds meer stellen waarbij de vrouw ouder is dan de man. Het beeld van dit soort relaties is langzaam aan het veranderen, ziet ze. „Vooral de laatste paar jaren lijkt het taboe af te nemen. In mijn praktijk wordt het leeftijdsverschil sneller benoemd bij de kennismaking, en worden er meer grapjes over gemaakt.” Maar ook als het stigma geheel zou verdwijnen, kunnen onze persoonlijke belangen en angsten (wil mijn vriend ook ‘overlopen’ naar vrouwen die ouder zijn dan hij?) alsnog een reden zijn om afwijzend te reageren, zegt ze.

Lees ook: Wat doet porno met de puber?

Astrid Hofstra hoeft inmiddels geen rollator-geintjes meer te horen. Haar relatie ging uit op Oerol, nadat zij had gemerkt dat hij de aandacht van leeftijdsgenoten wel erg leuk vond, en hij tot de conclusie kwam dat hij tóch een kinderwens had. Ze heeft nu een relatie met een twaalf jaar oudere man, zegt ze, die dezelfde „avontuurlijke en open geest” heeft als zij. Dat mensen moeilijk kunnen doen over leeftijd gaat haar verstand nog steeds te boven. „Ik vind het lastiger te bevatten als mensen veel schelen qua intellect. Het is toch veel belangrijker dat je interesses deelt en elkaar begrijpt?”