Moskou manipuleert MH17-proces met hulp van blogger ‘Max uit Nederland’

MH17-proces In de aanloop naar het proces over het neerhalen van vlucht MH17, dat maandag begint, bespeelt het Kremlin de media. Een Nederlandse blogger heeft een sleutelrol.

Het MH-17 proces begint maandag in het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol.
Het MH-17 proces begint maandag in het zwaarbeveiligde Justitieel Complex Schiphol. Foto ROBIN UTRECHT/ANP

In de zwaar beveiligde rechtbank op Schiphol begint maandag het proces over het neerhalen van vlucht MH17, waarbij op 17 juli 2014 298 mensen omkwamen. Twee weken geleden al is de mediacampagne van het Kremlin over dat proces van start gegaan. In het discours van het Kremlin speelt een Nederlandse blogger een hoofdrol.

Op 18 februari publiceerden de Nederlandse blogger Max van der Werff en de Russische journaliste Jana Jerlasjova vier interne documenten uit het internationale strafonderzoek naar de ramp door het Joint Investigation Team (JIT). Het spectaculairste stuk was een brief van toenmalig directeur Onno Eichelsheim van de Nederlandse Militaire Inlichtingendienst (MIVD). In die brief, uit 2016, schrijft Eichelsheim dat de MIVD niet beschikt over informatie over operationele raketsystemen (Russische of Oekraïense) in het rampgebied ten tijde van de ramp. Dat is niet per se in strijd met de conclusie van het JIT dat vlucht MH17 is neergeschoten met een Russische Boek-raket: volgens het JIT werd de raketinstallatie namelijk in de nacht van 16 op 17 juli aangevoerd vanuit Rusland. De strekking van het MIVD-stuk was daarom niet erg duidelijk.

Lees ook dit verhaal over hoofdverdachten MH17

Dat er was gelekt uit het JIT was opvallend. Maar wegens de vage implicaties werd er noch in Nederland, noch in andere westerse landen veel aandacht aan geschonken. Russische media daarentegen begonnen nog dezelfde dag massaal te berichten over de stukken die de ‘onafhankelijke journalist’ Max van der Werff naar buiten had gebracht. Algemene teneur: de ‘Nederlandse geheime dienst’ pleit Rusland vrij. Bijna de hele dag stond het onderwerp in de top van Yandex-nieuws, dat bijhoudt wat de Russen online lezen. Volgens Poetins woordvoerder Dmitri Peskov bevestigde het nieuws nog eens dat de conclusies van het JIT ‘bevooroordeeld’ zijn.

Russische media staan bijna zonder uitzondering onder controle van het Kremlin. In de afgelopen jaren hebben ze daarom trouw bericht over de hardnekkige ontkenningen van de Russische overheid van enige schuld aan de vliegramp. Dat deze ontkenningen elkaar tegenspraken of gemakkelijk te weerleggen waren, maakte niet uit. En ook achter de hoge muren van het Kremlin ligt men daar niet wakker van: het creëren van zo veel mogelijk verwarring is een klassiek uitgangspunt van propaganda.

Samenzwering

De Nederlandse politicoloog Kees van der Pijl moest zijn leerstoel aan de universiteit van Sussex opgeven omdat hij stelde dat de aanslagen van 11 september 2001 een samenzwering waren van Israël en zionisten in de Amerikaanse regering. Toen Van der Pijl in 2018 een boek publiceerde over MH17 – waarin hij stelt dat Rusland valselijk wordt beschuldigd wegens geopolitieke belangen van het Westen – werd hij in Nederland genegeerd, maar in Rusland groots ontvangen. Verschillende Russische media berichtten over de boekpresentatie in Moskou.

Van der Pijls visie staat niet op zichzelf. Het autoritaire Poetin-bewind is populair bij nationalistisch rechts in Nederland. De publicist Joost Niemöller schreef al in 2014 een boek waarin wordt betoogd dat het Westen samenspant om Rusland de schuld te geven van de MH17-ramp. Niemöllers oproep aan de Amerikaanse president Donald Trump om een nieuw onderzoek in te stellen, werd mede-ondertekend door Thierry Baudet. Zowel Niemöller als Van der Pijl is regelmatig te zien op YouTube-kanaal Café Weltschmertz, waar ze hun boodschap over MH17 zonder tegenspraak kunnen verspreiden.

Max van der Werff, een voormalige bedrijfsrechercheur en vertegenwoordiger in elektrische fietsen, begon bijna meteen na de crash te bloggen over de MH17-ramp. Eerder verdiepte hij zich in een lang verzwegen dossier: de Nederlandse oorlogsmisdaden tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog (1945-1950). Volgens Indonesië-kenner Anne-Lot Hoek niet zonder verdienste: „Max heeft het ‘Indië-dossier’ een paar jaar gepusht bij de politiek en heeft als onderzoeker enkele zaken van betekenis omhoog gehaald.”

