‘Banken mannenbolwerken? Dat klopt niet meer’

Vrouwen en banken Nederlandse banken hebben zich gebonden aan de VN-doelstelling voor gendergelijkheid. „Als we hier niet naar kijken, laten we op deze markt kansen liggen.”

Volgens adviesbureau Oliver Wyman moet worden opgepast voor een ‘roze strik’ om een product.
Volgens adviesbureau Oliver Wyman moet worden opgepast voor een ‘roze strik’ om een product. Foto iStock

Hoe kan een bank bijdragen aan gendergelijkheid? Sinds er handtekeningen staan onder de duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties, moeten Nederlandse banken zich deze vraag stellen.

Duurzaamheid gaat volgens de VN niet alleen om klimaat en milieu. Een van de doelstellingen voor duurzame ontwikkeling (Sustainable Development Goal) luidt: gelijkheid tot stand brengen tussen de seksen en empowerment voor alle vrouwen en meisjes.

Met hun miljarden aan investeringen, miljoenen klanten en duizenden medewerkers vinden ook banken dat ze hierop veel invloed kunnen hebben. Ze onderscheiden daarbij drie gebieden: hun producten, hun investeringen, en de bank als werkgever.

Lees ook: Bedrijven nog ‘ver weg’ van VN-doelen

1 Producten: geen ‘roze strik’ en extra inspanning voor ondernemers

Een hypotheek voor vrouwen? Als je banken vraagt of ze aparte producten voor vrouwen aanbieden, blijken ze dit als onnodig te zien en misschien wel als contraproductief.

„Wij bankieren voor iedereen”, reageert een woordvoerder van ING. „Bij onze producten maken wij daarom geen onderscheid in geslacht.” De Volksbank: „In principe moeten onze producten voor iedereen toegankelijk zijn. We gaan geen specifieke producten maken.”

Volgens consultantsbureau Oliver Wyman dat sinds een paar jaar onderzoek doet naar de impact van financiële instellingen op gendergelijkheid, moet worden gewaakt voor vrouwelijke stereotypes of ‘een roze strikje’ om een product. Maar al is een product genderneutraal bedoeld, de uitwerking ervan hoeft dat niet te zijn, zegt senior manager Cornelia Neumann, die in Amsterdam werkt. Ze raadt banken dan ook aan te bekijken wat hun ‘producten’ voor klanten betekenen. „Neutrale producten blijken toch vaak geënt op mannen”, licht ze toe.

Als voorbeeld noemt Neumann hypotheekleningen. „Nederlandse vrouwen zijn kampioen deeltijdwerken. Bij de aanvraag van een hypotheeklening kijken banken vaak naar het inkomstenverloop in eerdere jaren. Voor vrouwen is dat vaak ongunstig: hun inkomsten kunnen zijn achtergebleven door bijvoorbeeld zwangerschapsverlof of werken in deeltijd.”

Door met een ‘genderbril’ naar producten te kijken, worden die voor iedereen inclusiever, stelt Neumann. Zo kan je ook rekening houden met mannen die zorg op zich hebben genomen, of een sabbatical hebben ingelast.

Volgens consultant Oliver Wyman missen banken wereldwijd zo’n 700 miljard dollar (620 miljard euro) aan inkomsten omdat ze onvoldoende kijken naar de vrouw als klant. Ze zouden bijvoorbeeld meer vrouwen aan het beleggen kunnen krijgen, stelt het bureau.

Zo’n 40 procent van het wereldwijde vermogen is in handen van vrouwen, en veel daarvan bestaat uit contanten. Die vrouwen zouden hun geld ook bij een bank moeten onderbrengen, zodat ze ook kunnen sparen of beleggen. De onderzoekers van Oliver Wyman schatten dat vermogensbeheerders, zoals banken, wereldwijd dan 25 miljard dollar meer aan vergoedingen zouden binnenhalen.

Nicole Böttger, hoofd diversiteit van ABN Amro, beaamt dat vrouwen benaderen als aparte klantengroep een zakelijke kans biedt, zonder dat direct het product gewijzigd hoeft te worden. „Áls vrouwen beleggen, blijken ze dat heel goed te doen, maar ze beleggen nog relatief weinig. Daarom organiseren we nu avonden speciaal voor vrouwen.”

Vrouwelijke ondernemers staan al iets langer op de radar van banken. In binnen- en buitenland zijn microfinancieringsprojecten gericht op die doelgroep. ABN Amro, ING en Rabobank staken ieder 5 miljoen in het Borski-fonds, dat sinds eind 2019 investeert in bedrijven die zich richten op vrouwen of waarvan de leiding (mede) bestaat uit vrouwen.

Als vrouwen meer beleggen, halen banken 25 miljard dollar meer aan vergoedingen binnen

Dat voor deze klantengroep wél aparte producten zijn ontwikkeld, komt doordat veel onderzoek al heeft aangetoond dat vrouwelijke ondernemers via de gewone kanalen minder kans hebben op financiering. Volgens Roeli Pot, hoofd diversiteit van Rabobank, zijn daarom extra maatregelen nodig om een gelijke positie te krijgen.

Maar moet je dan niet iets doen aan waar het misgaat, de ‘gewone’ kredietverlening? Volgens Pot is er al aandacht voor onbewuste vooroordelen bij Rabobank. „Maar die zijn daarmee niet meteen verdwenen. Extra maatregelen kunnen dat versnellen. In die fase zitten we nog.”

