‘Russische MH17-onderzoekers geschaduwd door MIVD’

Russische beïnvloeding De militaire inlichtingendienst MIVD waarschuwde voor het GROe-verleden van twee Russische MH17-onderzoekers, schrijft de Volkskrant.
Maandag begint de rechtszaak tegen drie Russen en een man uit Oekraïne. Ze worden verantwoordelijk gehouden voor het neerhalen van vlucht MH17.
Maandag begint de rechtszaak tegen drie Russen en een man uit Oekraïne. Ze worden verantwoordelijk gehouden voor het neerhalen van vlucht MH17. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Twee leden van het Russische team dat onderzoek deed naar de ramp met vlucht MH17 hebben banden met de Russische inlichtingendienst GROe. De Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) waarschuwde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) voor het tweetal, liet hen volgen en traceerde hun telefoongesprekken. Dat schrijft de Volkskrant donderdag in een reconstructie van het MH17-onderzoek. De krant concludeert dat Rusland het onderzoek jarenlang heeft geprobeerd te ondermijnen.

De twee Russen, Michail Kroesj en Zachar Omarov, werden een half jaar na het begin van het OVV-onderzoek aan de Russische delegatie toegevoegd. Kroesj is een generaal in het Russische leger die weersprak dat het passagiersvliegtuig door een Boek-raket was neergehaald. Omarov bleek volgens een observatieteam van de MIVD na iedere vergadering naar een telefoonnummer in het Kremlin te bellen. Het tweetal had daarnaast intensief contact met de Maleisische onderzoekers, zou uit de observaties van de MIVD blijken. Later noemde de Maleisische president het MH17-onderzoek „politiek gemotiveerd”.

Uit informatie die de Volkskrant van onderzoekscollectief Bellingcat kreeg, blijkt ook dat twee GROe-medewerkers Nederland bezochten tijdens het onderzoek. Het bezoek was de Nederlandse inlichtingendiensten ontgaan, schrijft de krant. Een van hen was Andrej Averjanov, de leider van een beruchte GROe-eenheid die onder meer verantwoordelijk zou zijn voor de vergiftiging van oud-spion Sergej Skripal in 2018. Wat het tweetal kwam doen, is onbekend. Een inlichtingenbron zegt tegen de krant dat een relatie met MH17 „voor de hand ligt”.

Lees ook: ‘MH17-onderzoek van Rusland zit vol met fouten en falsificaties’

Verdachte inbraken en hackpogingen

Nederlandse onderzoekers van de OVV worden tijdens een bezoek aan Oekraïne gevolgd en „opvallend vaak aangesproken door jonge vrouwen”. Privételefoons van medewerkers van de marechaussee bleken bij terugkomst besmet met malware. De Volkskrant schrijft ook over een serie verdachte inbraken, in auto’s van een radarspecialist en een politiemedewerker, waarbij gespreksverslagen over MH17 gestolen werden. Bij een fotograaf van Defensie worden diverse usb-sticks ontvreemd.

De pogingen het onderzoek te frustreren beperkten zich niet tot fysieke inbraken. Ook Russische hackers van de groep Fancy Bear (ook bekend als APT28) hadden het met een phishingaanval gemunt op computers van de Onderzoeksraad. Vier Russische inlichtingemedewerkers die eind 2018 betrapt werden tijdens een hackpoging op de OPCW, waren daarvoor in de buurt van het kantoor van het Landelijk Parket in Rotterdam. Ze zouden op te grote afstand geweest zijn om het netwerk van het OM binnen te kunnen dringen.

Het strafproces tegen de drie Russen en een man uit Oekraïne die verdacht worden van het neerhalen van vlucht MH17 begint maandag. Recentelijk verschenen gelekte of gestolen documenten uit het officiële onderzoek op het internet die de Russische lezing van de ramp ondersteunen. Het OM wil tegenover de Volkskrant niet inhoudelijk reageren op de gelekte documenten. Bronnen van de krant wijzen er op dat het om enkele stukken uit een omvangrijk dossier gaat, die gebruikt worden om vlak voor het proces verwarring te zaaien. Het dossier bevat zo’n 36.000 pagina’s, 102 ordners en meer dan 6.000 foto-, video- en andere digitale bestanden, zegt het OM donderdag tegen persbureau ANP.

Vlucht MH17 werd volgens internationale onderzoekers neergeschoten met een Boek-raket die geleverd was door Rusland. De raket werd afgevuurd vanuit het oosten van Oekraïne, destijds in handen van door Rusland gesteunde separatisten. Alle 298 inzittenden, onder wie 193 Nederlanders en 43 Maleisiërs, kwamen om het leven. Rusland heeft betrokkenheid bij de ramp altijd ontkend.