Opinie

Eigenlijk is Tom Poes de echte euroscepticus

Brexit In De Unistand, een verhaal van Marten Toonder uit 1979, ligt de kiem van Brexit al besloten, ziet . Zou Ollie B. Bommel nu de Brexiteers volgen? En wat zou Tom Poes hebben gedaan?
Tom Poes en Ollie B. Bommel
Tom Poes en Ollie B. Bommel Illustraties De Bezige Bij/ Stichting Het Toonder Auteursrecht

Zou Ollie B. Bommel een Brexiteer zijn geweest? Er zitten wel een paar ‘heren van stand’ onder de Britse voorvechters van vertrek uit de EU, zoals de katholieke fundamentalist Jacob Rees-Mogg, voor wie geld in zijn geprivilegieerde leven geen rol speelt en die zich kleedt en uitdrukt als een upper class gentleman uit de Victoriaanse tijd. Of anders Boris Johnson zelf, wiens creatieve gebruik van oude Engelse uitdrukkingen en zegswijzen regelmatig bommeliaans aandoet.

Marten Toonder stierf in 2005 – elf jaar voor het Brexitreferendum. Dus we weten niet waar Toonder zelf zou staan, al zou hij de debatten vanuit Ierland, waar hij woonde, zeker hebben gevolgd. En Toonder verwerkte vaak de actualiteit in zijn boeken, dus waar zou Bommel hebben gestaan, en de rest van Rommeldam?

We weten het niet, maar we kunnen wel de vele aanwijzingen bestuderen. Neem het verhaal over een even bedilzuchtige als ondoorzichtige en incompetente internationale organisatie die alle verschillen tussen mensen en volkeren wil gladstrijken. Die organisatie heet in het verhaal de Unistand, maar wie de propaganda uit de wildere flanken van de Brexitbeweging heef gevolgd, herkent direct een karikatuur van de EU. Aan de ene kant een protectionistisch handelsblok en bureaucratisch gedrocht à la het Vaticaan, dat behalve zelfverrijking niks gedaan krijgt; aan de andere kant een almachtig monster dat de individuele landen van Europa met een mengeling van Duitse humorloosheid en Frans absolutisme meedogenloos naar de eenvormigheid leidt.

Lees ook over de onderhandelingen tussen EU en VK: Brexit, deel 2 gaat van start

Zie hoe de Unistand enerzijds over onbeperkte middelen beschikt om het de eigen medewerkers naar de zin te maken, en hoe die medewerkers vervolgens een beetje gaan zitten dutten terwijl rapporten ongelezen in een la verdwijnen. Zie anderzijds hoe die Unistand wel vol arrogantie zijn wil blijkt op te kunnen leggen aan gewone mensen. Rommeldam wordt zelfs omgedoopt tot Rayon C-16.

Boze, vermakelijke clowns

Zover zal de EU niet gaan, maar het valt moeilijk te ontkennen dat Brussel regelmatig besluiten neemt zonder dat gewone burgers wezenlijk kunnen meepraten. Kiezers die de EU willen hervormen, kunnen op nationalisten en andere boze maar vermakelijke clowns stemmen. Maar die beloven geen inspraak. Ze beloven sloop. En zelfs daarvoor hebben ze geen plan.

Commissaris Bulle Bas, Joris Goedbloed, en krantenmagnaat O. Fanth

Vrij verkeer van personen, goederen, diensten en kapitaal, de euro en, recenter, initiatieven om een eigen Europese defensie op te zetten: er is veel voor te zeggen, maar wanneer hebben kiezers de optie gehad om hier ‘nee’ tegen te zeggen? Of: ‘ja, maar anders’? In Nederland waren decennialang alle grote partijen vóór Europese uitbreiding en verdere integratie. Beide hebben Nederland veel goeds gebracht, maar er waren ook echte nadelen. En daar hebben we het als land heel weinig over gehad. Mede daarom werd de Nederlandse publieke opinie zo overvallen door de eurocrisis in Griekenland, de vluchtelingenstroom uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika en het feit dat open grenzen terrorisme bleek te vergemakkelijken.

Hierdoor zijn sommige mensen nu net zo blind tégen de EU geworden, als sommige anderen al een leven lang vóór zijn. Wat een intellectuele luiheid en parmantige kortzichtigheid. Het lijkt Rommeldam wel, als u begrijpt wat ik bedoel.