Misschien is het die ervaring die maakt dat Van der Werff de verklaringen van de Nederlandse overheid over MH17 met groot wantrouwen bejegent. Bovendien, zo zei hij in 2017 in een interview met Joost Niemöller op Café Weltschmerz, is hij „tegen Kiev” en sympathiseert hij met de pro-Russische rebellen in de Donbas. In 2015 vertrekt hij voor het eerst naar Oost-Oekraïne. In gehackte e-mails aan de persafdeling van de ‘Volksrepubliek Donetsk’ blijkt dat Van der Werff er vooral op uit was om het gevestigde beeld dat Rusland schuld heeft, te weerleggen. „Met de hulp van Max uit Nederland kunnen we al het ‘bewijs’ van de [Oekraïense geheime dienst] SBOe over een Russische Boek in Donetsk opblazen”, zo mailde de Fin Janus Putkonen, die in 2015 mediazaken deed voor de ‘Volksrepubliek Donetsk’.

Crowdfunding

Begin 2019 gaat Van der Werff samenwerken met de Russische journaliste Jana Jerlasjova. Zij heeft zich voor de Russische propagandazender Russia Today beziggehouden met MH17. Eind 2018 neemt ze daar ontslag en richt ‘Bonanza Media’ op, een „platform voor onafhankelijke journalisten”. Het eerste project, een korte documentaire over MH17, wordt gefinancierd via crowdfunding. Journalist Robert van der Noordaa volgde de inzameling online; het viel hem op hoe snel het bedrag opliep. „Er zaten een paar grote donateurs bij die heel grote bedragen schonken.” Inmiddels is er ruim 23.000 euro binnengehaald door 67 ‘backers’ – 343 euro per donateur.

De film MH17, call for justice probeert de integriteit van het internationale strafrechtelijk onderzoek te ondergraven. Van der Werff en Jerlasjova laten tapgesprekken die de Oekraïense geheime dienst SBOe online heeft gezet onderzoeken door forensische experts, die concluderen dat erin is geknipt. Dat in het strafrechtelijk onderzoek wellicht gebruikt is gemaakt van de volledige versies lijkt niet bij de twee op te komen: de SBOe heeft ‘geknoeid’. Dat zegt ook Sergej Doebinski, een van de hoofdverdachten die komende maandag moet voorkomen. Het feit dat Jerlasjova hem te spreken kreeg is opvallend – een eerdere poging van Nieuwsuur werd afgewimpeld.

Inmiddels draait het werk van ‘Bonanza Media’ om de gelekte stukken van het Joint Investigation Team. Afgelopen week presenteerden Van der Werff en Jerlasjova tijdens een bijeenkomst in Londen een nieuw document: de notulen van een JIT-vergadering. Ook nu was de nieuwswaarde niet meteen duidelijk. Maar het stuk verschaft wellicht een belangrijke aanwijzing over de herkomst ervan. Notulen zitten in de regel niet in het strafdossier, dus kunnen niet gelekt zijn door advocaten van verdachte Oleg Poelatov, de enige die zich maandag door advocaten laat bijstaan.

Op 13 april 2018 hield de MIVD vier Russische inlichtingenofficieren staande, die met een auto vol hackapparatuur naast het hoofdkantoor van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag stonden. Volgens de MIVD wilden de vier inbreken op het netwerk van de OPCW. Onderzoek op een in beslag genomen laptop wees uit dat een van de vier eerder actief was geweest in Maleisië. Zijn doelwit volgens de MIVD: het MH17-onderzoek.

Het zou niet de eerste keer zijn dat Russische inlichtingendiensten voor politieke doeleinden documenten in de publiciteit brengen die via computerinbraak zijn verkregen. Eerder gebeurde dat met e-mails van de Democratische Partij tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 en met vertrouwelijke informatie van Amerikaanse sporters ten tijde van het Russische dopingschandaal.

Van der Werff laat in een reactie weten niet in contact te staan met de advocaten van verdachte Oleg Poelatov. Op de vraag of er contact is met Russische inlichtingendiensten antwoordt hij: „Niet dat ik weet.”

Het is nog te vroeg om te spreken van de ‘JIT-Leaks’. Maar Van der Werff en Jerjaslova hebben aangekondigd deze zaterdag een nieuw document te onthullen op een persconferentie in Den Haag. „Een klapper”, aldus de Russische journaliste.