ABN Amro ontwikkelt nu trainingen voor kredietverleners, om hen bewust te maken van hun vooroordelen. Böttger: „Neem de manier waarop kredietverleners een pitch beoordelen. Vrouwen brengen zakelijke voorstellen vaak anders dan mannen. Als we hier niet naar kijken, laten we op deze grote markt kansen liggen.”

2 Investeringen: de macht van banken als aandeelhouder

Banken kunnen als grote investeerders veel impact hebben op duurzaamheidsbeleid: door stemgedrag bij aandeelhoudersvergaderingen, gesprekken met zakelijke klanten, investeren of geld uitlenen. Ruim 130 financiële instellingen, waaronder vijf Nederlandse banken, ondertekenden vorig jaar een document van de VN met ‘principes voor verantwoordelijk bankieren’. Dat stelt ook doelen voor genderbeleid.

De Nederlandse banken zeiden bij de ondertekening vooral winst te zien in de gezamenlijke methodiek om voortgang te meten. „We kiezen ervoor om er publiekelijk over te spreken”, zei Rabo-topman Wiebe Draijer destijds in NRC. „Daarmee worden de doelstellingen transparant en kunnen onze klanten ons eraan houden.”

Lees ook: Tijd voor een ander soort bankieren

Precies in die openbare verantwoording is nog veel winst te behalen wat betreft gendergelijkheid, aldus de Eerlijke Bankwijzer. Deze organisatie, waarin onder meer Oxfam Novib en Amnesty zijn vertegenwoordigd, publiceerde afgelopen donderdag onderzoek naar wat banken in openbare rapporten en beleidsstukken zeggen over gendergelijkheid. Dat viel tegen. Alleen de Volksbank (SNS, ASN Bank) scoorde een voldoende.

Volgens onderzoeker Peter Ras is dat te weinig. „Banken kunnen in principe een medestander zijn.” Volgens hem praten banken vaak maar over één aspect van duurzaamheid met hun klanten. En dat is zelden gender. Dat zien ze ook bij Oliver Wyman. „In het gevecht om zendtijd voor het thema duurzaamheid delft gender vaak het onderspit tegenover klimaatverandering en milieuschade.”

De banken doen niet helemaal niks, erkent de Eerlijke Bankwijzer. De Volksbank scoorde haar voldoende omdat de bank van bedrijven waarin ze belegt eist dat die genderdoelstellingen voor hun bestuur vaststellen, en omdat ze een zerotolerancebeleid hanteert voor genderdiscriminatie bij klanten. Rabobank en Triodos scoorden punten omdat ze hun zakelijke klanten hebben aangesproken op de noodzaak meer vrouwelijke medewerkers te werven.

Gevraagd naar de praktische uitwerking van genderbeleid, verwijzen banken naar hun algemene mensenrechtenbeleid en het feit dat ze bij bedrijven waarvan ze aandelen hebben stemmen voor voldoende vrouwen in de top. ING: „Klanten kunnen bij ons duurzaam beleggen. We kijken daarbij naar verschillende indicatoren, ook vrouwenrechten.”

De Volksbank: „Bij een aantal beleggingsproducten van ons is respect voor mensenrechten een vereiste. We gaan niet in zee met partijen die daar niet aan voldoen.

Dochter ASN weegt bij stemmingen over benoemingen op aandeelhoudersvergaderingen mee of de bedrijfstop al voor minstens 40 procent uit vrouwen bestaat.”

3 De bank als werkgever: weinig vrouwen aan de top

Oliver Wyman noemt als een van de redenen voor de terughoudendheid van banken over gendergelijkheid dat ze het zelf intern niet goed doen – vooral aan de top. Volgens het adviesbureau scoren Nederlandse financiële instellingen wereldwijd niet zo slecht. Met gemiddeld 25 procent vrouwen aan de top nemen die plek tien in tussen 37 onderzochte landen.

Tegenover andere Nederlandse bedrijven blijven de banken wel achter, constateert de Eerlijke Bankenwijzer. Geen van de banken heeft een vrouwelijke bestuursvoorzitter – of ooit gehad. Vier banken voldoen niet aan de overheidsdoelstelling van ten minste 30 procent vrouwen in zowel bestuur als raad van commissarissen.

Gelijkheid van vrouwen is wél een belangrijk punt van aandacht, reageren de banken. HR-manager Margo Kijkuit van de Volksbank: „Het cliché is dat een bank een mannenbolwerk is. Dat is op de werkvloer niet meer zo: bij ons is de verhouding nu gemiddeld fiftyfifty. Maar: hoe hoger de schaal, hoe lager het aandeel vrouwen. Het duurt jaren om daarin verandering te brengen. Maar het klimaat daarvoor bij ons is goed.”

De meeste banken hebben zich nu ook voor hun middelmanagement doelen gesteld. Rabobank wil dat in haar top-200 eind dit jaar 35 procent vrouw is (nu 33 procent). ABN Amro wil dat 30 procent van haar top-600 dan uit vrouwen bestaat. Böttger: „Het is daar lastiger aan de doelstelling te voldoen. Het is moeilijker kandidaten aan te spreken. Terwijl de aanwas van deze groep juist zo belangrijk is: vandaaruit stroom je door naar de top.”

Lees ook: ‘Bewijs voor vooroordelen tegen vrouwen is overweldigend’

Kijkuit van de Volksbank: „We merken dat de organisatie voorbeelden nodig heeft, en mensen die zich er hard voor maken. Onze vorige financieel bestuurder was een vrouw en nu is onze directeur IT en Operations een vrouw. Zij is intern doorgegroeid, daar zijn we heel trots op.”