Leugenaar

Bommel zelf zou bijna zeker geen leidend Brexitfiguur zijn geweest. Niet omdat hij vrijwel alles wat hij aanpakt weer verprutst, maar omdat Bommel geen leugenaar is zoals de leidende Brexiteers, die beweerden dat vertrek geld oplevert. De waarheid is dat vertrek uit de EU juist geld kost. De Brexiteers herhaalden eindeloos dat Turkije ‘ieder moment’ bij de EU kon komen, waardoor honderd miljoen Turken het recht zouden krijgen zich in hun land te vestigen. ‘Blijven’ leek zo riskanter dan ‘vertrekken’; een even gewetenloze als geniale zet van de architect van de Brexitcampagne, Dominic Cummings.

Zou Ollie B. Bommel, die impulsief is en zelden zelfstandig nadenkt, voor die leugens zijn gevallen? Misschien als hij had geluisterd naar de autoritaire commissaris Bulle Bas, die zonder twijfel voor vertrek had gestemd. Wil je weten of iemand voor Brexit heeft gestemd, dan kun je het best vragen of hij of zij voorstander is van de doodstraf; dat blijkt met afstand de beste voorspellende factor. Ook zeker voor Brexit is krantenmagnaat O. Fanth Mzn, die invloed kan uitoefenen via zijn publicaties en corrupt is, bijvoorbeeld als hij in het verhaal ‘De Vergelder’ aandelen koopt met voorkennis die hij dankzij zijn eigen verslaggever Argus heef verkregen. Zo heb je er een handvol in Engeland, en samen domineren ze via hun tabloids en kranten als The Daily Telegraph verregaand de publieke opinie.

En dan is er de door Unipol gezochte meesteroplichter Joris Goedbloed, die zich juist voordoet als steun en toeverlaat van Bommel. Hij doet denken aan Ukip-man Nigel Farage, maar meer nog aan diens financier Arron Banks, met zijn onduidelijke Russische connecties. Want er is op grote schaal via Facebookadvertenties gefraudeerd rond het EU-referendum.

Markies de Canteclaer, ambtenaren van de Unistand en bediende Joost

Of zou Bommel naar ambtenaar eerste klasse Dorknoper hebben geluisterd, de klassieke Remain-stemmer? Of naar Joost, zijn bediende, misschien, die zeer vatbaar is voor bedrog en oplichting? Gelukkig luistert Bommel uiteindelijk toch het meest naar Tom Poes.

Tom Poes is een euroscepticus

In 1975 zou Tom Poes waarschijnlijk tegen het Britse lidmaatschap van de EEG, voorloper van de Europese Unie, gestemd hebben, omdat hij zag hoe sterk het land nog aan alle symbolen van soevereiniteit hechtte, zelfs als het daardoor economische, diplomatieke en geopolitieke voordelen misliep. De afstand tot het Britse Rijk is voor de meeste Britten nog te kort om te accepteren dat ze internationaal bijna niets meer voorstellen. Daarom weten we ook zeker dat de Markies de Canteclaer zeker voor ‘Make Britain Great Again’ zou zijn gevallen.

Daarom zou Tom Poes tegen lidmaatschap hebben gestemd: de Britten zijn er nog niet klaar voor, veel beter om ze nog een tijdje in hun eentje te laten ontdekken hoe koud het is in de wereld als je weinig macht hebt. Maar in 2016 zou hij voor ‘blijven’ hebben gestemd, want er zijn nu zoveel draden gespannen tussen het vasteland en de Britse eilanden dat je die niet meer kunt doorknippen zonder permanente schade aan beide kanten. En hij zou hebben doorzien wat voor gewetenloze charlatans en fantasten de Brexiteers zijn.

Goed beschouwd is Tom Poes een echte ‘euroscepticus’. Die term wordt nu gebruikt voor mensen die wild en woest anti-EU zijn, maar een scepticus is juist iemand die zijn oordeel uitstelt. Bij een referendum kan dit niet langer – je moet kiezen. Wordt er niet gelogen, dan wint meestal de minst riskante optie. In het Engels heet dit: Better the devil you know than the devil you don’t. De heer van stand had het zelf kunnen zeggen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.